'Angst voor nieuwe landbouwcrisis zit diep'

VVD-minister Van Aartsen van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij vindt dat subsidies en inkomenssteun voor boeren moeten verdwijnen. Wie het niet redt, moet de bijstand in....

Van onze verslaggever

Gerard Reijn

AMSTERDAM

'Ik ben er ook voorstander van om de markt zoveel mogelijk te laten doen. Maar je moet de vraag stellen: kan de markt dit allemaal wel aan? Het is misschien een versleten verhaal, maar we hebben in het verleden twee diepe landbouwcrises gehad die werden voorafgegaan door een vergaande liberalisatie. Die van 1880 en die van de jaren dertig.

'Daarmee wil ik niet zeggen dat een nieuwe liberalisatie automatisch tot weer een landbouwcrisis leidt, maar die angst zit wel diep. Zowel bij de landbouworganisaties als bij de boeren.

'Je moet ook een belangrijk onderscheid maken. Aan de ene kant heb je de intensieve landbouw, zoals de glastuinbouw en de intensieve veeteelt. Die sectoren zijn al vrijwel geheel aan de markt gekoppeld. Aan de andere kant heb je, wat wij noemen, de grondgebonden produkties, akkerbouw en rundveehouderij. In die sectoren is in het verleden gebleken dat liberalisering kan leiden tot vergaande ellende.

'Ik denk dat Europa politiek noch sociaal zal aanvaarden dat het platteland massaal leegloopt omdat toevallig boeren in andere gebieden in de wereld melk en graan goedkoper produceren dan bij ons. De meeste landen van Europa zijn politiek en maatschappelijk niet in staat om zo'n liberalisering door te voeren. Landen als Duitsland en Frankrijk zullen dit soort ontwikkelingen nooit accepteren.

'Dat betekent dat er altijd een bepaalde vorm van beleid moet zijn wil je het platteland bewoond en vitaal houden. Dat vind niet alleen ik, dat vinden ook de meeste landbouweconomen.

'Want wat is het verschil tussen gewone economie en landbouweconomie? Dat is dat de landbouw zo verbonden is met land. En de produktie reageert niet zo op de prijs, zoals in de industrie.

'Je kunt vraag en aanbod op twee manieren met elkaar in overeenstemming brengen. Door het instellen van quota, zoals is gebeurd bij melk en bij suiker. De andere manier is de markt zijn gang te laten gaan. Je zult dan zien dat de prijzen dalen, maar de boer gaat dan juist meer produceren, net zo lang tot hij het niet meer kan bolwerken. Dan verkoopt hij zijn grond, maar de boer die dat koopt, produceert gewoon door. Tegen nog lagere kosten, nog lagere prijzen.

'Natuurlijk krijg je op den duur een evenwicht, maar het gaat wel heel lang duren. En het levert wel een bijzonder laag inkomen voor de landbouwers op, net te veel om dood te gaan, net te weinig om van te leven. De enige voorwaarde waaronder dit beleid zou kunnen, is dat je veel grond uit produktie neemt.

'Een andere vraag is of je deze discussie zo had moeten aanzwengelen zoals Van Aartsen heeft gedaan. Als ik zelf minister was geweest, en u weet dat ik voor die keuze heb gestaan, zou ik eerst bredere discussierondes met het bedrijfsleven hebben gevoerd. Er is geen noodzaak om zo snel van start te gaan, Van Aartsen zegt zelf dat de huidige bescherming in de landbouw tot het jaar 2000 vast staat. Hij loopt nu ver voor de muziek uit. Al moet ik toegeven dat het wel moedig is wat hij heeft gedaan.

'Hij zit in een bijzondere positie. Er is 33 jaar lang een CDA-minister op Landbouw geweest, dus hij denkt natuurlijk: ik zal me als VVD-minister eens gaan profileren. Maar met deze ideeën heeft hij juist zijn eigen achterban binnen de landbouw, de liberale akkerbouwers, van zich vervreemd. Die hebben moeite met zijn standpunt. Ik zeg niet dat ze gelijk hebben, want we hebben te maken met de realiteit dat er dingen moeten veranderen. Maar het gaat mij om de manier waarop de discussie wordt gevoerd.

'Wat ik wil zeggen is dat je dit soort veranderingen alleen tot een goed einde kunt brengen, als je als regering en bedrijfsleven hetzelfde denkt. Daarom zou ik de discussie anders hebben gevoerd. Maar als hij die nota alleen heeft geschreven om de discussie stevig op gang te helpen en iedereen ervan te overtuigen dat er veranderingen moeten komen, dan heeft hij zijn werk wel gedaan. Ik denk dat de nota die uiteindelijk naar de Tweede Kamer gaat wel wat voorzichtiger zal zijn.

'Ook in Brussel wordt steeds meer gediscussieerd over de aanpassing van het landbouwbeleid. Dat moet gebeuren, zelfs als de EU niet wordt uitgebreid met de Oosteuropese landen. Het is ook goed dat de landbouwministers en de Europese commissaris voor Landbouw die discussie zelf ter hand nemen, want de laatste tijd dreigde de discussie te worden gestuurd door de commissarissen van Mededinging en van Buitenlandse Handel. En dan moet je ook de essentiële zaken ter discussie durven stellen. Dat heeft Van Aartsen gedaan.

'Als ik minister zou zijn geweest, zou ik deze zaken niet hebben besproken in een nota waarin ook de concrete bezuinigingen voor volgend jaar staan. Die dingen moet je gescheiden houden. Die bezuinigingen zijn al hard genoeg, zo'n 10 procent in deze kabinetsperiode. In vind dat onevenredig zwaar.

'Dat ik die baan als minister niet heb geaccepteerd, heeft daar ook mee te maken. Die bezuiniging lag vast in het regeerakkoord. Maar verder heeft ook meegespeeld het verwachtingspatroon dat mensen van je hebben. Kun je dat allemaal waar maken? Van Aartsen krijgt het voordeel van de twijfel, dat zou ik niet gekregen hebben.

'Ik sprak laatst Henk Hofstede, vroeger van het CNV. Die zei: ''Als er bij ons vroeger iemand staatssecretaris kon worden, dan kon je kiezen uit twee dingen. Als je het deed was je een verrader, als je het niet deed een verzaker.'' Dat gevoel heb ik nu ook nog, dat mensen in mijn eigen kring mij zien als een verzaker. Je krijgt daardoor ook dat die beslissing steeds weer terugkeert in je hoofd. Het heeft geen nut, maar toch. Het was een moeilijke beslissing, want A: het ministerschap is natuurlijk eervol, en B: ik denk dat ik het goed had gekund.

'Maar spijt? Nee, spijt heb ik niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.