Opinie

'Campagnestrategie CDA, VVD en PvdA tot mislukken gedoemd'

De partijen die pro-Europa zijn, moeten zich voorbereiden op een heftige confrontatie daarover met de PVV en de SP over Europa, in plaats van hun kop in het zand te steken.

Roemer (l) en Wilders. Beeld ANP

In zijn column van 31 mei legt Wouter Bos, onder de kop Framing, uit hoe campagneteams van politieke partijen te werk gaan: zij proberen hoog op de politieke agenda thema's te krijgen waarop hun eigen partij goed scoort bij de kiezers en - omgekeerd - thema's te mijden waarop vooral de politieke tegenstanders sterk staan.

Geheel volgens die wijsheid tracht Geert Wilders de aandacht nu te richten op het thema Europa. Hij probeert daarbij zelfs de rechterlijke macht in te schakelen, met als argument dat de regering onrechtmatig handelde door in demissionaire status een verdrag over het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) aan het parlement voor te leggen. Wilders wekt daarmee de suggestie dat het storten van 40 miljard euro in het permanente Europese noodfonds 'onrechtmatig' is.

De PVV en de SP zullen profiteren van hun hoge agendering van de problemen die de eurozone nu ondervindt. Beide partijen kunnen erop wijzen dat zij zich stelselmatig verzet hebben tegen de monetaire en budgetaire politiek in de eurozone. De SP heeft daarbij de oudste rechten. Die partij was al tegen toen Wilders in de VVD-fractie nog gewoon meestemde met toetreding van Griekenland tot de eurozone.

De belangrijkste voorstanders van het ESM, de VVD, het CDA en de PvdA, doen er alles aan om de verkiezingen niet over Europa te laten gaan. Wie Stef Blok (VVD) en Diederik Samsom (PvdA) heeft zien discussiëren bij Knevel & Van den Brink krijgt de indruk dat de verkiezingen slechts gaan over de vraag hoe men het best kan bezuinigen, waarbij de voormalige Greenpeace-activist Samsom zich sterk maakt voor de belastingaftrek voor reiskosten woonwerkverkeer, terwijl VVD'er Blok de hardwerkende Nederlanders dit belastingvoordeeltje juist wil ontnemen. Het kan verkeren.

Afgezien daarvan lijkt het erop dat het lijsttrekkersdebat tussen Mark Rutte en Diederik Samsom straks een herhaling gaat worden van het befaamde debat tussen Hans Wiegel en Joop den Uyl uit 1973 (Wiegel: 'Gelooft u nog in Sinterklaas? Dáár zit hij!'). VVD en PvdA zijn bezig de vorige oorlog uit te vechten.

Volgens Wouter Bos doen zij daar goed aan, want kiezersonderzoek van de Volkskrant (Ten eerste, 26 mei) zou uitwijzen dat economie, werkgelegenheid, inkomen en zorg de thema's zijn die de kiezers nu het meest bezighouden. De schuldenproblematiek en Europa scoren in dit onderzoek niet hoog. Maar, voegt Bos daaraan toe: 'Dan zul je zien dat Griekenland een week voor de verkiezingen uit de euro stapt en het frame ineens weer heel anders is.' Beter kan het kortetermijndenken in de politiek niet getypeerd worden.

De campagnestrategieën van CDA, VVD en PvdA zijn tot mislukken gedoemd. En wel omdat zij gebaseerd zijn op de vooronderstelling dat de werkelijkheid slechts bestaat uit de berichtgeving in de media en dat de werkelijkheid te reduceren valt tot framing - een term uit de communicatiewetenschap. Kortweg komt de theorie van de framing erop neer dat een probleem pas een probleem is als het door partijen tot een probleem gemaakt wordt.

Dat die theorie niet altijd opgaat, is eerder aangetoond door het electorale succes van de PVV. Die partij behaalde dat succes in verkiezingscampagnes die door sociaal-economische vraagstukken gedomineerd werden, terwijl de PVV zich met haar anti-islam standpunten bij uitstek richtte op culturele issues.

Lang niet alle kiezers stemden volgens de wetmatigheden die vooraf door campagneleiders en politicologen waren geformuleerd. De macht van de media is dus niet zó groot, dat zij de werkelijkheid - zoals die door de kiezers wordt ervaren - naar haar hand kan zetten.

Dit geldt in het bijzonder voor het thema Europa. De problemen van de eurozone zijn dermate omvangrijk dat het niemand zal ontgaan dat de verkiezingen van 12 september in het teken zullen staan van de overleving van de Europese Unie. Wie daar niet over wil discussiëren, laat het initiatief aan de tegenstanders van de Europese eenwording.

VVD, CDA en PvdA gedragen zich als struisvogels die hun kop in het zand steken, hopend dat de kiezers hetzelfde zullen doen. Dat laatste is erg onwaarschijnlijk. Partijen die pro-Europa zijn, doen er goed aan zich voor te bereiden op een heftige confrontatie die zij niet gemakkelijk zullen winnen. Een meerderheid van de kiezers is op zijn minst eurosceptisch. Maar hoe helderder en eerlijker partijen hun standpunten over Europa verwoorden, hoe meer de schade kan worden beperkt.

Dat de SP en de PVV op 12 september zeer sterk uit de stembus zullen komen, staat vast. Partijen die zich daartegen met intelligentie en overtuiging teweerstellen, zullen daar - zeker op de lange termijn - wel bij varen. Daar liggen bij uitstek kansen voor D66 en GroenLinks. Daar liggen ook kansen voor PvdA en VVD, die beide echter de handicap hebben dat hun achterbannen verdeeld zijn over Europa - dat probleem lossen zij niet op door erover te zwijgen.

Leiderschap is op meer gebaseerd dan op de uitkomsten van opiniepeilingen. Leiderschap gaat ook om het uitdragen van een visie op Nederland in de wereld. Wie dat niet ziet, heeft als elite afgedaan.

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar politieke theorie.

 
Wie Stef Blok (VVD) en Diederik Samsom (PvdA) heeft zien discussiëren bij Knevel & Van den Brink krijgt de indruk dat de verkiezingen slechts gaan over de vraag hoe men het best kan bezuinigen, waarbij de voormalige Greenpeace-activist Samsom zich sterk maakt voor de belastingaftrek voor reiskosten woonwerkverkeer, terwijl VVD'er Blok de hardwerkende Nederlanders dit belastingvoordeeltje juist wil ontnemen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.