'Als jongeren echt alcohol willen kopen, dan blijft het altijd makkelijk'

De tussenstand na twee jaar NIX18-beleid

Ondanks het alcoholverbod onder de 18, is het als 17-jarige nog steeds mogelijk een biertje te bemachtigen. Minderjarige mystery shoppers konden in drie op de vier cafés in Nederland alcohol bestellen. 'Er is altijd wel een manier.'

Jongeren bij restaurant en club Stairway to Heaven in Utrecht. Foto Arie Kievit

Marlies (16) en haar vriendinnen zijn stikzenuwachtig. Voor het eerst gaan ze naar het eindexamengala. Onder hun korte glitterjurkjes dragen ze comfortabele gympen. De make-up kan niet verhullen dat ze minderjarig zijn. En zo'n beugel helpt ook niet. Of het gaat lukken om een biertje te drinken? 'Ze zijn veel strenger geworden maar er is altijd wel een manier.' Giechelend lopen ze de lege zaal van café Stairway to Heaven in Utrecht binnen. Ze zijn veel te vroeg.

Een uur later is de rij voor het door scholieren uit Zeist georganiseerde feest uitgegroeid tot een deinende massa uitgelaten tieners. De jongens strak in pak met vlinderdasje, het babyvet nog op de wangen. De meisjes in korte rokjes wankelend op hoge hakken. Een boomlange beveiliger controleert de ID-kaarten. 'Stairway to Heaven, geldig legitimatiebewijs verplicht', staat op een bordje bij de deur. Bedrijfsleider Jacky Nijdam deelt de polsbandjes uit: blauw voor onder de 18, roze voor meerderjarigen.

Hebben jongeren (12 t/m 16 jaar) ooit alcohol gedronken? Teken zelf hoe u denkt dat het zit met alcoholconsumptie onder jongeren sinds 2000, en krijg vervolgens het goede antwoord te zien.

Mieke (17) - grijs glitterjurkje, lang blond haar en dik aangezette mascara - is vastberaden een roze bandje te bemachtigen. Ze laat de ID-kaart van een vriendin zien. 'Ik lijk er wel op, toch?' Ze is het beugeltijdperk voorbij en kan prima doorgaan voor het meerderjarige meisje op de foto. Haar ouders weten dat ze drinkt. 'Ik kan ermee omgaan', zegt ze stellig. 'Zolang ik niet in het ziekenhuis beland, vinden ze het prima.'

Sinds het in 2014 ingevoerde alcoholverbod onder de 18, is het als 17-jarige nog steeds mogelijk een biertje te bemachtigen, blijkt uit onderzoek van kenniscentrum Nuchter uit 2016. Minderjarige mystery shoppers konden in drie op de vier cafés in Nederland alcohol bestellen. Bij een gelijksoortige controle in Utrecht in 2015 kreeg een 17-jarige slechts in 16 van de 109 cafés geen drankje mee. Vooral meisjes hebben het makkelijk, maar op plekken waar veel jongeren komen is de handhaving wel beter. Ook supermarkten controleren strenger.

'Met name in de kleine kroegjes is Utrecht kan je zo alcohol krijgen', zegt Tom (18) voor de deur van het examenfeest. Of een oudere broer of zus gaat het halen. Café-eigenaren herkennen het probleem. 'Ik steek er mijn hand niet voor in het vuur dat als ze morgen controleren het dan goed gaat', zegt Hans Pieters die als café-eigenaar van Zussen vorig jaar twee keer een boete opgelegd kreeg. Eerst nog 1360 euro, de tweede was fors hoger. Bij nog een overtreding moet de tent twee weken dicht. In 2017 werden tot nu toe drie boetes uitgedeeld.

Blauw voor onder de 18, roze voor meerderjarigen. Foto Arie Kievit
ID-controle bij Stairway To Heaven. Foto Arie Kievit

Geleende ID-kaart

De gemeente Utrecht denkt dat zachte dwang effectiever is. Om de handhaving in de Utrechtse horeca - en de bewustwording over de schade van alcohol - te verbeteren, ondertekent de gemeente vrijdag een convenant met 38 horecaondernemers. Deelnemende cafés krijgen vrijwillig vier keer per jaar een 17-jarige mystery guest op bezoek. Bij drie overtredingen wordt het bedrijf uit de pilot gezet en valt het weer onder de reguliere handhaving van de gemeente.

Café Stairways heeft zich nog niet aangesloten bij het convenant maar doet er alles aan om aan de NIX18-regels te voldoen. 'We leven ze zo goed mogelijk na maar blijven bang om boetes te krijgen', zegt Nijdam. De portiers zijn extra alert op ID-fraude. Toch komt Mieke vanavond zonder moeite binnen met haar geleende kaart. Met roze bandje en biertje in de hand staat ze even later uit haar dak te gaan op de dansvloer.

NIX18-beleid

Sinds de overheid in 2014 de leeftijdsgrens voor alcoholconsumptie verhoogde naar 18 jaar, zijn jongeren minder gaan drinken. Van de 12- tot 16-jarigen heeft 45 procent al eens bier of wijn gedronken. In 2011 was dat nog 66 procent, aldus het Trimbos instituut. Wat opvalt is dat de leeftijd waarop zij hun eerste glaasje drinken is gestegen van 14,9 (2007) naar 15,4 jaar (2015). Ook het aantal jongeren dat zelf alcohol koopt is de afgelopen jaren drastisch gedaald. Schafte in 2011 nog 78 procent zelf drank aan, in 2015 was dat nog maar 10 procent.

Op een bankje voor de deur zit Ties (16), vlinderdasjes en keurig overhemd. Hij heeft de groeispurt duidelijk nog niet achter de rug en zit zenuwachtig te spelen met een handspinner. 'Ik ben al achttien', zegt hij met dubbele tong terwijl een beveiliger de literfles witte wijn uit zijn hand trekt. Hij komt er niet meer in en doet nog een laatste wanhopige poging: 'Die fles stond daar op de grond, ik heb hem alleen even opgepakt.' Tom verbaast zich niet over dit indrinken. 'Als je niet zeker weet of je binnen aan drank kan komen, dan kan je beter maar alvast dronken zijn.'

'Als jongeren echt alcohol willen kopen, dan blijft het altijd makkelijk', legt Wim van Dalen, directeur van instituut voor alcoholbeleid STAP uit. De meeste 14- tot 17-jarigen die drinken, doen dat thuis, blijkt uit onderzoek van het Kenniscentrum Leeftijdsgrenzen. Maar dat is geen excuus voor gemeenten om niet streng te handhaven, vindt Van Dalen. 'Gemeentes zijn voorzichtig met boetes want dat geeft heibel. Maar als er af toe een flinke boete wordt uitgedeeld dan werkt dat gewoon. Kleine ondernemers hebben lak aan de wet maar wel zijn wel benauwd voor controles.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Jongeren in de rij voor Stairway to Heaven. Foto Arie Kievit

Café-eigenaar Pieters is inderdaad bang een derde keer door de mand vallen. 'Als er driehonderd man in je zaak staan, dan is leeftijden controleren knap lastig.' Barpersoneel heeft vaak geen zin in gedoe. 'Dan heb je een vader en zoon in de zaak en krijgt de zoon geen biertje mee. Die vader wordt dan boos.' Een portier wil hij niet: te duur en niet gastvrij. Pieters hoopt dat het convenant met de gemeente gaat zorgen voor meer bewustwording. 'Als je jonger bent dan 25, moet je gewoon standaard je ID laten zien.'

De zes beveiligers van café Stairways kunnen ondertussen de vijfhonderd tieners bijna niet meer in bedwang houden. In de chaos bij de ingang ontstaat een levendige ruilhandel in ID-kaarten. Dronken tieners die al een keer geweigerd zijn, worden voor de zoveelste keer uit de rij geplukt.

Marlies staat weer buiten. Een beveiliger trekt het blauwe polsbandje van haar arm. Het feestje was van korte duur. In haar glitterhotpants ploft ze woedend neer op het bankje. 'Mijn jas ligt nog binnen, die mocht ik niet eens meenemen.' Haar vriendinnen zijn haar achterna gekomen. 'Ik hield alleen maar even iemands biertje vast', zegt de met gespeelde verontwaardiging. 'Het is fucking oneerlijk!'

De namen van Marlies, Mieke en Ties zijn om privacy-redenen gefingeerd.