'Bermfraude' op het platteland: hoe boeren grond annexeren voor subsidie

'Dit hoort een kruidenrijke berm met broedende vogels te zijn'

Als boeren gemeentelijke bermen bij de EU opgeven als eigen land, vangen ze meer subsidie. En hebben ze meer ruimte voor hun mest. 'Ze weten dat er niet gehandhaafd wordt.'

Jan-Luc van Eijk toont de kruidenrijke berm waar paaltjes de gemeentegrond en de wei scheiden. Foto Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

'Deze 2,5 meter', zegt Jan-Luc van Eijk, terwijl hij twee grote stappen in het vochtige gras zet, 'die is dus van de gemeente.' In het mistige weiland in Geesteren, in de Achterhoek, landt Van Eijks rechtervoet op een onzichtbare grens. Links, langs de weg, ligt de gemeentelijke berm. En rechts, dat is landbouwgrond van de boer. De boer heeft zich de gemeenteberm toegeeigend en gebruikt die grond alsof die van hem is. 'Dit hoort eigenlijk een kruidenrijke berm met insecten en broedende vogels te zijn', treurt Van Eijk. 'Maar er is nauwelijks leven te vinden.'

Annexeren

Overal in de gemeente Berkelland annexeren boeren de berm langs hun perceel, ziet Van Eijk, projectleider 'groen' van de gemeente. Zo'n 100 hectare gemeentegrond is sluipenderwijs door boeren ingepikt. 'Alles is kaal', zegt Van Eijk. 'De wulp, de patrijs, de grasmus, de spotvogel - ze zijn hier nagenoeg verdwenen.'

Behalve slecht voor de biodiversiteit is deze 'bermfraude' illegaal. De boeren geven de gemeentegrond als hun eigendom op bij de jaarlijkse aanvraag van EU-subsidie, zegt de gemeente. Hoe meer land, hoe meer subsidie. Op de extra grond kunnen ze bovendien mest uitrijden en gewassen laten groeien. Ook dat levert de boer meer geld op. Volgens dagblad Trouw kan het inpikken van gemeentegrond een boer tot 1.500 euro per hectare opleveren.

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), de dienst die de grondregistraties van boeren verwerkt, controleert volgens de gemeente niet of de boer de grond waarvoor hij subsidie vangt wel echt in bezit heeft. 'Heel kwalijk', zegt Van Eijk. Een kwart van de circa zevenhonderd boeren in Berkelland pleegt bermfraude, schat Van Eijk. Ook elders knoeien boeren volgens hem met hun grondopgaaf. In Twente, waar hij woont, ziet Van Eijk boeren precies hetzelfde doen. 'De boeren weten dat er niet gehandhaafd wordt', zegt hij.

De RVO zegt in een reactie wel degelijk te controleren hoeveel grond een boer bezit. 'Ieder jaar geven boeren de omvang van hun percelen op bij de aanvraag van EU-subsidies. Door luchtfoto's te maken kunnen wij zien of het opgegeven grondoppervlak strookt met het gefotografeerde perceeloppervlak.' Maar de dienst kan zo niet zien of het gefotografeerde perceel van de boer is, of deels op gemeentegrond ligt, geeft een woordvoerder toe. Hij wil niet ingaan op de casus Berkelland.

Jongeren

75 miljoen euro trekt minister Carola Schouten van Landbouw uit voor jongeren die een eigen boerderij willen starten. Zij zei dit vrijdag in De Telegraaf. Volgens de minister zijn banken te huiverig voor de risico's die tegenwoordig met het boerenbedrijf gepaard gaan. Tegelijk zijn 'de benodigde investeringen in grond, vee, stallen en machines enorm', aldus Schouten. Zij hoopt dat de jongeren duurzaam gaan boeren.

Mestfraudeurs

Wim Klein Willink, voorzitter van de Berkellandse afdeling van boerenorganisatie LTO en melkveehouder in Borculo, erkent aan de telefoon dat sommige boeren in de omgeving de gemeentelijke berm bij hun landbouwgrond trekken. 'Maar zij verdienen niet dat zij nu worden weggezet als mestfraudeurs.'

De gemeente zou bij zichzelf te rade moeten gaan, zegt Klein Willink. Maaiers van de gemeente komen slechts één keer per jaar langs om het bermgras maaien. Daardoor groeit er onkruid, dat zich in de landbouwgrond van de boer kan nestelen. Daarom nemen de boeren het bermonderhoud zelf maar op zich. 'Na een jaar staat het gras een meter hoog.'

'We maaien het gras maar eens per jaar omdat dat goed is voor de biodiversiteit', reageert Van Eijk. Berkelland wil korte metten maken met de bermfraude. De gemeente heeft bij wijze van proef acht boeren aangesproken op hun landjepik-praktijken. 'Dat waren stevige, maar noodzakelijke gesprekken', zegt hij.

Van Eijk stapt in de auto en rijdt naar Eibergen. Daar laat hij zien waar het terugwinnen van gemeentegrond toe kan leiden. Naast het weiland van een Eibergse boer ligt een kruidenrijke berm die van de landbouwgrond wordt gescheiden door een reeks paaltjes. 'Deze berm was net zo doods als het weiland ernaast', wijst hij. 'We bakenden de berm af, voegden een kruidenmengsel toe, en kijk nu eens. In de zomer was dit één grote bloemenzee.'

Meer over