'Amerikaanse regering is geen vriend van het Iraakse volk'

Naam: Mowaffk Al-Sawad..

Vindt: de Irakezen moeten zich niet aansluiten bij de Amerikaanse strijd tegen Saddam Hussein.

Na het einde van de Golfoorlog in 1991 kwam Mowaffk Al-Sawad in opstand tegen het Iraakse regime. Hij rekende op Amerikaanse steun. Die kwam niet.

De opstand mislukte, en Al-Sawad vluchtte naar de Amerikaanse linies. De Amerikanen brachten hem naar Saudi-Arabië, waar hij drie jaar in een tentenkamp in de woestijn verbleef. Zijn broer Ali zat honderd meter verderop, maar contact was alleen per brief mogelijk. De brieven die hij aan zijn broer schreef, publiceerde hij onlangs in het boek Stemmen onder de zon (uitgeverij Passage).

Aan het begin van de oorlog was Al-Sawad dienstplichtig militair, gelegerd vlak bij zijn woonplaats Basra in Zuid-Irak. Zoals zovele Iraakse soldaten verliet hij zijn post zodra het geallieerde leger begon met bombarderen. Het was geen daad van verzet, hij wilde gewoon zichzelf in veiligheid brengen. In relatieve veiligheid.

Al-Sawad: 'Ook in Basra waren de bombardementen heftig. De Amerikanen hebben een crèche geraakt, ziekenhuizen en een brug met honderden burgers. Het was een ongekend barbaarse aanval.'

Ruim een maand na de eerste bombardementen begon de grondoorlog. Vier dagen later gaf Saddam zich over, en stokte de geallieerde opmars net ten zuiden van Basra. Al-Sawad wilde terug keren naar zijn post, maar werd aangesproken door een man die hem vroeg deel te nemen aan de zojuist uitgebroken opstand.

Zijn hele leven had Al-Sawad onder het bewind van Saddams Ba'ath-partij geleefd. Regelmatig hoorde hij van mensen die opgepakt werden: 'Je leeft in Irak als een illegaal in eigen land. Je moet altijd op je hoede zijn.'

Al-Sawad besloot die ochtend in maart dan ook direct om deel te nemen aan de revolte. Met een groep mannen verschanste hij zich op het dak van een hoog gebouw in de noordelijke wijken van Basra.

'We konden alles zien. Een kleine groep opstandelingen hier, enkele tientallen mannen daar. Gebouwen van het regime werden bestookt. Overal hoorde je scanderen ''Dood aan Saddam'', afgewisseld met machinegeweersalvo's. Het was net een film.'

Om acht uur 's ochtends begon de gewapende opstand, drie uur later stonden de eerste tanks van aan het regime loyale troepen al aan de rand van de stad, aldus Al-Sawad. 'De Amerikanen staken geen vinger uit. In de dagen erna lieten ze zelfs helikopterbeschietingen toe.'

Terwijl de opstandelingen steeds verder in het nauw werden gedreven, besloot Al-Sawad naar de geallieerde linies te vluchten. Daar werd hij door de Amerikanen opgevangen, en met 65 duizend andere vluchtelingen doorgestuurd naar Saudi-Arabië.

Twintigduizend jonge mannen die alleen gevlucht waren, werden apart opgevangen in een kamp midden in de Saudische woestijn. Al-Sawad: 'De Amerikanen vertelden dat ze ons militair gingen opleiden om tegen Saddam te vechten, maar dat bleek niet waar. We kwamen als vluchtelingen en werden vastgezet als gevangenen.'

De situatie verslechterde nog verder toen de Amerikaanse militairen de bewaking overdroegen aan de Saudiërs. Voorzieningen waren er nauwelijks in het tentenkamp, en de mannen konden zich niet buiten hun eigen sectie van het kamp bewegen. Dat werd des te pijnlijker voor Al-Sawad toen hij ontdekte dat zijn broer Ali ongeveer honderd meter verderop in de woestijn verbleef.

'Zoals vele andere vluchtelingen communiceerden we door brieven aan vliegers in het andere gebied te laten landen. Het was het enig mogelijke contact.'

Na anderhalf jaar gingen de vluchtelingen in hongerstaking. Tegelijkertijd wist een van de gevangenen in een bevoorradingsauto naar de Saudische hoofdstad Riyad te vluchten, en sprak daar met een journalist van de BBC. Enkele dagen later kwam er een delegatie van de Verenigde Naties op bezoek.

'Na de komst van de VN verbeterden de omstandigheden. We werden verplaatst naar het kamp waar de gevluchte gezinnen zaten. Zo nu een dan kwam er een afvaardiging van een land dat bereid was asielzoekers op te nemen. De VS namen zestienduizend mensen mee. De Zwitsers zeventien vluchtelingen. Na ruim drie jaar in Saudi-Arabië te zijn geweest, kwamen er Nederlanders die Ali en mij vroegen of we mee wilden komen. Het leek ons wel wat.'

Sinds 1994 woont Al-Sawad in Groningen, waar hij zijn schrijverschap combineert met werken in een cultureel centrum.

Hoe groot zijn weerzin over het Iraakse regime ook is, over de huidige situatie is Al-Sawad uitgesproken. Een Amerikaanse militaire actie zou rampzalig zijn: 'Als Saddam nu door de VS verdreven wordt, zal er in Irak een burgeroorlog uitbreken, en zal het land uiteenvallen. Dat is precies wat de Amerikaanse regering wil. Het Iraakse volk moet zoiets niet steunen en doet dat volgens mij ook niet, maar ja, we hebben weinig te kiezen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.