'Als het fout gaat, is het voortaan helemaal zijn schuld'

Voor de nieuwe kroonprins van Saoedi-Arabië moet de echte test nog komen.

De troonswisseling moet nog plaatsvinden, maar kroonprins Mohammad bin Salman is nu al de machtigste man van Saoedi-Arabië. Voor zijn visie op de toekomst van het koninkrijk moet iedereen opzij die hem kan dwars zitten. Potentiële tegenstanders opsluiten wegens corruptie is daarbij een methode.

Kroonprins Mohammad bin Salman. Beeld AFP

De kroonprins heeft haast. De nieuwe, door Mohammad bin Salman voorgezeten anticorruptiecommissie was nog maar een paar uur geïnstalleerd, of ze besloot al tot een opzienbarende reeks arrestaties. Tientallen prinsen, ministers, oud-ministers en zakenlieden werden dit weekeinde in Saoedi-Arabië opgepakt.

De 32-jarige Mohammad heeft een visie voor het land waarvan hij straks regerend vorst zal zijn en hij wekt de stellige indruk daar serieus werk van te maken. Vision 2030, heet de vorig jaar door hem gepubliceerde blauwdruk die het koninkrijk moet opstoten in de vaart der volkeren en de economie minder afhankelijk maken van olie.

Iedereen die hem daarbij dwars kan zitten, moet opzij.

Twee weken geleden zegde de kroonprins al de orthodoxe geestelijkheid de wacht aan. Saoedi-Arabië heeft behoefte aan een 'gematige islam' en gaat niet nog eens dertig jaar verspillen aan de onzin van het religieuze extremisme, zei hij - niet toevallig - tegen vierduizend buitenlandse zakenlieden, voor een investeringscongres bijeen in Riyad.

Met corruptiebestrijding heeft het aanpakken van de corruptie waarschijnlijk niet zoveel te maken. De scheidslijnen tussen de staatskas en de privékassen van de koninklijke familie zijn in Saoedi-Arabië nooit scherp geweest. De naar schatting zevenduizend prinsen en prinsessen snoepen allemaal royaal mee uit de ruif van Riyad. Overheidscontracten worden onderhands gegund binnen het circuit van ondernemende prinsen, hoge bureaucraten en bevriende zakenlieden.

De kroonprins zelf lijkt over fondsen zonder limiet te beschikken. Toen hij in de zomer van 2015 voor de kust van Zuid-Frankrijk een schitterend plezierjacht zag dobberen, aarzelde hij niet de eigenaar, de Russische wodkatycoon Yuri Shefler, te benaderen. Dezelfde dag nog kocht de prins de Serene, een van de tien grootste jachten ter wereld, voor 500 miljoen euro.

Echt schoon is niemand in het Saoedische patronagesysteem. Ongetwijfeld zullen er daarom straks voor de rechtbank overtuigende bewijzen ter tafel komen tegen op zijn minst een deel van de arrestanten. Het Saoedische publiek wordt daarmee een vette kluif toegeworpen. Lang niet alle Saoedi's zijn rijk en de corrupte geldsmijterij aan de top wekt veel wrevel.

Maar belangrijker is dat daarmee tevens potentiële tegenstanders van Mohammad worden uitgeschakeld. Dat trucje is eerder gebruikt. Bij processen tegen terroristen werden in één moeite door lastige intellectuelen en mensenrechtenactivisten opgesloten.

Geduld heeft de ambitieuze kroonprins immers niet. Als hij koning wordt - zijn vader Salman is 81 en heeft een zwakke gezondheid - moet uitvoering van Vision 2030 op streek zijn. Op de troonswisseling hoeft hij niet eens te wachten. Mohammad is nu al de machtigste man van het land. Naast kroonprins is hij superminister van Economische Zaken en als minister van Defensie gaat hij over het buitenlands beleid. Anticorruptietsaar is de zoveelste streep op zijn mouw.

Het is een ongekende opeenstapeling van functies, die binnen de muren van het paleis ongetwijfeld kwaad bloed heeft gezet. Saoedi-Arabië kent al bijna zestig jaar een soort collectief leiderschap. De koninklijke familie regeerde in samenspraak, met een brokje zeggenschap voor elke tak van de familie Al-Saud. Sinds de dood in 1953 van koning Abdulaziz, stichter van de staat, had het land steeds - tot op heden - een van diens vele zonen op de troon.

De onderdelen van het staatsapparaat werden binnen de familie verdeeld. Buitenlandse Zaken voor de tak van prins Faisal, Defensie voor de Sultan-tak, Binnenlandse Zaken voor Nayaf, enzovoort. Aan dat machtsevenwicht is met de benoeming tot kroonprins van Mohammad bin Salman een einde gekomen. Eén tak, misschien zelfs één lid van de familie Al-Saud heeft het voortaan voor het zeggen.

De golf arrestaties en de ministeriele stoelendans dit weekeinde, zo schrijft analist John Kemp van persbureau Reuters, 'hebben de structuur van de staat zoals die sinds de jaren zestig bestond fundamenteel gewijzigd'.

'Ergens eerder dit jaar is de oude, op consensus gebaseerde monarchie ingestort', zegt Christopher Davidson, Saoedi-expert van de Britse Durham University. Volgens hem heeft prins Mohammad een 'nieuw soort regime' gevestigd. Davidson gebruikt daarvoor de term 'sultanisme'.

Zijn beleidsmatige daadkracht heeft de nieuwe sterke man van Saoedi-Arabië tot nu vooral getoond in het buitenland (bommen op Jemen) en met het ongevaarlijke, maar mediagenieke besluit om het autorijverbod voor vrouwen af te schaffen.

Er gaapt een kloof tussen gewekte verwachtingen en de weerbarstige werkelijkheid, zegt James Dorsey van de Rajaratnam School of International Studies in Singapore. Met het snoeien van de verzorgingsstaat en het loskoppelen van het olie-infuus moet nog een serieus begin worden gemaakt. De echte test voor de jonge prins komt nog. Als het fout gaat, is het voortaan helemaal zijn schuld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.