'Amerika gaat na vandaag terug in de tijd'

Bellen met Amerika-correspondent Michael Persson

Amerika-correspondent Michael Persson zou eigenlijk een paar uur moeten gaan slapen, maar wordt op weg naar huis steeds aangeklampt. Door mensen die vragen hoe ze naar Nederland kunnen emigreren, door verblufte Clinton-medewerkers en door mensen die gewoon een therapeutisch sigaretje met hem willen roken. In dit interview maakt hij de eerste balans op.

Verslagen Clinton-supporters Beeld reuters

Hij had het niet verwacht, maar terugkijkend waren er natuurlijk signalen. Clinton overschatte haar eigen aantrekkingskracht, zegt Persson. Ze rekende erop dat latino's en afro-Amerikanen blind en collectief op haar zouden stemmen. 'Maar ik heb ze gezocht, latino's die onvoorwaardelijk voor haar gingen, en dat was lastig. Toen al proefde ik overal twijfel, die je in deze uitslag terugziet. Ja, latino's hebben overwegend op Clinton gestemd, maar minder dan op Obama destijds. Ze hebben zelfs vaker op Trump gestemd dan op Romney.'

De nieuw verkozen president van de Verenigde Staten Donald Trump tijdens een toespraak. Beeld anp

Is Trump onderschat?

'Ik heb vanavond veel teruggedacht aan het afgelopen jaar. Wij namen Trump vanaf het begin af aan serieus, maar Amerikaanse media dachten wel erg vaak dat iets zijn nekslag zou betekenen. Hun berichtgeving had daarom vaak een spottend karakter. Van de Mexicaanse muur tot het pussygrabbing, ze dachten steeds: hier komt hij echt niet mee weg. Maar hij overleefde alles. Het kostte hem hoogstens een aantal procentpunten.

'Die denkfout werd eigenlijk steeds weer gemaakt. Dat mensen dachten: dit kan niet, nu hij dit heeft gedaan kan hij niet meer winnen. Maar het kon wel.'

Meer lezen?

Donald Trump is gekozen tot de 45ste president van de Verenigde Staten. In dit liveblog leest u het laatste nieuws.

De witte proteststem heeft toch luider geklonken dan de opiniepeilers dachten te horen. Het is de vraag of president Trump er echt naar gaat luisteren. Lees hier de analyse van Volkskrant-correspondent Michael Persson.

Toch was hij ver achterop geraakt, volgens opiniepeilers.

'Dat klopt, zijn achterstand leek te groot om nog te overbruggen. Daarom kwam deze overwinning voor iedereen onverwacht. Voor de pers, maar ook voor team Clinton, dat in sommige staten amper campagne heeft gevoerd omdat ze daar 'toch wel zouden winnen'. Wisconsin bijvoorbeeld. En tja, die staat is nu naar Trump gegaan.

'Het lijkt zelfs alsof Trump dit niet zag aankomen. Hij had bijvoorbeeld een hele kleine locatie gehuurd voor vandaag. Alsof hij dacht een verliezerstoespraak te moeten geven.'

Hoe is deze overwinning dan toch te verklaren?

'Door haar zelfoverschatting heeft Clinton het verlies deels aan zichzelf te danken, maar uiteindelijk is de witte laagopgeleide onderklasse ook gewoon massaler naar de stembus gegaan dan verwacht. Daarnaast heeft Trump ook geluk gehad, met die toch wel vrij smerige FBI-kwestie over die mails, die voor team Hillary op een zeer ongelukkig moment kwam. Hierdoor zijn sommige kiezers toch naar Trump overgestapt.

'Iets anders dat meespeelt is Trumps handigheid met sociale media, en dan vooral Twitter. Op dat platform heeft hij echt een aantal wetten van de verkiezingen te kijk gezet. Mensen denken altijd dat je heel gericht langs de deuren moet gaan om kiezers aan je te binden, maar Trump deed dat met zijn tweets. De Republikeinen flyerden natuurlijk wel voor hem, maar zelf deed hij het heel anders. Door de ene na de andere grove belediging de ether in te slingeren, waar media natuurlijk weer massaal over berichtten.

'Zoals Obama de verkiezingen won met behulp van het internet en big data, heeft Trump zijn overwinning aan zijn beledigingen op Twitter te danken. De kracht van sociale media werd miskend, net als de kracht van de grote bek.'

Je stond net in de zaal waar Clinton haar overwinningstoespraak had willen geven. Hadden de Democraten nog hoop?

'De Democraten die ik vanavond sprak zijn er helemaal kapot van. Ze vragen me bloedserieus of het mogelijk is om naar Nederland te emigreren, en of ze daar een visum voor nodig hebben. Ze schamen zich echt voor hem. Vroegen me: wat vinden de mensen in Europa hiervan? Het land zal instabieler worden, en daar zijn ze bang voor. Ze vrezen voor zijn reactie bij een terroristische aanslag, voor razzia's in moslimwijken, en dat de kwetsbare groepen in dit land nog kwetsbaarder zullen worden. Ze vrezen zelfs voor de blanke onderklasse, het electoraat van Trump. Zij zullen door deze winst misschien een psychologische opsteker krijgen, omdat ze zich eindelijk gehoord voelen, maar volgens de Democraten zullen hun leefomstandigheden er geenszins op vooruit gaan.

'Een andere grote angst zit hem in het feit dat de Republikeinen straks - voor de derde keer in honderd jaar - overal de macht hebben. In de regering, het Huis van Afgevaardigden én de Senaat. Er zijn te weinig Democraten aanwezig om die macht in toom te houden. Sterker nog: die drie organen kunnen er samen ook nog eens voor zorgen dat het hooggerechtshof Republikeinser wordt, door elke rechter die doodgaat door een conservatief te vervangen.

'Dat betekent overigens ook dat de Republikeinse partij straks wel op zichzelf is aangewezen. Als Trump zijn beloftes niet kan waarmaken, wat natuurlijk goed mogelijk is, kan hij niet dwarsliggende Democraten de schuld geven. Dan heeft hij het echt zelf gedaan.'

Was er nog wel vechtlust?
'De Democraten die ik sprak wisten niet eens waar ze zouden moeten beginnen om hier tegenwicht aan te bieden. Sommige doorzetters willen op lokaal niveau proberen om het beleid in progressieve steden en kernen aan de westkust en oostkust en het binnenland progressief te houden. De vraag is alleen of in hoeverre dit lukt, als ze door de regering worden tegengewerkt.'

'Voor Democraten was het niet alleen een deprimerende avond, het eindigde ook nog eens heel sneu. Clinton was in het gebouw, duizenden mensen stonden te wachten, maar ze kwam niet. Dat alleen haar campagnemanager drie zinnen kwam zeggen was tekenend voor de geslotenheid en de arrogantie van team Clinton. Die arrogantie was de hele campagne merkbaar, ook voor mij als journalist, en vanavond weer. Al die mensen naar huis sturen, dat is toch geen einde van zo'n lange campagne? Ze had zichzelf moeten laten zien. Het verlies wat eervoller moeten dragen.'

'Trumpers' laten hun voorkeur blijken in aanloop naar de verkiezingen. Beeld anp

Jonge Amerikanen hebben massaal op Clinton gestemd. Hoe voelen zij zich nu?

'Obama's winst was een overwinning van de jongeren, Trumps winst is het werk de oude garde. Dit was het laatste offensief van het oude Amerika. Daarin zijn ze alleen zó succesvol geweest - door die winst in het huis, senaat én de regering - dat ze die vier jaar die ze hebben gewonnen misschien wel veel langer kunnen rekken. Het zijn natuurlijk speculaties, maar mensen zijn bang dat de Republikeinen straks zo machtig zijn dat ze zelfs de regels die met verkiezingen te maken hebben kunnen aanpassen.'

Hoe konden de media er zo naast zitten?

Amerikaanse media voorspelden tot dinsdagnacht een redelijk overtuigende winst voor Democraat Hillary Clinton. Inmiddels proberen ze koortsachtig redenen te bedenken waarom ze er zo naast zaten. Lees hier de eerste voorzichtige verklaringen.

Wat kunnen we verwachten?

'Amerika gaat na vanavond terug in de tijd. Omdat het beleid van Obama, het beleid van de afgelopen acht jaar dus, compleet kan worden teruggedraaid. Maar ook omdat het beleid veel conservatiever en veel minder vooruitstrevend zal worden. Trumps beleid kan bovendien verstrekkende gevolgen hebben. Zoals Amerikaanse vrouwen nu nog steeds last van de Republikeinse abortuswet uit 1973 hebben, kunnen de beslissingen die Trump de komende vier jaar maakt nog veertig jaar lang gevolgen hebben.'

Verslagen stemmers die 'election night' hebben bijgewoond in het Jacob K. Javits Convention Center in New York. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.