Ombudsvrouw

'Bril schreef 29 keer over Volvo, maar ook 36 keer over BMW'

Behoorlijk wat Volkskrantlezers werden erdoor overvallen toen ze zaterdag in Sir Edmund een verhaal over hun lievelingscolumnist lazen, vijf jaar na zijn dood. Bleek Martin Bril ineens een sjacheraar te zijn, schrijft de ombudsvrouw van de Volkskrant in haar wekelijkse column.

Martin Bril Beeld anp

'Hij reed in de nieuwste Volvo in ruil voor het regelmatig noemen van dat merk in zijn stukjes', stond er. Zo ging het ook met kleding van Hans Ubbink, vliegen met de KLM of een mooie Eamesstoel.

Sommige lezers reageerden boos. Hoe kan de Volkskrant, 'die altijd de strijd aanbindt met graaiers en zakkenvullers', dit toestaan? Anderen noemden zichzelf naïef. 'Nooit geweten dat de Volkskrant op deze manier aan product placement doet.'

Ook in andere publicaties en tv-uitzendingen kan de indruk zijn gewekt dat iedereen in het 'wereldje' - schrijvers, uitgevers, journalisten - op de hoogte was van Brils handeltje en dat toedekte. Dat beeld klopt niet.

Aantijgingen
Eerst de feiten. De aantijgingen in Sir Edmund zijn grotendeels gebaseerd op het onlangs verschenen boek De schelmenjaren van Martin Bril. Daarin wordt onder andere de deal met Volvo - Bril was fervent Volvoliefhebber - beschreven. De toenmalige pr-manager van de autofabriek schreef donderdag op Opinie & Debat dat het boek onwaarheden bevat. Ja, Bril was hun ambassadeur, maar ze hadden niet afgesproken dat hij het merk in de krant zou noemen. Veel te doorzichtig.

Hoe het ook zij, Bril schreef regelmatig over Volvo. 29 keer volgens het archief. Meestal waren dat terloopse observaties (een man staat zijn groene Volvo te poetsen). Een aantal keer betrof het een liefdesbetuiging aan zijn tweedehands Volvo. Een keer, op 3 november 2007, bejubelde hij op dusdanige wijze zijn nieuwe Volvo dat het als reclame kan worden opgevat: 'Hij ruikt als een kind dat net onder de douche is geweest. En hij rijdt als een zonnetje.'

Geen haan die ernaar kraaide. Niemand wist precies hoe Bril zijn roem te gelde maakte, zo leert een rondgang langs redacteuren. Sommigen kenden zijn gewiekste handelsgeest, maar niemand leek zich te realiseren dat hij zijn columns kon misbruiken. 'Ik wist dat hij een pakkendeal met Ubbink had voor zijn optredens met Chabot en Giphart', zegt er een. In de stukjes zag hij niets alarmerends. 'Dan had ik er wat van gezegd.'

Martin Bril Beeld anp

Rotonde
De toenmalige hoofdredacteur hoorde over Brils Volvo-deal toen diens column 'Rotonde' werd verfilmd voor een Volkskrant-commercial. Bril zoefde in het nieuwste type over de rotonde. Later zou hij die zelf krijgen. 'Ben je gek geworden', reageerde de hoofdredacteur, maar Bril deed alsof het iets triviaals betrof. Hij was gewoon een levende reclame, anders zou die auto maar in de etalage staan. Trouwens, de krant betaalde hem te weinig om zelf een nieuwe wagen te kunnen kopen.

Typisch Bril, dacht de hoofdredacteur, die het niet met de redactie besprak. Het kwam niet in hem op dat de columnist misschien ook zijn journalistieke integriteit zou verpatsen.

Het is de vraag of de redactie dit had kunnen bevroeden. Om maar even bij de auto te blijven: Bril schreef ook al over Volvo toen hij nog geen deal had. En ter vergelijking: Mercedes noemt hij ook 29 keer, BMW zelfs 36 keer.

KLM
De vermeende sluikreclame voor KLM - tussen de chemobehandelingen door mocht hij gratis naar Toulouse vliegen - was heel tersluiks. Hij noemde de luchtvaartmaatschappij dertien keer, maar meestal om een stewardess of kleur blauw te beschrijven. De lofzang op zijn Eamesstoel ('Mijn hoogtepunt van 2005') was wel erg vet. Met de wetenschap van nu, volgens een vriendin had hij die geritseld.
Met terugwerkende kracht wordt alles verdacht. De column over blauwe, suède loafers, Nibb-It chips, 'het beste restaurant van Noord-Brabant'. Hoe omvangrijk zijn ruilhandel was, wordt mogelijk nooit duidelijk.

Meer sluikreclame
Dan rest nog een prangende vraag: zijn er meer Volkskrantcolumnisten die aan sluikreclame verdienen? Absoluut niet, zegt de huidige hoofdredacteur. Als hij zoiets zou vermoeden, zou hij er meteen werk van maken.

Ik heb geen aanwijzing dat het anders zou zijn, ook al is product placement heel gangbaar bij andersoortige media. Hoewel zulke praktijken toen ook werden veroordeeld, is de tijdgeest veranderd. De bankencrisis moest nog beginnen, corruptie en bestuurlijke integriteit waren nog niet zulke grote thema's als nu.
Bovendien lijkt dit soort gesjacher vooral bij deze ene columnist te passen. Misschien wordt het daarom alleen deze ene columnist vergeven. 'Hij was', zo schrijft een fan vergoelijkend, 'gewoon een schelm.'

De Ombudsvrouw behandelt vragen,klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak: ombudsvrouw@volkskrant.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.