Nieuwsbreak

'Bedreigen van politici is geen nieuwe trend'

Dichter, schrijver en finalist van De Slimste Mens Ellen Deckwitz (33) heeft waardering voor politici die ondanks bedreigingen doorgaan met hun publieke debat. Maar we moeten nu niet net doen of een kogelbrief in Nederland iets nieuws is.

Ellen Deckwitz. Beeld Merlijn Doomernik

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra kreeg een kogelbrief en nu blijken ook de fractievoorzitters van CDA, D66 en GroenLinks recent te zijn bedreigd. Schrikt u hiervan?
'Niet meer. In de jaren '90 werden politici ook bedreigd. Paul Rosenmöller van GroenLinks is ooit afgetreden mede naar aanleiding van een kogelbrief. De gebroeders De Witt werden in de 17de eeuw gelyncht door een woedende menigte. Ik vind het dapper als politici aanblijven ondanks bedreigingen. Je moet je niet monddood laten maken.'

Alexander Pechtold wilde aan tafel bij Jeroen Pauw niet ingaan op de bedreigingen aan zijn adres. Hij gunt die types de aandacht niet. Is dat de juiste houding?
'Ik denk niet dat het om aandacht gaat, maar je moet je niet laten intimideren, nee. Na de dood van Fortuyn kent iedereen de risico's van het vak. Nederland heeft de neiging tot extreme uitingen. In de brief van de fractievoorzitters aan het volk werd gesteld dat die dreigementen on-Nederlands zijn...'

Maar het is dus wel typisch Nederlands?
'Ja. Het is Nederlands en typisch politiek. Laten we niet gaan doen alsof dit een trend van de laatste jaren is.'

Halbe Zijlstra. Beeld anp

Horen bedreigingen er niet gewoon bij als je in de schijnwerpers staat? Tv-presentatoren, zoals Chantal Janzen, hebben ook last van stalkers...
'Bij stalkers is het vaak net andersom, die willen een tong in je steken in plaats van een kogel. Het is wat men in de psychologie het mere-exposure effect noemt. Mensen zijn positief over iets wat ze vaak zien. Ik ben bijvoorbeeld dol op prinses Kate Middleton. Het instituut waar zij deel van uitmaakt slaat nergens op, maar toch vind ik haar leuk, misschien ook door mijn homovrienden die haar ook geweldig vinden. Het kan echter ook de andere kant op slaan, dat de haat jegens iemand toeneemt wanneer je iemand vaker ziet. Je speelt je als politicus in de kijker. Je kan zo ook een focuspunt voor frustraties worden.'

Zijlstra zei: 'Ik laat me niet beïnvloeden door mensen die mij kogelbrieven sturen.' Zou u in zijn plaats ook zo reageren?
'Dat ze gewoon doorgaan, daar moet je wel bewondering voor hebben. En Zijlstra heeft gelijk. Als je je monddood laat maken, laat je je beslissingen afhangen door iets ondemocratisch, en moet je geen politicus meer zijn.'

Kate Middleton. Beeld afp

'Stop bedreigingen en intimidaties', schreven de fractievoorzitters in een brief aan het volk. Spelen politici met hun steeds hardere taal hier niet zelf ook een rol in?
'Zien doet volgen, misschien. Als je naar de Tweede Kamer kijkt, geldt die harde toon alleen voor Wilders en Zijlstra, de rest gedraagt zich fatsoenlijk. Toch zijn de uitlatingen van Wilders en Zijlstra wat anders dan roepen: daar moet een piemel in. Overigens krijgt Lodewijk Asscher nu juist de kritiek te weinig uitgesproken te zijn in het asieldebat. Niets zeggen kan snel verward worden met tolerantie, terwijl het niet minder schadelijk hoeft te zijn. Maar de aandacht voor die schreeuwende mensen uit Steenbergen heeft ons ook iets goeds gebracht.'

Wat dan?
'Het debat is nu genuanceerder. Ik heb drieduizend Facebookvrienden en een deel is zijn minder radicaal geworden in hun uitlatingen omdat ze geschrokken zijn van die mensen in Steenbergen.'

'Wat mij zorgen baart, is dat die inspreekavonden zoals in Steenbergen worden verward met referenda. Die mensen zijn boos, omdat ze geen invloed hebben op het beleid, maar gemeenten gaan vaak helemaal niet over de opvang van asielzoekers. We hebben politici niet voor niets aangesteld, zij zijn de specialisten, zij hebben kennis van zaken. Zij houden zich niet alleen bezig met de korte termijn. Eigenlijk hebben die burgers dus een ondemocratische opvatting. Ze willen niet dat een groep mensen die voor hen gekozen is bepaalt, ze willen zelf bepalen. Maar daar dan weer niet de politiek voor in. Het is vermoeiend.'

In uw column voor nrc.next vergeleek u de mensen in Steenbergen met Ikea-doe-het-zelfwerk.
'Omdat ze bang zijn dat die vluchtelingen gaan schreeuwen, dreigen en vernielen, doen ze het zelf maar alvast. Een soort doe-het-zelfvluchtelingen.'

Beeld anp

Iets anders. Twee Iraanse dichters zijn veroordeeld tot 99 zweepslagen en respectievelijk 11,5 en 9 jaar gevangenisstraf omdat ze de hand hebben geschud van iemand van de andere sekse. Maakt dit u boos?
'Boos en machteloos. Dat van dat handen schudden is natuurlijk een excuus. Wat wel belangrijk is om je te realiseren is dat dichtkunst in de Arabische wereld de nummer 1 kunstvorm is. Vergeet toneel, film en dans. De Arabische lente is mede ontstaan door de teksten van dichters. Dus dichters worden ook extra in de gaten gehouden.'

Er wordt gezegd: Mousavi and Ekhtesari worden gepakt omdat hun werk bekendheid geniet in het buitenland. Ze gebruiken de vorm van traditionele Perzische sonnetten om hedendaagse politieke en sociale kwesties aan te kaarten. Dan heeft u het als Nederlandse dichter maar wat makkelijk... Toch?
'Ja. Er staat hier weinig op het spel. Arabische gedichten zijn een stuk helderder dan Nederlandse gedichten. Ze vertellen een duidelijk verhaal. Poëzie in Nederland hoef je niet te begrijpen. Het mag wat vager, dat is juist het punt, het benoemen van een mysterie waar huis-tuin-en-keukentaal tekort schiet. Poëzie is dus oké omdat men er geen zak van begrijpt, dat is natuurlijk ook best tragisch. In de Arabische wereld krijgen ze op de basisschool les in het analyseren van gedichten. Dus je bent als dichter ook sneller verdacht.'

Zijn er taboes in Nederland waar je als kunstenaar je vingers niet aan moet branden?
'Als je schrijft dat de emancipatie te wensen overlaat, dan krijg je veel over je heen. Dieren liggen ook gevoelig. Kunstenares Tinkebell, een vriendin van mij, krijgt wekelijks doodbedreigingen, nog steeds vanwege die kattenhandtas. En Freek de Jonge zei laatst in DWDD dat hij niets over sport ging zeggen omdat hij daar geen goede ervaringen mee had.'

Iran zit ondertussen mooi aan tafel om te praten over de burgeroorlog in Syrië, op uitnodiging van de VS. Moet je wel in gesprek gaan met zo'n land?
'De vraag is inderdaad of je in gesprek moet met een natie die zijn eigen mensen martelt en onderdrukt. Het is kiezen tussen twee kwaden. Iran heeft een chantagemiddel, namelijk dat het een nucleaire macht is. De andere route is in gesprek blijven en zo een gematigder beleid proberen af te dwingen. Misschien is dat naïef, ja.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.