'Bonnetjesaffaire is politiek op z'n lelijkst'

Interview met Bas Haan

De Nieuwsuur-journalist dook opnieuw in de bonnetjesaffaire en concludeert: het was wel een doofpot.

Bas Haan. Foto Aurélie Geurts

Bas Haan (43) is journalist bij Nieuwsuur en de man achter de geruchtmakende uitzendingen over de Teevendeal. Deze 'bonnetjesaffaire' leidde in maart 2015 tot het aftreden van minister Ivo Opstelten en staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie, beiden VVD. Haan werd uitgeroepen tot Journalist van het Jaar 2015. Een commissie onder leiding van Marten Oosting stelde twee onderzoeken naar de zaak in, gepubliceerd in december 2015 en mei 2016. Na het laatste Kamerdebat hierover, in juni 2016, begon Haan aan het nu verschenen boek De rekening voor Rutte.

Wat was uw drijfveer om na al het nieuws over deze zaak nog een boek te schrijven?

'Ik had twee irritaties. Ten eerste de uitspraak van premier Rutte: 'Er is op geen enkele manier een beleid geweest om dingen toe te dekken.' Met dit boek toon ik aan dat dat evident wel het geval is geweest. Systematisch. Ten tweede de aanhoudende suggestie dat ik mij zou laten gebruiken door criminelen om Teeven een hak te zetten. Ook pertinent onjuist. Het eerste verhaal ging over een staatssecretaris die zich voordeed als crimefighter maar zelf de regels aan zijn laars lapte, criminelen rijk maakte en de belastingdienst onwetend hield. Daarna kwam de cover-up, en dat werd de affaire die hier nu in boekvorm op tafel ligt.'

Ard van der Steur koos voor de leugen

Na twee vuistdikke onderzoeksrapporten leek alles bekend over de roemruchte Teevendeal. Nu komt Bas Haan, de onderzoeksjournalist die al twee bewindspersonen en een Kamervoorzitter liet struikelen, met nieuwe details, inclusief een ontmoeting van de premier met een voormalige wiethandelaar en een intimidatiepoging van Fred Teeven. 'Jij krijgt spijt van de dag dat je geboren bent.'

De commissie-Oosting noemde de affaire 'geen doofpot'. U wel. Was de door het kabinet ingestelde commissie misschien deel van de doofpot?

'Nee, dat is onzin. Als je ziet wat die eerste commissie allemaal boven water heeft gehaald aan documenten, dan kun je dat geen doofpot noemen. De tweede commissie oordeelt vooral over ambtenaren en zegt dat die zo langs elkaar heen werkten dat ze niet eens in staat waren een doofpot te creëren. Ik richt mij op de politici, allemaal uit de top van de VVD, en dan moet ik constateren dat die bewust bezig zijn geweest met de waarheid achter te houden. Met liegen dus. Dat noem ik wél een doofpot. Het was misschien logisch dat de goed ingewerkte Oosting ook het tweede onderzoek deed, maar achteraf bezien niet verstandig. Het vereiste herziene oordelen en dat had iemand anders moeten doen.'

Het boek

Bas Haan: De rekening voor Rutte. De Teevendeal, het bonnetje en de politieke prijs voor leugens. Prometheus, 254 pagina's, € 18,99.

Uw scoops kwamen steeds vlak voor verkiezingen: in maart 2014 voor de gemeenteraadsverkiezingen en in maart 2015 voor die van Provinciale Staten. En nu weer. VVD-minister Edith Schippers sprak zelfs van 'een complot'.

'Ja, daarmee heeft ze zich behoorlijk belachelijk gemaakt. Ik heb steeds wekenlang ruimte gegeven voor wederhoor en daarmee uitzenddata altijd open gelaten. Dit boek heb ik in een half jaar geschreven. Het moest natuurlijk wel verschijnen nu dit kabinet er nog zit. Als ik de verkiezingsuitslag had willen beïnvloeden, zou ik nog minstens een maand hebben gewacht met publiceren. Dat doe ik niet, want daar gaat het mij niet om.'

Waar gaat het wel om?

'Dit is politiek op z'n lelijkst. Politiek die feiten ontkent, ondergeschikt maakt aan beeldvorming. Misstappen worden voortdurend ontkend, gebagatelliseerd, verhuld, goedgepraat. Dan zet je de deur wagenwijd open voor emoties en de onderbuik. Het is niet voor niets dat aan de woorden van Rutte steeds wordt getwijfeld. Hij biedt een podium aan al diegenen die sowieso niet veel ophebben met de waarheid en hun positie ververwerven op basis van angst, boosheid en andere emoties. Dat is de politieke prijs voor leugens, de rekening die Rutte zichzelf presenteert.'

En de prijs die het ministerie betaalt?

'Ook die is hoog. Het is mij niet te doen om VVD-bashen, maar het ligt voor de hand dat het ministerie na de formatie van politieke kleur zal veranderen. En ik denk niet dat er ooit nog twee bewindslieden van dezelfde politieke partij op dat departement komen te zitten.'

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.