'Criminaliteit in 10 jaar sterk gedaald'

Van Dijk krijgt de Stockholm Prize in Criminology. Dankzij hem zijn data over criminaliteit internationaal te vergelijken.

AMSTERDAM - Het is de hoogste onderscheiding in zijn vak. Criminoloog en hoogleraar victimologie Jan van Dijk (66), ontvangt dinsdag in Zweden de Stockholm Prize in Criminology. Hij heeft 1 miljoen Zweedse kronen (110 duizend euro) gewonnen met zijn Internationale Slachtofferenquête.


Wat maakt uw onderzoek naar slachtoffers van criminaliteit zo bijzonder?

'Al twintig jaar bevragen wij de inwoners van verschillende landen naar hun ervaring met misdaad, naar hoe ze door de politie zijn behandeld en wat ze vinden van de straffen die worden opgelegd. Zo kun je gegevens over criminaliteit verzamelen en internationaal vergelijken. Bij officiële criminaliteitscijfers kan dat niet, omdat de wetgeving en de werkwijze van politie en rechtbanken per land verschillen.'


Hoeveel landen doen aan uw onderzoek mee?

'We begonnen in 1989 met dertien landen in Europa en dat is uitgebreid naar meer dan tachtig landen wereldwijd. Het leuke is dat landen vaak op eigen initiatief meedoen. Vanaf volgend jaar begint een enquête op kosten van de Europese Commissie die voortaan driejaarlijks wordt uitgevoerd in alle EU-landen, met grote steekproeven onder tienduizend personen per land. Dat is goed nieuws, want ik moest altijd met de pet rond bij allerlei overheden om het onderzoek voor elkaar te krijgen.'


Wat zijn de resultaten van uw onderzoek?

'In het juryrapport staat dat de mist rond criminaliteitscijfers dankzij het onderzoek is opgetrokken. Nu staat vast dat overal in de westerse wereld criminaliteit de afgelopen tien jaar sterk is gedaald.'


Verrassend - de opvatting heerst dat criminaliteit juist toeneemt.

'Helaas is het zo dat de bevolking van veel landen die daling onvoldoende beseft, mede als gevolg van sensationele berichtgeving in de media en door politici die op die angsten inspelen. Maar de perceptie wordt beter; men schat het risico op straatroof of inbraak wereldwijd lager in dan twintig jaar geleden. Uitzonderingen daargelaten.'


Welke uitzonderingen?

'In Zwitserland is geweldscriminaliteit duidelijk niet afgenomen. Dat komt vooral door alcoholmisbruik als gevolg van de deregulering van het uitgaansleven. In Zwitserland zijn de openingstijden van clubs en cafés vijf jaar geleden volledig geliberaliseerd, alles is langer open. Een groot deel van de jongeren trekt 's avonds naar de stad, Zürich of Genève, om zich te bezuipen. 's Nachts zitten de treinen vol bezopen jongelui. Dat is daar echt een groot probleem.'


In Nederland en Engeland zijn die cafétijden ook goeddeels geliberaliseerd.

'Ook steden in Nederland, Engeland en Duitsland hebben ervaring met toegenomen alcoholmisbruik, maar dat blijkt nog niet duidelijk uit de landelijke cijfers. Naar die oorzaken hebben we nog geen onderzoek gedaan.'


Wat gaat u met het prijzengeld doen?

'Het is een persoonlijke prijs, ik mag zelf bepalen waaraan ik het besteed, maar ik heb daarover nog geen besluit genomen. Ik wil in elk geval doorgaan met het uitvoeren van de enquête in ontwikkelingslanden en ik wil jonge onderzoekers daar gaan helpen. Met name in India, waar ik een eredoctoraat van de universiteit van Tiranvelu in Tamil Nadu heb gekregen.'


Meer over