'Als ik geen groen licht had gekregen, was ik niet gaan rijden'

Treinmachinist Van Graafeijland is ervan overtuigd dat hij geen schuld heeft aan tragisch ongeluk op station Santpoort-Noord...

Van een zelfmoord ligt Sjoerd van Graafeijland niet langer dan drie of vier nachten wakker. Het hoort bij het vak van treinmachinist, weet hij. Het komt zelfs zo geregeld voor dat de NS er een procedure voor heeft ontworpen. Na veertien suïcides in achttien jaar kan hij die serie handelingen dromen. 'Een springer staat buiten je verantwoordelijkheid. Als je de procedure correct hebt afgewerkt, heb je je werk goed gedaan.'

Van Graafeijland heeft het houvast van een procedure de afgelopen anderhalf jaar gemist. Een ongeval op station Santpoort-Noord achtervolgt hem, van zijn dromen tot in de rechtszaal. Hij mag dan overtuigd zijn van zijn onschuld, toch vertrok de trein terwijl een 19-jarige studente met haar hand klem zat tussen de deuren. Vijftig meter en een halve minuut verder lag ze tussen het perron en de trein. Ze mist nu beide benen.

Wat ging er fout, vraagt Van Graafeijland zich sindsdien met vele anderen af. Volgens het Openbaar Ministerie en de veiligheidsdeskundigen van de NS treft de 45-jarige machinist uit Den Helder blaam. Hij zou zijn gaan rijden voordat hij groen licht kreeg, het signaal waaruit een machinist afleidt dat de deuren gesloten zijn en hij het station veilig kan verlaten. De rechter oordeelde anders. Volgens hem is niet meer vast te stellen of de machinist het vertreksignaal kreeg.

De officier van justitie besloot deze week in hoger beroep te gaan tegen dat vonnis, een daad die Van Graafeijland als een mokerslag heeft getroffen. Hij weet 'honderd procent zeker' dat hij groen licht heeft gekregen. 'Het is helaas één tegen allen. Het is niet te bewijzen. Ik zat alleen in de cabine en het branden van de lamp wordt niet geregistreerd. Maar als ik geen groen licht had gekregen, was ik niet gaan rijden. Laat staan dat ik de trein na het ongeluk nog had schoongemaakt en weggereden.'

Van Graafeijland begrijpt niet dat het Openbaar Ministerie en sommige NS-deskundigen de andere mogelijke oorzaken zo stellig hebben kunnen verwerpen. Misschien heeft de conducteur per ongeluk een verkeerde knop ingedrukt, zoals hij in zijn verklaring bij de politie aangaf. Misschien is er een technische storing geweest waardoor het groene licht in de cabine aan ging. En misschien was het gewoon een ongelukkige samenloop van omstandigheden.

De onzekerheid knaagt aan Van Graafeijland. Te meer daar het ongeluk naar zijn stellige overtuiging voorkomen had kunnen worden. Hij spreekt er voorzichtig over, bang als hij is om de NS en de conducteur te beschuldigen of te beschadigen. Ook het meisje probeert hij te sparen, al laat hij niet na om een sneer uit te delen aan ongeduldige passagiers. 'De onachtzaamheid van reizigers is de oorzaak van dit soort ellende.'

Dezelfde vragen schieten steeds weer door zijn hoofd. Waarom nam het meisje geen trein later? Waarom gaan de deuren alleen bij het nieuwste materiaal open als er kleine voorwerpen tussen komen? Waarom wordt het oplichten van de groene lamp niet geregistreerd, zoals zoveel andere gegevens?

En vooral: waarom trok de conducteur, net begonnen aan zijn derde week als 'chef de trein' niet aan de noodrem?

Een ervaren conducteur had niet geaarzeld als hij een reiziger klem had zien zitten, denkt Van Graafeijland. Zelf had hij de vertraging en het papierwerk voor lief genomen. Zijn conducteur reageerde anders, verschrikt. Hij probeerde de machinist eerst op te roepen via de portofoon, ook al wist hij dat het apparaat van de treinbestuurder niet werkte. Vervolgens probeerde hij Van Graafeijland sprintend over het perron te bereiken, in de overtuiging dat hij nog geen vertreksignaal had gegeven.

Toen de trein vertrok, probeerde de conducteur al rennende zijn mobiele telefoon te pakken om hulp te roepen. Ook trachtte hij treinreizigers met handgebaren duidelijk te maken dat ze aan de noodrem moesten trekken. Dat werkte, al reageerden de passagiers te laat. Het meisje was gevallen. Van Graafeijland: 'Ik vind niet dat je de schuld bij de conducteur moet leggen. Hij is nog langer ziek geweest dan ik. Hij miste gewoon de ervaring.'

Van Graafeijland vindt het echter wrang dat de conducteur weer aan het werk is, terwijl zijn worsteling voortduurt. Hij twijfelt over de voortzetting van zijn loopbaan. De NS wil hem terug, ongeacht de uitspraak van het gerechtshof. Maar zelf aarzelt hij, en zeker als hij de straf krijgt die het Openbaar Ministerie vorige maand eiste: een maand voorwaardelijke cel en tachtig uur dienstverlening. 'Als ik word veroordeeld, kan ik mijn ogen niet meer vertrouwen. Dat kan niet. Als ik een groen licht zie, moet het er zijn. Anders ben ik vogelvrij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.