'D66 heeft de mooiste portefeuilles'

Een van de primeurs van de paarse regeringscombinatie is het ontbreken van een voornemen om de gezondheidszorg te reorganiseren. Voor het eerst in lange tijd zit er op Volksgezondheid een vakminister die zelf afkomstig is uit de gezondheidszorg....

MINISTER Els Borst-Eilers (62) van Volksgezondheid, Welzijn en Sport presenteerde deze week de paarse plannen voor de volksgezondheid. De prijzen voor geneesmiddelen moeten omlaag, de pil gaat uit het ziekenfonds en er komt voor iedereen een eigen risico van tweehonderd gulden.

Revolutionaire veranderingen in het stelsel van ziektekosten staan niet op het programma. Geleidelijkheid voert de boventoon. Misschien, heel misschien groeien ziekenfonds en particuliere verzekering eens naar elkaar toe. Grote besparingen in de gezondheidszorg zijn pas op de lange termijn te realiseren.

De D66-bewindsvrouw is een typische vakminister. Ze was ooit directeur van het Academisch Ziekenhuis Utrecht, bouwde een wetenschappelijke reputatie op als vice-voorzitter van de Gezondheidsraad en werd kort voor haar benoeming tot minister voor één dag in de week hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam.

De cultuurschok die de overgang van de wetenschap naar het politiek bedrijf teweegbracht, heeft ze verwerkt. 'In mijn vorige baan nam ik eindeloos de tijd voor het trekken van een conclusie, omdat het besluit pas kon worden genomen als dat wetenschappelijk verantwoord was.'

Maar een minister heeft niet veel tijd. 'Ik moet met beduidend minder informatie sneller en veel ver strekkender beslissingen nemen. In de politiek heb je feeling en ervaring nodig. Heden is er een probleem waar morgen een antwoord op nodig is.'

Borst voelt zich prettig in het ministerschap. 'Ik ben aartsnieuwsgierig. Ik vind het heel leuk om alle dossiers die in de ministerraad voorbijkomen, in te kijken. Maar de stukken over de Betuwelijn lees ik wel wat oppervlakkiger dan die over mijn eigen vakgebied.'

- Bij de presentatie van uw plannen zei u: we voeren beleid voor onze opvolgers. Uw voorgangers zeiden dat ook, maar daarvan kwam weinig terecht. Bent u de zoveelste Mozes die het beloofde land niet zal binnengaan?

'Ik heb onderscheid gemaakt tussen maatregelen voor de korte en maatregelen voor de lange termijn. De lange-termijnmaatregelen zie ik als een hervorming van de gezondheidszorg van binnenuit. Daar verwacht ik veel van. Maar dat proces gaat langzaam en levert niet direct bezuinigingen op.

'De kosten voor de gezondheidszorg mogen per jaar maar met 1,3 procent stijgen. Veel artsen vinden dat niet haalbaar. Hun argument is dat er in de toekomst nieuwe behandelingsmethoden komen. Dan ontstaat de mogelijkheid dat ze straks bij mensen van negentig jaar hartoperaties doen, dat de behandeling van kanker steeds effectiever wordt. En dat gaat méér geld kosten. Doodgaan is nu eenmaal het goedkoopst.

'Ik houd ze steeds voor: jullie zeggen zèlf dat je doelmatiger kunt werken met hetzelfde eindresultaat. Op die manier kunnen ze zelf ruimte scheppen voor vernieuwing. Ik was laatst op een werkbezoek in een ziekenhuis waar artsen 35 procent op de kosten wisten te besparen door meer samen te werken. Dat is een doorbraak. Zulke vernieuwingsinitiatieven zijn overal aan de gang.

'Mijn voorganger, staatssecretaris Hans Simons, krijgt van mij daarvoor het krediet. Hij heeft de boel zo opgeschud, dat de artsen en ziekenhuisdirecties serieus zijn gaan kijken of het allemaal niet wat goedkoper kan. En als ze daar eenmaal mee bezig zijn, vinden ze het zelf reuze leuk.'

- Zo'n aanpak is een kwestie van lange adem, maar het kabinet zegt: kunnen we nu even vangen?

'Precies. Dat even vangen is er niet bij. Dat doen we dus voor onze opvolgers. Daarom moeten er voor de korte termijn ook een paar financiële klappen gemaakt worden. Dat gebeurt onder andere door financieringsverschuivingen, zoals het eigen risico. Het individu gaat meer zelf betalen, de verzekering minder. Maar de totale kosten blijven gelijk.'

- U haalt de bulk van de besparingen binnen door de prijzen van geneesmiddelen te verlagen. Er komt een prijzenwet. Hadden uw voorgangers niet de moed om de medicijnenprijzen aan te pakken?

'Jawel. Vroegere ministers en staatssecretarissen van Volksgezondheid wilden dat wel, maar de ministers van Economische Zaken zeiden altijd dat prijsmaatregelen begraven waren. Die werden niet meer genomen. En als het kabinet er niet achter staat, gaat het feest niet door.'

- Zal het u wel lukken om de prijzen aan te pakken? En volgend jaar al?

'Ja, dat denk ik zeker. Ik heb nu een fantastische minister van Economische Zaken. Eerst zei Wijers, net als al die anderen dat ze daar niet aan begonnen. Maar het verschil met die anderen is dat Wijers bereid was om echt serieus naar mij te luisteren. Dat geldt ook voor minister Zalm van Financiën. Uiteindelijk hebben zij gezegd: ''We gaan met je mee. We vinden dat voor dit ene geval toch maar weer eens een prijsmaatregel moet worden genomen.''

'In Europa was Frankrijk ons lichtend voorbeeld. Daar hebben ze een prijzenwet waarmee de prijzen gemaximeerd zijn. Een nieuw geneesmiddel wordt alleen door de sociale verzekeraars vergoed, als het niet duurder is dan een binnen de wet vastgestelde prijs. Jammer als het duurder is, maar dan komt het er niet in. Het is toch niet onredelijk de prijzen van geneesmiddelen in Nederland op een niveau te brengen dat overeenkomt met het gemiddelde van de prijzen in Engeland, Frankrijk, België en Duitsland? Ik ben absoluut niet onder de indruk van de kritiek van de industrie, dat minister Borst de bodem in slaat van research en innovatie. Het is gewoon een kwestie van meer op het Europese niveau gaan zitten. Als het daar kan, kan het hier ook.'

- U wilt de pil schrappen uit het ziekenfondspakket, maar alleen als de pil dan verkrijgbaar is bij de drogist. Hoe groot schat u de kans dat die maatregel doorgaat?

'Op 80 procent. Ik kan niet voor 100 procent garanderen dat de pil werkelijk bij de drogist terechtkomt. Want het is nog niet eerder vertoond dat je uit een hele reeks van gelijksoortige middelen er een paar uit licht. Al die pillen bestaan namelijk uit dezelfde stoffen in wisselende combinaties. De ene remt de vruchtbaarheid, de andere werkt tegen pukkeltjes of botontkalking. Voor geneesmiddeldeskundigen is het een conglomeraat van verwante middelen. Het is dus niet vanzelfsprekend om er een paar uit te halen en te zeggen: die gaan voortaan niet meer op recept en niet meer via de apotheker, maar die mogen voortaan bij de drogist liggen.

'Maar ik ga er stevig tegenaan. Ik zal het College ter beoordeling en registratie van geneesmiddelen bemoedigend toespreken en zeggen: probeer alsjeblieft een list te bedenken waardoor dit gewoon kan.'

- Het schrappen van de pil moest negentig miljoen besparen. Dat lukt niet, blijkt uit uw nota. Waarom niet?

'We hebben gezegd: waar doen we het eigenlijk voor? Niét om een verworvenheid van de Nederlandse vrouw af te schaffen, namelijk dat ze probleemloos over de anticonceptiepil kan beschikken. Die beschikbaarheid wordt niet minder. De pil moet heel goedkoop en drempelloos verkrijgbaar zijn. Dus bij de drogist. Een Nederlandse pil die veel wordt voorgeschreven, kost acht gulden in de maand. Dat is een van de duurste. Hij wordt vrij veel voorgeschreven. Maar de meeste pillen kosten nu al slechts de helft. Ik heb het persoonlijk allemaal in het Farmacotherapeutisch Kompas opgezocht. Het is belangrijk om zelf nog eens in de boeken te duiken, hoewel je dat als minister absoluut niet mag doen. De ambtenaren duiken in de boeken, en ik luister. Maar dit heb ik dus zelf gezien.'

- Bent u teleurgesteld dat PvdA en D66, nadat zij de statenverkiezingen verloren, van het eigen risico van tweehonderd gulden afwillen?

'Ik was niet heel erg verbaasd. Dat eigen risico heeft een eigen geschiedenis. Toen de onderhandelaars vorig jaar tijdens die prachtige zomer op terrassen het regeerakkoord schreven, wilden ze een prikkel inbouwen voor de burger, zodat die niet te snel voor ieder kwaaltje en pijntje naar de dokter loopt.

'Dat kun je het beste doen door hem iedere keer dat hij gezondheidszorg consumeert, een beetje te laten bijbetalen, totdat je aan een inkomensafhankelijk maximum zit. Zo werkt het IZA-systeem, de ambtenarenverzekering. In Belgïe wordt die eigen bijdrage met een mooie term remgeld genoemd. Het innen daarvan is administratief gemakkelijk te realiseren, omdat iedereen daar in het ziekenfonds zit, Willy Claes incluis.

'Maar de onderhandelaars constateerden dat invoering van het IZA-systeem voor alle Nederlanders jaren zou duren, omdat remgeld wel snel is in te voeren voor het ziekenfonds, maar veel moeilijker in de particuliere verzekering. Daarom hebben de onderhandelaars gekozen voor de invoering van een eigen risico. Het bedrag van tweehonderd gulden is even hoog als de eigen bijdrage die de laagste inkomens zouden moeten betalen in een IZA-systeem. Materieel komt het dus op hetzelfde neer.'

- Is het kabinet dan bereid om af te zien van het eigen risico en het IZA-systeem in te voeren?

'Het kan, maar dan moeten de drie fracties het wel eens worden over een wijziging van het regeerakkoord. Dat kan alleen met zijn drieën, anders krijgen we merkwaardige bewegingen. Het kan niet zo zijn dat twee partijen op dit punt uit het regeerakkoord stappen en een bondgenootschap afspreken met het CDA, dat vind ik niet zo netjes.

'Ik ben blij dat D66-woordvoerder Roger van Boxtel, die een voorstander is van het IZA-systeem, heeft gezegd dat hij probeert de VVD mee te krijgen. Als dat niet lukt, heeft hij gezegd, ga ik weer terug in mijn hok en zeg ik weer netjes ja tegen het eigen risico.'

- Wilt u dat ook horen van PvdA-woordvoerder Oudkerk?

'Ja, ik hoor dat ook graag van Rob Oudkerk. We moeten hier echt met zijn drieën optrekken. Ik zou het niet acceptabel vinden als de PvdA het op dit punt op een vrije stemming laat aankomen. De formatie heeft lang genoeg geduurd, er is lang genoeg gesproken om tot een paars volksgezondheidsbeleid te komen. Als we dan in de coalitie weloverwogen tot dit compromis komen, dan moet de PvdA geen stukken uit dat compromis gaan trekken.'

- U maakt met D66-collega Sorgdrager van Justitie een nota over het drugsbeleid. Komt u er uit?

'We hebben op beide ministeries goede ambtenaren die het uitstekend met elkaar kunnen vinden. Ze maken scenario's, mede op basis van gesprekken met mensen in binnen- en buitenland, die weten waar het over het gaat.

'Het pikante is dat als Nederland een eiland was, we er snel uit zouden kunnen zijn. Maar we hebben te maken met Europese samenwerking. We moeten een beleid kiezen dat kan worden uitgelegd aan onze collega's in het buitenland.'

- Bent u voor het vrij verstrekken van heroïne aan hopeloos verslaafden?

'Dat klinkt mij niet onverstandig in de oren. De medische literatuur geeft geen uitsluitsel over de vraag of die heroïneverstrekking aan deze categorie, soms ongeneeslijk zieke, verslaafden goed werkt. Dat heb ik kort geleden gehoord van de Gezondheidsraad, die bezig is met onderzoek hiernaar. Dat is een reden te meer om het onder goede wetenschappelijke begeleiding te gaan proberen. Rotterdam is het dichtst bij met een aanvraag om een dergelijk project te beginnen. Ik wil dat honoreren. Het krijgt wel de titel van medisch experiment mee. En medische experimenten met een positieve uitkomst zijn ervoor om daarna wijd verbreid te worden toegepast.'

- Bent u als D66'er geschrokken van de uitslag van de provinciale-statenverkiezingen?

'Ja, die heeft me teleurgesteld. We hadden in de peilingen zo'n 13, 14 procent. Dat was minder dan vorig jaar, maar D66 is gewend aan golfbewegingen. In de laatste weken is het snel veel minder geworden. En juist in die periode heeft de VVD heel sterk het politieke debat bepaald.'

- Had D66 daar niet iets tegenover moeten stellen?

'Ja, het is niet goed geweest dat we hebben toegestaan dat anderen de politieke agenda bepalen. Als politieke partij moet je zelf het debat agenderen, met de eigen positieve punten.

- Hoe kan D66 voorkomen dat de partij bij de volgende verkiezingen voor de Tweede Kamer ten onder gaat?

'D66 is heeft heel lang op de tribune gezeten. We hebben nog niet geleerd hoe we onze winst moeten incasseren. We moeten in 1998 terugkijken op wat er door ons is aangezwengeld en dat gewoon opeisen. De D66-bewindslieden hebben de mooiste portefeuilles, we beschikken over prachtige eigenschappen: we zijn de redelijkheid zelve en vrij genuanceerd. Zo zijn we de laatste verkiezingen ingegaan. Bij de volgende verkiezingen moeten de nuances even de kast in. We zullen moeten roepen dat het zwart of wit is. Want met dat saaie grijs, daar win je geen verkiezingen mee.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.