'Beter had ik niet in huis'

Meer dan 25 jaar geleden al wist Peter van Straaten (62) warover zijn kinderboek moest gaan. Het kwam er alleen steeds niet zo van....

HET BOEK zat al zo lang in zijn gedachten en het moest zo verschrikkelijk mooi worden dat hij het misschien beter niet had kunnen schrijven. 'Het is niet de droom geworden die ik in mijn hoofd had', zegt Peter van Straaten (62). 'Ik had het geheimzinniger gewild, beter geschreven.' Zuchtend: 'Maar beter had ik niet in huis. Het had geen zin om er nog langer aan te werken.'

Ruim 25 jaar liep hij rond met het idee een kinderboek te schrijven. Het thema en de presentatie stonden hem al die tijd helder voor ogen. Het boek moest gaan over een jongen die gek is op een bepaalde boom en die uiteindelijk kiest voor de eenzaamheid. 'Dat moet dus een heel mooi uitgevoerd boek worden', zei hij in 1983 tegen Het Parool. 'Gebonden, in linnen, grote afmetingen.'

Maar het schrijven stelde hij voortdurend uit. Eerst was er de opkomst van de milieubeweging en de angst dat hij door zijn boek over de natuur in dezelfde hoek zou worden gezet als de milieufreaks die hij verafschuwde. En daarna was er altijd wat.

Zelfs de uitgeverij had geen haast. Van Straaten, die door zijn dagelijkse tekening in Het Parool, zijn wekelijkse 'Agnes' in Vrij Nederland en zijn maandelijkse bijdrage aan Playboy gewend is aan ritme, aan deadlines, vroeg zijn uitgever naar een uiterste inleverdatum. 'Het boek gaat naar de drukker als het af is', was het antwoord.

Die vrijblijvendheid werkte funest. Totdat hij drie jaar geleden op zijn vakantieadres in Frankrijk op aandringen van zijn vrouw Els Timmerman de eerste woorden op papier zette. Die eerste versie was niet goed.

'Ik ben gewend om korte verhalen te maken. Over een aflevering van Agnes doe ik anderhalf uur. Nu moest ik pagina's lang de spanningsboog vasthouden en dat was veel lastiger. Ik ramde de tekst er in één keer uit en toen bleek het veel te kort. Ik schreef veel te haastig naar het einde toe. Het moest over en anders.'

Tijdens de werkvakanties in zijn Italiaanse buitenhuis vond hij uiteindelijk de rust om eindeloos aan de tekst te 'peuteren'. Hij kocht het huis twee jaar geleden van kennissen nadat hij er bij de eerste bezichtiging spontaan verliefd op was geworden. Zijn werkkamer kijkt uit op de bergen. Op zomeravonden zit hij soms beneden met de dorpsbewoners op het pleintje bij de fontein. 'Ik heb het gevoel dat ik hier veel meer tijd heb', zegt hij tijdens de lunch op zijn dakterras. 'Er gebeuren geen rare, onverwachte dingen.'

De nieuwe versie die hij in Italië schreef, liet hij alleen aan zijn vrouw lezen. Even nog overwoog hij om het zijn vriend en kinderboekenschrijver Peter van Gestel toe te sturen, maar daar zag hij van af. 'Ik was zo bang dat hij zou zeggen: het is niet goed, het moet helemaal anders.' Maar toen Een jongen en zijn boom bij de uitgever lag, vroeg hij bezorgd aan Els: 'Wat hebben kinderen eigenlijk met de natuur? Zitten ze niet veel liever achter de computer?'

Ze zegt: 'Volgens mij hunkeren kinderen naar de natuur. Hoeveel geheime plaatsen zijn er nu nog? Vroeger grensde een dorp altijd aan het bos of aan de hei. Nu is alles volgebouwd.' Van Straaten veert op: 'Godfried Bomans heeft eens gezegd: de pest van nieuwbouwhuizen is dat ze geen geheime plekjes hebben op zolder.'

En hij vertelt over zijn ouderlijk huis in Arnhem, de villa die werd ontworpen door zijn vader, een architect. Met een zolder voorzien van kruipkasten, een grote kelder en een flinke tuin. Met het park Angerenstein om de hoek en de Beekhuizerbossen op fietsafstand. Een paar jaar geleden, op de dag dat zijn vader honderd zou zijn geworden, ging hij samen met zijn vier broers terug naar Arnhem. 'De nieuwe bewoners hadden er gelukkig weinig aan verbouwd.'

Zijn jeugdjaren werden gekenmerkt door een grote liefde voor de natuur. Bijna dagelijks trok hij het bos in om vogels te spotten, nesten te controleren, herten te bespieden en speurtochten uit te zetten. Thuisgekomen legde hij zijn indrukken vast in natuurdagboeken, vol tekeningen van staartmezen, houtduiven en boerenzwaluwen. 'Dat was een soort familietraditie. Van alle uitstapjes, alle vakanties werden door mij en mijn broers boekjes gemaakt.'

In het bos raakte hij gefascineerd door een enorme spar, die door de broers Van Straaten 'de onoverwinnelijke' werd gedoopt. Het is die spar waar het in zijn kinderboek om draait. Jan, de hoofdpersoon, lijkt veel op de schrijver. 'Ik ben erg beschermd opgevoed, met vier oudere broers. Ik was een dromer, deed niet zo mee met de andere kinderen.'

Zo gepest als Jan werd hij niet. 'Er zat wel een jongetje in mijn klas, Rijkje Harteman, voor wie ik bang was en alles deed. Hij was eens een tijdje ziek, dat waren de gelukkigste dagen uit mijn lagere schooltijd. Maar toen brak de oorlog uit en werden we geëvacueerd. Daarna was het over. Er was te veel gebeurd.'

Zijn dochter Mascha kreeg het wel zwaar te verduren toen het gezin Van Straaten halverwege de jaren zeventig van Amsterdam naar Giethoorn verhuisde. 'Ze was toen elf en haar klasgenootjes riepen hoer tegen haar.'

Net als bij Jan, deed ook de dorpsonderwijzer mee. 'We zullen die stadsen wel eens leren, zei hij, en hij gaf haar als advies de huishoudschool. Ze is toch naar de mavo gegaan, daarna naar de havo en het vwo. Nu is ze voorlichter op de optiebeurs. Ze heeft me al tien keer uitgelegd wat ze daar precies doen, maar ik snap er nog steeds niets van.'

Van Straaten laat Jan aan het einde van het boek de grootste pestkop in elkaar slaan. 'Pas als hij kiest voor zichzelf en besluit zijn verdere leven in eenzaamheid samen met de boom door te brengen, vindt hij de kracht om dat te doen. Ik dacht: dat vinden kinderen leuk om te lezen, dat die Jan niet altijd een doetje blijft.'

Of hij daar gelijk in heeft, of kinderen zijn boek zullen waarderen, houdt hem in sterke mate bezig. 'Hij is nog nooit zo onzeker geweest over een productie', zegt zijn vrouw. 'Er zijn vast genoeg volwassenen die het boek kopen, gewoon omdat ze van zijn werk houden. De grote vraag is wat kinderen ervan zullen vinden.' Van Straaten: 'Daar ben ik soms bang voor. Ik vind mijn boek ook zo duur! Alhoewel laatst iemand tegen me zei: weet je wel hoeveel een spelletje Nintendo kost?'

Op verzoek van zijn dochter waagt hij zich binnenkort aan een boek voor kleuters. Toen Een jongen en zijn boom bijna af was, werd zijn kleinzoon Jasper geboren. 'Mascha wilde graag dat ik het aan hem opdroeg. Ik vond dat moeilijk, omdat hij me er niet toe geïnspireerd had. Daarom maak ik nu een boek speciaal voor hem.'

In zijn eigen jeugd las hij veel, vooral natuurboeken. Met een glimlach om de mond vertelt hij over Kwiek de Koolmees of over Bolke de Beer van

A.D. Hildebrand. Maar de natuurfreak van vroeger bestaat niet meer. 'Er zijn andere dingen voor in de plaats gekomen.'

Toen hij op zijn negentiende verhuisde van Arnhem naar Amsterdam om daar een opleiding aan de Kunstnijverheidsschool te volgen, besloot hij dat hij vanaf dat moment een 'stadsmens' zou zijn. Na vijftien jaar keerde hij toch terug naar het platteland. Eerst naar Giethoorn, later naar Twisk.

Hij heeft er een hartgrondige hekel aan buiten wonen aan overgehouden. Vooral aan het vlakke Noord-Hollandse landschap bewaart hij slechte herinneringen. 'Altijd maar de wind die aan komt stormen, altijd de pannen van het dak.'

Nu wisselt hij zijn werkvakanties in Italië regelmatig af met een paar weken Amsterdam. 'We missen de stad. De galeries, de cafés, de gesprekken op niveau met goede vrienden. Dat is een soort voeding voor ons.'

Is het dat grote verschil tussen het natuurkind van vroeger en de stadsmens van nu dat hem doet twijfelen aan de waarde van zijn boek? 'Ik weet niet goed meer wat er in kinderen omgaat', zegt hij. En: 'Het is geen meesterwerk geworden.'

De volgende middag, tijdens de lunch in ristorante Marco Polo, een chic etablissement aan de boulevard, toont hij zich opgewekter: 'Ik ben trots op mezelf dat ik het uiteindelijk toch heb geschreven. Het mag dan geen meesterwerk zijn, het is wel heel leuk. Het is het boek geworden dat ik als kind had willen lezen.'

Ellen de Visser

Meer over