Interview

'Dat Nederlanders als beesten tekeer zijn gegaan, wordt er hier met de paplepel ingegoten'

Gisteren publiceerde de Volkskrant voor het eerst in de geschiedenis foto's van executies tijdens de politionele acties in voormalig Nederlands-Indië. Hoe wordt er in Indonesië op dit beeldmateriaal gereageerd? 'Ze kijken hier niet echt op van de executiefoto's', zegt Volkskrant-correspondent Michel Maas in Jakarta in een interview met Volkskrant.nl.

Drie Indonesiërs worden beschoten Beeld Album Jacobus R.

Zijn er in Indonesië veel reacties gekomen op de executiefoto's?
'Nee, de foto's zijn vandaag wel verschenen op een paar grote nieuwssites. Maar de onderliggende tekst is eigenlijk een korte samenvatting van wat er in de Volkskrant heeft gestaan. Het wordt niet heel erg opgepompt en het is absoluut geen breaking news. Een van de websites noemde de foto's een bewijs van Nederlandse 'misdrijven tegen de mensenrechten'. Het gebruik van het woord 'mensenrechten' is opmerkelijk, want Nederland is net in het nieuws geweest omdat de verkoop van tanks aan Indonesië afketste, juist vanwege de slechte naam van Indonesië op het gebied van de mensenrechten. Met andere woorden: misschien komt er toch een gevoel boven van 'Nederland moet niet zeuren. Kijk eerst maar eens naar jezelf...' Maar ze zeggen het (nog) niet met zoveel woorden.

'Als niemand erom vraagt, gaat de regering - uit pure beleefdheid - er ook niets over zeggen. En als er wel vragen komen, zal het een diplomatiek antwoord worden.

Wat ook een verklaring voor de lauwe reacties kan zijn, is dat vandaag in Jakarta de gouverneursverkiezingen zijn, dus het gaat vandaag alleen maar daarover. De gouverneursverkiezingen worden gezien als een belangrijk voorproefje voor de presidentsverkiezingen over twee jaar.'

Hoe kijken de Indonesiërs naar de geschiedenis van Nederlandse overheersing?
'Zij kijken naar de geschiedenis zoals ze die op school krijgen opgelegd. Een soort propaganda-geschiedenis. Het komt er eigenlijk op neer dat er alleen staat: Nederland heeft ons 300 jaar onderdrukt, maar wij hebben ze verslagen en weggejaagd.'

'Wel is het zo dat je in bijna elk museum nagebouwde executie-scènes ziet van Nederlanders die Indonesiërs ophangen of doodslaan. Dat Nederlanders als beesten tekeer zijn gegaan wordt er hier met de paplepel ingegoten. Ze kijken hier dus niet echt op van de executiefoto's.'

In Nederland roepen historici op om officieel onderzoek te doen naar de politionele acties. Hoe zit dat in Indonesië?
'Indonesië lijkt niet echt warm te lopen voor een dergelijk onderzoek. Soeharto heeft in feite de geschiedenis vastgelegd. Het ligt dus gevoelig om daar aan te tornen. Nederlandse onderzoekers proberen al jaren om toegang te krijgen tot de Indonesische militaire archieven van de jaren veertig. Maar dat wordt al heel lang tegengehouden. Een mogelijke reden kan zijn dat in de archieven ook misdrijven gepleegd door Indonesiërs zijn vastgelegd. Het is niet zo dat alleen Nederlanders slachtpartijen op hun geweten hebben, ook Indonesiërs hebben van alles uitgespookt. Hele Nederlandse families zijn afgeslacht. Waarschijnlijk willen de autoriteiten dat niet naar buiten hebben.'

Nederlandse schoolkinderen hebben eigenlijk alleen geleerd dat er tussen 1947 en 1949 politionele acties werden uitgevoerd. Het woord oorlog werd zelden genoemd. Hoe noemen de Indonesiërs het?
'Hier wordt het 'de agressie' genoemd. Het woord politionele acties is een soort eufemisme om het minder erg te laten klinken. Terwijl het er natuurlijk hard aan toe is gegaan. Op Zuid-Sulawesi kreeg de Nederlandse kapitein Raymond Westerling eigenlijk carte blanche om iedereen te executeren. Daarbij zijn duizenden doden gevallen, waaronder ook onschuldige mensen. 60 jaar lang is er alles aangedaan om dat onder het tapijt te vegen.'

Enig idee waar de executies die te zien zijn op de foto's hebben plaatsgevonden?
'Ik heb de foto's gezien, maar ik denk dat het antwoord op die vraag uit Nederland moet komen. Er is geen enkele indicatie van een plek op de foto's te zien. Dus het kan echt overal geweest zijn. Het enige wat we kunnen vaststellen is dat het op een plek moet zijn gebeurd waar geen bergen zijn. Ik denk dat er moet worden nagegaan waar de soldaat van de fotoalbums precies gestationeerd is geweest.'

Willen de Indonesiërs graag excuses van de Nederlandse regering?
'Tijdens de zaak rond Rawagadeh lagen de Indonesiërs daar niet echt wakker van. Ze begrepen hier ook de hele discussie niet over het verschil tussen spijt en excuses. Toen de rechter bepaalde dat negen nabestaanden van het bloedbad in Rawagedeh in 1947 een schadevergoeding van 20.000 euro per persoon kregen, was dat wel groot nieuws. Maar vooral omdat daar ook een zak geld bijkwam.'

 
In bijna elk museum zie je nagebouwde executies van Nederlanders die Indonesiërs ophangen of doodslaan
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.