INTERVIEW

'Dat verhaal is een op hol geslagen fantasie'

Interview Willem Meijer, grootmeester van de Orde van Vrijmetselaren

Het is onrustig onder de vrijmetselaars sinds bekend is geworden dat een van hun broeders in 1988 zeventien moorden opbiechtte. De loge zweeg destijds. 'Een verkeerde beslissing', zegt grootmeester Meijer nu.

Willem Meijer Beeld Jiri Buller

Willem Meijer kent alle 'vooroordelen' over zijn vrijmetselarij. Dat ze allerlei vreemde rituelen uithalen, dat het een netwerk van invloedrijke personen is en dat ze samenzweringen beramen. 'Sprookjes', zegt Meijer. Maar als er dan een verhaal opduikt over een Amersfoortse vrijmetselaar die in 1988 aan zijn broeders zeventien moorden bekende, nee, dan helpt dat niet echt om dit beeld te veranderen. 'Al die mensen hebben nu weer een bevestiging.'

Daarom zit de 69-jarige voorzitter Meijer - grootmeester noemen ze dat zelf - nu in het nieuwe pand van de vrijmetselarij in Den Haag, om uit te leggen dat de affaire in Amersfoort 'niets zegt over de cultuur bij de vrijmetselaren'. En dat het besluit van de broeders in Amersfoort om de kwestie onder de pet te houden niets te maken heeft met een zwijgplicht. 'Ze hebben gewoon een verkeerde beslissing genomen.'

Het is onrustig onder de vrijmetselaars de afgelopen weken, zegt Meijer. Het begon na het verschijnen van de roman Honolulu King van schrijfster Anne-Gine Goemans. Ze had ooit het verhaal gehoord over een inmiddels overleden indische man die bij de vrijmetselaars had verteld dat hij in zijn jeugd op Indonesië zeventien mannen had vermoord. Dat zou hij hebben gedaan uit wraak voor de moord op zijn moeder, zusje en twee broertjes door deze mannen.

Goemans deed onderzoek naar de affaire en schreef er een roman over. Haar hoofdpersoon Hardy bekent in het boek negen moorden, die vervolgens door zijn logebroeders van de vrijmetselarij onder de pet worden gehouden. 'Ik heb veel telefoontjes een mailtjes gehad van verbijsterde en verontwaardigde leden', zegt Meijer.

Ook hebben sommige loges een discussieavond over de affaire gehouden en hoe om te gaan met de onderlinge geheimhoudingsplicht.

Lees ook

Toen Anne-Gine Goemans het opzienbarende verhaal hoorde over een man die zeventien moorden had gepleegd, wist ze meteen: hier heb ik mijn boek. Lees hier het interview (+).

Het kantoor ruikt naar verf en nieuwe vloerbedekking. Ze zitten net een weekje in het statige pand - entree met marmer, visgraatparket, glas in lood, imposante schouwen en een houten trap die een beetje kraakt. Het pand werd begin dit jaar gekocht voor 1,3 miljoen euro, wat in één keer door de vrijmetselaren werd betaald. Het geld was afkomstig uit de opbrengst van een ander kapitaal pand in Den Haag. 'Dat werd ooit door prins Frederik der Nederlanden aan de vrijmetselaren geschonken.'

Toen Meijer het verhaal van de zeventien moorden hoorde, had hij meteen twijfels. Hij weet zelf 'behoorlijk wat' van de geschiedenis van Indonesië. 'Het verhaal van de man klopte in de tijd niet helemaal.' Bovendien leek het hem sterk dat iemand zeventien man één voor één kon omleggen, in een bepaalde regio, zonder op te vallen.

Maar goed, zijn broeders namen het verhaal in die tijd voor waar aan en besloten de man te handhaven als lid. Daar kan hij kort over zijn. 'Een verkeerde beslissing. Het begrip voor de man was te groot. Daar ben ik van geschrokken.'

Geheimhoudingsplicht

Maar Meijer is als voorzitter niet van plan de 'huidige club' in Amersfoort 'te kastijden'. Het hoofdbestuur zou er bijvoorbeeld leden uit kunnen zetten. Maar ze mogen het in Amersfoort verder zelf oplossen, zegt hij. 'Een aantal vrijmetselaars heeft wel aangedrongen op disciplinaire maatregelen tegen hen die er in 1988 al bij waren.' Hij wacht eerst maar af wat ze zelf beslissen in Amersfoort.

De verkeerde beslissing die de Amersfoortse vrijmetselaars in 1988 namen, heeft niets met de geheimhoudingsplicht te maken die bij het gezelschap geldt, zegt Meijer. Buitenstaanders moeten het niet zo letterlijk nemen. Het is volgens hem niet veel meer dan 'gepaste vertrouwelijkheid' en op 'een aardige, begripvolle manier omgaan' met de broeders. 'Enige beslotenheid is prettig. Dan kun je dingen naar voren brengen waar je niet absoluut zeker van bent.'

Die fantasieën over de vrijmetselarij komen bijna altijd van orthodoxe kerkgenootschappen, zegt Meijer. 'Wij laten waarheden naast elkaar bestaan, dat is niet goed voor de schaapjes van totalitaire systemen.' De vrijmetselarij draait om individuele ontplooiing, aldus Meijer. Als symbool gebruiken ze daarvoor een ruwe steen, die je zelf bent en bewerkt moet worden tot een kubusvormige bouwsteen. Die bouwsteen kan vervolgens worden ingezet voor 'de bouw van een betere wereld'. De gemiddelde leeftijd van de ongeveer zesduizend leden ligt boven de 60 jaar. Toch wil Meijer het geen 'oudemannenclub' noemen. 'We hebben ook veel leden van rond de 30 jaar, die vaak de sfeer bepalen.'

Charme

Wat de aantrekkingskracht van het genootschap is? 'Voor veel mensen is het een soort rustpunt in de week, om van gedachten te wisselen. Even afstand nemen van alles en wat filosoferen.'

Bij ceremoniële gelegenheden lopen de vrijmetselaars in een rokkostuum, met een schootsvel, een soort leren schort. Daarnaast dragen ze witte handschoenen. Vervolgens zijn er allerhande rituelen, bijvoorbeeld als iemand lid wordt. Als voorzitter draagt Meijer ook een ambtsketen. En nee, dan voelt hij zich niet ongemakkelijk. Want aan die rituelen en de kostuums moeten buitenstaanders ook niet 'te veel gewicht' toekennen. 'Het is een beetje spel. Het hoort erbij.'

Wat niet bij de vrijmetselarij hoort? Netwerken, zegt hij. 'Dat moeten mensen maar ergens anders doen.' Het klopt, zegt Meijer, dat er vaak invloedrijke personen lid zijn van de vrijmetselarij. Die kunnen dan toch ook onderling zaken regelen en bespreken, in hun loge? 'Dat kan in elke club voorkomen. Als wij het idee hebben dat mensen bij ons zitten om te netwerken, sturen we ze een deurtje verder.'

Verhalen over de invloed van de vrijmetselaars duiken zo nu en dan op. Bijvoorbeeld rond de aanschaf van gevechtsvliegtuig JSF, door het ministerie van Defensie in 2002. Toen stemde LPF-fractievoorzitter, vliegtuigfanaat en vrijmetselaar Mat Herben onverwachts in met de koop van het vliegtuig. Zijn vermoorde partijleider Pim Fortuyn was daar altijd faliekant op tegen geweest.

Het leidde tot complottheorieën, waarin Herben de deal zou hebben afgestemd binnen zijn afdeling van de vrijmetselarij. Volslagen onzin, zegt Meijer. 'Bij Mat Herben in de loge zaten helemaal geen invloedrijke mensen. Dat verhaal is een op hol geslagen fantasie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.