'Dans en zang liggen dicht bij elkaar'

Nynke Laverman, de zangeres van Friese fado, zingt in het Engels. Stephen Shropshire wist dat hij haar nodig had voor zijn donkere stuk over gefrustreerd verlangen en morbide gedrag.Door Annette Embrechts

Zij had ooit danseres willen worden, maar maakte landelijk furore als zangeres van de Friese fado - haar uitvinding. En hij werd in Amerika geschoold als klassiek tenor en moderne danser maar brak in Nederland door als nieuwe artistiek leider en choreograaf van Noord Nederlandse Dans, het voormalig dansgezelschap van Itzik Galili. Nu werken Nynke Laverman (30) en Stephen Shropshire (37) samen met componiste Anne Parlevliet aan Tidal, een gedanst en gezongen drieluik over gefrustreerde dromen en onderdrukte verlangens. Want wat als je begeert maar niet mag bezitten? Hoe hels kan hunkering dan worden?


Vandaag gaat Tidal (Engels voor getijde-... ) in première in de Stadsschouwburg in Groningen. Daarna volgt een tournee langs vijfentwintig steden: een voorstelling met Laverman onheilspellend zingend tussen veertien roofdierachtige dansers.


'Vroeger', zegt Laverman in het kantoor van Noord Nederlandse Dans, daags nadat ze in Rotterdam de Edison Muziektheaterprijs heeft ontvangen voor haar concerttour Nomade, 'heb ik behoorlijk veel gedanst.' Een toekomst als danseres bleek echter onmogelijk. 'Mijn heupen staan verkeerd.' Toch bleef ze, ook tijdens haar studie aan de Kleinkunstacademie in Amsterdam, gefascineerd door beweging: 'Ik gebruik mijn lichaam intensief tijdens het zingen. Ik sta er soms vreemd bij. En ik ga regelmatig naar dansvoorstellingen kijken.'


Even hoopte Laverman dan ook, dat er in deze eerste samenwerking met choreograaf Shropshire wellicht een dansje voor haar inzat, op het podium. Maar oog in oog met de professioneel opgeleide dansers van Noord Nederlandse Dans verdampte die illusie snel. 'Zij zijn zo goed. Daartegen zou ik amateuristisch afsteken.'


Toch verlegt ze haar grenzen wel, tijdens Tidal. Waar de in Friesland geboren zangeres beroemd werd met haar melancholieke liederen in geboortetaal - op de cd's Sielesâlt en De Maisfrou - zingt Laverman nu voor het eerst publiekelijk in het Engels. En dan slechts enkele spaarzame zinnetjes met betekenis, tegenover veel rauwe, langgerekte klanken. 'Door de samenwerking met moderne dans heb ik ontdekt dat je ook op abstract niveau een verhaal kunt overbrengen, zonder met tekst chronologisch een anekdote te vertellen. Op de Kleinkunstacademie leerde ik bij alle zang een emotionele, verhalende context te voelen: waarom zing ik dit hier, wat vertel ik ermee? Nu ervaar ik dat ik ook emoties kan creëren met abstracte klankkleuren.'


Laverman zingt ook voor het eerst meerstemmig mee met haar eigen stem. Die is opgenomen en bewerkt door de Tilburgse componiste Parlevliet. 'Er zitten loopjes tussen, puur op basis van mijn rollende r.' Op het podium klinkt die combinatie behoorlijk onheilspellend, zeker als Laverman tussendoor een zinnetje laat vallen uit een lyric van Sufjan Stevens over John Wayne Gacy jr., een Amerikaanse seriemoordenaar die geschiedenis schreef als Killer Clown (vanwege zijn komische verkleedacts): 'Are you one of them?', klinkt er diep onder uit de keel van Laverman.


Passiestuk

Shropshire wist dat hij voor dit donkere passiestuk, over de samenhang tussen gefrustreerd verlangen en morbide gedrag, graag met de Friese Laverman wilde samenwerken. Zijn vriend, danser en choreograaf Ronald Wintjens, had hem geattendeerd op haar werk. 'Ik hou van de gravel en het gruis in haar stem. De wonden van het verleden klinken er in door.' Hij was blij verrast dat ze op zijn verzoek in ging live tussen de dansers op het podium te staan - zelfs op stelten in het laatste deel van de voorstelling.


Shropshire, ook tenor: 'Dans en zang liggen dichter bij elkaar dan menigeen denkt. Ze zijn de meest directe, fysieke uitdrukking van doorleefde emoties. Natuurlijk vereist dans een andere ademhalingstechniek dan zang: buik tegenover borst. Maar als expressiemiddel zijn ze beide puur en rauw.' Laverman: 'Het verstand zit er niet meer tussen.'


Balletliefhebbers zullen in Tidal wellicht summiere verwijzingen herkennen naar Het Zwanenmeer - en wel de homoseksuele interpretatie. Prins Siegfried wordt hierin verliefd op een mannelijke 'zwaan'. De ouverture van Tidal, getiteld Undertow, die over onderhuidse begeerte gaat, kent de structuur van de beroemde witte acte, tijdens welke in het origineel de zwanen trippelend in formatie opkomen. Bij Shropshire ontpoppen de 'zwanen' zich echter als roofdieren. Gekrenkt vallen ze in het tweede deel, Stormbell, elkaars leefruimte binnen. Om in het slot, Coral, door een koor van stemmen aan hun bedorven onschuld te worden herinnerd.


Laverman: 'Het klinkt als een landende helikopter, maar het zijn mijn stemklanken.'


Nynke Laverman

1980


geboren in Weidum


2002


afgestudeerd aan de Academie voor Kleinkunst, Amsterdam


2003


debuteert met Sielesâlt, op teksten van J.J. Slauerhoff


2006


ontvangt de Piter Jellesprijs


2006


presenteert De Maisfrou


2009


brengt derde album uit, Nomade


2010


ontvangt Edison Muziektheater voor Nomade


Stephen Shropshire

1972


geboren in Miami


1990


start dansopleiding aan de Juilliard School in New York


1992


debuteert als choreograaf tijdens zijn dansopleiding


1994


danst bij American Repertory Ballet


1999


danst bij Noord Nederlandse Dans/Galili Dance


2003


wint de jury- en de publieksprijs tijdens het Luxemburgse Internationale Choreografieconcours Tendances


2006


maakt locatievoorstelling The Recital voor Station Zuid


2009


artistiek leider Noord Nederlandse Dans in Groningen


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.