'Buren hoeven niet elkaars beste vriend te zijn'

Namen: Pero Klickovic en Ladislav Ferenc. Nationaliteit: Servisch en Kroatisch. Leeftijd: 48 jaar en 44 jaar. Beroep: burgemeesters van aangrenzende dorpen in Oost-Slavonië....

Tien jaar geleden brak de burgeroorlog uit in Oost-Slavonië in Kroatië. De één bleef er wonen, de ander moest vluchten. En nu zitten zij lachend naast elkaar: burgemeester Pero Klickovic (48) van het Servische dorp Sodolovci en burgemeester Ladsislav Ferenc (44) van het Kroatisch-Hongaarse dorp Ernestinovo.

De twee gehuchten, met ieder een paar duizend inwoners, grenzen aan elkaar. Maar in Sodolovci werden de Servische inwoners met rust gelaten, hun huizen bleven overeind staan. In Ernestinovo verliet 80 procent van de bevolking, voornamelijk Kroaten en Hongaren, hun huis en werd een deel van het dorp weggevaagd. Het dorp lag in de vuurlinie. Om elk huis is gevochten, voordat het in het najaar van 1991 in Servische handen viel.

Nu, tien jaar later, keren de mensen terug naar hun huizen of wat er van over is. Sinds 1998 behoort Oost-Slavonië tot Kroatië, na een overgangsperiode van twee jaar onder VN-mandaat. Ook burgemeester Ferenc is vorig jaar, na negen jaar in ballingschap te hebben geleefd, teruggegaan. 'Eerder kon ik niet naar huis terugkeren. Alles was nog kapot.'

Maar over het verleden willen beide burgemeesters liever niet praten. Ferenc: 'We hebben geen tijd om terug te kijken. We moeten vooruitdenken, voor ons en onze kinderen. Als lokale bestuurders staan we samen tegenover de Kroatische regering, op nationaal niveau. Ons probleem is geld. We hebben het hard nodig om alles weer op te bouwen.'

Op uitnodiging van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) en de gemeente Wageningen, hun zustergemeente, zijn Ferenc en Klickovic voor een paar dagen in Nederland. Klickovic is verbaasd dat iedereen in Nederland vraagt naar hun samenwerking. Het irriteert hem: 'Voor ons spreekt het voor zich. We zijn in staat de telefoon op te pakken en elkaar te bellen. We zijn maar kleine lokale politici. Als een koe ziek is, dan helpen we elkaar. Of we lenen elkaars landbouwmachines uit. We leven tenslotte samen.' 'Buren hoeven niet elkaars beste vriend te zijn,' vult Ferenc hem aan.

De burgemeesters kennen elkaar van vroeger, toen Kroaten, Hongaren en Serviërs nog bij elkaar woonden en de twee dorpen onder het gemeentelijk bestuur van het nabijgelegen Osijek vielen. 'Voor de oorlog kwamen we elkaar tegen bij voetbalwedstrijden', meent Klickovic, destijds brandweerman, zich te herinneren. 'We kenden elkaar niet goed, maar wisten wie we waren,' aldus Ferenc, in die tijd werkzaam bij een drukkerij.

Na de burgeroorlog heeft de Kroatische regering gemeenten gedecentraliseerd en kregen veel dorpen een eigen bestuur. 'Bezet' of niet, ook de dorpen in Oost-Slavonië deden in 1993 mee aan de Kroatische gemeenteraadsverkiezingen. Zo werd Ferenc in ballingschap door zijn dorpsgenoten gekozen tot burgemeester van Ernestinovo. Al die tijd woonde hij in Osijek. 'Via fax en telefoon onderhield ik contact met de gemeenschap', legt hij uit.

Klickovic werd pas tijdens de overgangsperiode in 1997 gekozen tot burgemeester van Sodolovci. Het is een van de weinige mono-etnische gemeenten die stand heeft kunnen houden sinds Oost-Slavonië weer bij Kroatië hoort. In de meeste andere dorpen zijn de Serviërs vertrokken sinds de overdracht. Klickovic: 'Ik wil niet analyseren waarom mensen weg zijn gegaan. Er zijn verschrikkelijke dingen gebeurd. Uit Sodolovci zijn ongeveer zeventig mensen vertrokken. En sommigen van hen zijn weer teruggekomen. De politiek deed hen vertrekken. Maar het is tijd om deze geschiedenis achter ons te laten.'

Toch kan Ferenc het niet laten te roepen dat hij naar Nederland is gekomen om Klickovic uit te leveren aan het Joegoslavië-Tribunaal in Den Haag. Klickovic moet er hard om lachen.

Voor beide mannen is het geen probleem dat Ferenc lid is van nationalistische HDZ van de overleden premier Tudjman, en Klickovic van de SDSS, de zelfstandige Servische eenheidspartij. Ferenc: 'We zijn daar heel duidelijk over: ik zit in de HDZ en hij in de SDSS.' Klickovic: 'Maar dat betekent nog niet dat ik niet met hem kan samenwerken. Op lokaal niveau doet het lidmaatschap van nationale partijen er niet toe.'

Een van de eerste projecten waaraan de twee dorpen samenwerken is een lagere school voor zowel Kroatische als Servische kinderen. Voor de oorlog gingen alle kinderen uit de streek naar deze school, die staat in Laslovo, een gehucht van een paar huizen dat hoort bij Ernestinovo. Maar ook hier heeft de oorlog huisgehouden. Er was in 1991 nog maar weinig over van de school.

Dankzij internationale financiële steun is de school weer opgebouwd. De gemeente Wageningen heeft de inrichting rondom de school betaald: een voetbalveld, bomen en niet te vergeten een fietsenhok. Want ook in Kroatië gaan kinderen op de fiets naar school.

Toch zitten er vooralsnog vooral Kroatisch-Hongaarse kinderen op de school. Van de honderd kinderen zijn er twaalf Servisch. Maar het is een begin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.