Reportage

'Azaan in de Jordaan, wen er maar aan'

Museumnacht in de moskee

De Fatih Moskee in Amsterdam, met haar rijke geschiedenis, vormde zaterdagnacht een bijzonder programma onderdeel van de Museumnacht.

'Iedereen lijkt een mening te hebben over de islam, maar wie is ooit binnen in een moskee geweest?' Beeld Sanne De Wilde

Zo gaat het er normaal niet aan toe in een moskee. Mensen bidden niet, maar lopen vrij rond en kletsen met elkaar. Mannen en vrouwen zijn niet gescheiden, maar hangen tegen elkaar aan. De vrouwen hebben het haar niet bedekt. En tijdens de Koranrecitatie zijn bezoekers aan het instagrammen.

De Fatih Moskee aan de Rozengracht was zaterdag onderdeel van de Amsterdamse Museumnacht. Het was voor het eerst dat een moskee meedeed aan het jaarlijkse culturele evenement, dat meer jongeren naar musea moet lokken. 'Voor islamitische Amsterdammers is dit een signaal: dit is ook jullie feestje', zegt Aron Eilander van de Stichting Museumnacht. 'Voor niet-islamitische bezoekers is dit een kans om een kijkje te nemen in een islamitische gebedsruimte. Iedereen lijkt een mening te hebben over de islam, maar hoeveel mensen kunnen zeggen dat ze in een moskee zijn geweest?'

Artistieke islam

Vooral die tweede groep kwam zaterdagavond massaal naar de Turkse moskee. Er staat een rij bij de ingang en het is dringen in de hal waar bezoekers hun schoenen aan- en uittrekken. Voor Nynke (26) is het ook de eerste keer. 'Ik ben echt een beetje emotioneel. Het is mooi dat mensen zo toegewijd kunnen zijn.' Nynke zegt dat ze door (moslim)vrienden nooit is meegevraagd naar een moskee. Ook is ze nooit in Istanbul geweest, waar moskeeën trekpleisters zijn. De drempel om een moskee binnen te stappen was dus hoog. 'Nu kun je in een open sfeer vragen stellen, zonder aapjes te kijken.'

Imam Kemal Gözütok zegt dat de Fatih Moskee geregeld niet-moslims op bezoek krijgt. 'Maar vanavond zijn er veel meer mensen dan normaal.' Gözütok wil tijdens de Museumnacht de artistieke kant van de islam benadrukken, door middel van verschillende stijlen van Koranrecitaties (die hij in zijn aankondiging 'voorstellingen' noemt) en een lezing over de geschiedenis van het gebouw, dat vroeger een kerk was. De imam krijgt dan ook veel vragen over de christelijke ichthustekens (vissen) op het plafond en de Arabische kalligrafie rondom de mihrab (gebedsnis).

Stuivertje wisselen

De Turkse Fatih Moskee vestigde zich in 1981 aan de Rozengracht in Amsterdam. Het pand heeft een bijzondere geschiedenis. De jezuïeten hadden hier eerst een schuilkerk in pakhuis De Sayer, dat later werd omgedoopt tot socialistisch bolwerk Constantia. Vervolgens openden de katholieken hier hun Zaaierkerk. Na de laatste eucharistieviering in 1971 zat er een tapijtenzaak en een winkel voor muziekinstrumenten. De Fatih Moskee is te bezoeken voor rondleidingen.

Azaan in de Jordaan

Pooyan Tamimi Arab, docent religiestudies aan de Universiteit Utrecht, vertelt in zijn lezing dat de katholieken niet blij waren toen het gebouw in handen kwam van moslims. 'Toen de katholieken hun kerk verkochten, was het eerst een tapijtenwinkel en toen een muziekwinkel, dus ze hebben nooit directe toestemming gegeven voor de herbestemming als moskee. Er kwam zelfs een groepje katholieken naar de Rozengracht om te bidden, hopend dat het gebouw ooit weer een kerk zou worden.'

Ook legt hij uit dat de oorspronkelijke ingang werd afgesloten met een muur, omdat moslims juist net die kant op moeten bidden, richting Mekka. Daarom zit de van binnen fraai uitziende Fatih Moskee zo verstopt en heeft zij meer weg van een schuilkerk.

Bijzonder was zaterdagavond een azaan (oproep tot het gebed) die ook buiten op straat was te horen, voor het eerst in het 35-jarige bestaan van de Fatih Moskee. In zijn toespraak zegt Tamimi Arab dat het scheef is dat je 24 uur per dag de klokken van de Westerkerk hoort, op loopafstand van de Fatih Moskee. 'Wil de moskee de oproep tot gebed vaker laten horen en niet beschuldigd worden van een imperialistische oproep tot gebed of van het islamiseren van onze zogenaamde joods-christelijke cultuur, zoals Geert Wilders dat graag zegt, dan lijkt het me een mooi gebaar om de naam van het gebouw te wijzigen. Fatih betekent namelijk Veroveraar.'

Mannen en vrouwen zijn niet gescheiden, maar hangen tegen elkaar aan. De vrouwen hebben het haar niet bedekt: Museumnacht in de Fatih Moskee Beeld Sanne de Wilde

Bezoeker Esther (50), ook voor het eerst in een moskee, is in ieder geval onder de indruk. 'Het gezang raakt me in mijn hart. Ik ben zelf niet religieus, maar ik voel de bezieling.' Vraag is of ze het net zo mooi zou vinden als ze naast een moskee had gewoond en de azaan meerdere keren per dag zou horen. 'Dat is inderdaad een lastige discussie.' Voor imam Gözütok is dat 'niet het onderwerp' van de Museumnacht. 'Vandaag spreekt de kunst.' Tamimi Arab, die om de hoek van de Fatih Moskee woont, grapt aan het eind van zijn lezing: 'De azaan in de Jordaan, wen er maar aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.