Column

'Als Filip niet meer empathie kan opbrengen voor Vlaanderen, zal hij Vlaanderen verliezen'

De koning der Belgen moet de lijm aanbrengen om zijn koninkrijk bij elkaar te houden, schrijft Derk Jan Eppink.

Koning Filip en koningin Mathilde op het balkon van het Koninklijk Paleis. De kersverse koning bedankte het Belgische volk voor diens steun en vertrouwen. Beeld anp

Koning Filip en koning Willem-Alexander regeren bijna in elkaars spiegelbeeld; qua land, stijl en politieke omgeving. Willem-Alexander kan, zolang hij geen blunders begaat, altijd terugvallen op het Oranjegevoel van een zichzelf overschreeuwende natiestaat. Twee kroningen: volksfeest versus establishmenthappening. Filip moet navigeren in een 'kunstmatige staat' met drie talen, zeven parlementen en bussen vol ministers. De regeringsvorming in 2010-2011 duurde 541 dagen, een wereldrecord. In 2014 volgt de politieke klapper: verkiezingen op federaal en deelstaatniveau op dezelfde dag. Heeft Filip, koning der Belgen, de gave het land bijeen te houden? Daarvoor moet hij de Vlamingen voor zich winnen.

Voor Nederlanders is de zuiderbuur altijd een vrij chaotisch land geweest: een kartel van 589 dorpen. Brussel bestaat uit 19 dorpen en Antwerpen noemt zich een stad, maar is het dat wel? België is bij mijn weten ook het enige land dat een soort 'Belgische ambassadeur in België' heeft. Gepensioneerd ambassadeur Johan Swinnen bemiddelt tussen de vele regeringen (de federale en van de deelstaten) die allemaal hun eigen buitenlands beleid voeren. Swinnen heeft de nodige ervaring opgedaan op zware posten zoals Congo (koloniaal verleden), Rwanda (de genocide van 1994) en Nederland (Hollandse hoogmoed).

Toch zit er een 'systeem' in de Belgische warboel. De koning is, met zijn adviseurs, de kern ervan. De koning der Belgen moet de lijm aanbrengen om zijn koninkrijk bij elkaar te houden. Hij lijmt prominente figuren met de verheffing in de adelstand; van zakenman tot sportheld, zanger, ruimtevaarder of koningsgezinde journalist. Zo is Eddy Merckx 'Baron Merckx'. Politici kunnen het schoppen tot 'minister van staat'. Al zo'n vijftig mensen dragen die titel.

Invloed op financiële wereld
De koning der Belgen heeft echter de afgelopen jaren een belangrijke hefboom verloren. Het koningshuis had ongekende invloed op topfiguren in de Belgische financiële wereld. Toen in 1998 ABN Amro de Belgische Generale Bank wilde overnemen, verzette koning Albert zich achter de schermen. Hij vroeg Fortis-topman Maurice Lippens de overname te verhinderen. Aldus geschiedde. Kort daarop werd Lippens graaf. Toen in 2001 Sabena failliet ging, was koning Albert ontdaan: een land zonder luchtvaartmaatschappij is als een koning zonder kroon. Hij deed beroep op burggraaf Etienne Davignon die het startkapitaal bijeenbracht voor het nieuwe 'SN Brussels'. Maar de bankencrisis heeft de Belgische bankensector in Franse handen gebracht.

Franstalige Brusselaars zijn de echte koningsgezinde Belgen. Voor de Walen heeft de Belgische staat praktisch nut omdat hij een transfersysteem garandeert waarbij Vlaanderen 5,9 procent van zijn bruto regionaal product naar Wallonië en Brussel stuurt. Dat is voor elke Vlaming ongeveer 1.900 euro per jaar; een gemiddeld netto maandloon. Dat maakt Waalse socialisten tot royalisten. In Vlaanderen knelt daarom de schoen. Veel kiezers vragen zich af hoe lang die transfers nog duren en de Nieuwe Vlaamse Alliantie (N-VA) vertolkt dat gevoel. Die partij, nu al de grootste, staat in peilingen op 35 procent van de stemmen.

Koning Albert heeft altijd begrepen dat zijn imago in Vlaanderen essentieel is. In 1994, een jaar na zijn aantreden, bezocht hij op de Vlaamse feestdag van 11 juli Brugge en zong het Vlaamse volkslied De Vlaamse Leeuw mee. Kan Filip ook zo snel zo veel empathie ontwikkelen? Daar knaagt de Vlaamse twijfel. Vlamingen verbaasden zich erover hoe snel prinses Máxima Nederlands leerde. Wat zij deed in drie jaar lukte de meeste Belgische royals niet in dertig jaar. Aan het Belgische Hof is Frans de voertaal.

Stijfjes
Daar komt bij dat de presentatie van Filip stijfjes is; hij is gevormd in een protocollaire wereld. Toen hij als jonge vader met zijn kinderen speelde, deed hij zijn das om. Als kabinetschef kreeg Filip baron Frans Van Daele toegewezen, een ervaren beroepsdiplomaat die voor hete vuren heeft gestaan. Hij moet Filip beschermen tegen zichzelf.

Filip vreest een zegepraal van de N-VA en zal allen die belang hebben bij het 'Belgische systeem' mobiliseren; van hele en halve adel tot onderkruipende politici, koningsgetrouwe journalisten en intellectuelen. Zij loven de Noord-Zuid transfers - de bron van het Vlaamse ongenoegen - als expressie van solidariteit. Het ongenoegen doen zij af als asociaal, nationalistisch en separatistisch. Filip staat tegenover een sceptisch Vlaanderen dat hem niet serieus neemt. Als hij niet, zoals zijn vader, meer empathie kan opbrengen voor Vlaanderen, zal hij Vlaanderen verliezen.

Derk Jan Eppink is europarlementariër.

 
Koning Albert heeft altijd begrepen dat zijn imago in Vlaanderen essentieel is. In 1994, een jaar na zijn aantreden, bezocht hij op de Vlaamse feestdag van 11 juli Brugge en zong het Vlaamse volkslied De Vlaamse Leeuw mee.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.