'Aantal stemhokjes waarschijnlijk geen invloed op opkomst'

Het kleinere aantal stembureaus tijdens het Oekraïnereferendum heeft nauwelijks invloed gehad op de opkomst. Dat blijkt uit een eerste analyse van de NOS op basis van gegegevens van de Kiesraad.

Beeld anp

Eerder bleek uit onderzoek van de NOS dat een op de tien stemlokalen gesloten bleef tijdens het referendum. Er was minder geld beschikbaar en men verwachtte een lage opkomst. Tegenstanders van het associatieverdrag meenden dat gemeenten het referendum niet serieus namen of op deze manier zelfs de uitkomst wilden beïnvloeden.

Volgens het onderzoek van de NOS is de opkomst ten opzichte van de Provinciale Statenverkiezingen in 2015 echter niet harder gedaald in de gemeenten waar minder stemlokalen waren geplaatst dan in de rest van het land. In sommige gemeenten, zoals in Oldenzaal, waar 12 van de 17 stemhokjes verdwenen, daalde de opkomst iets harder, maar niet noemenswaardig.

De conclusie dat het aantal stembureaus helemaal geen invloed heeft op de opkomst vindt de NOS niettemin te stevig. Op incidenteel niveau zou een klein aantal stemhokjes wel degelijk gevolgen kunnen hebben gehad, zoals in uitgestrekte gebieden waar de reistijd voor kiezers te lang werd.

Een van de intiatiefnemers van het referendum GeenPeil onderzoekt momenteel zelf of het aantal stemhokjes inderdaad nauwelijks invloed heeft gehad.

Geen partijpolitiek

Vier op de tien gemeenten opende voor het referendum minder stemhokjes, maar de meeste van hen waren zich van geen kwaad bewust. Burgemeester Theo Schouten van Oldenzaal motiveerde zijn beslissing met de lage verwachte opkomstcijfers. 'Het zou zonde zijn om al die stemlokalen te openen waar mensen vervolgens de hele dag duimen zitten te draaien. We willen kostenefficiënt zijn. Partijpolitiek heeft hier niets mee te maken.'

Daarnaast vond Schouten het aantal stembureaus dat normaal geopend is in het twintig vierkante kilometer tellende Oldenzaal aan de hoge kant. Dat geldt ook voor de gemeente Barneveld. Het aantal stemhokjes werd daar gehalveerd, maar daardoor hield de gemeente een normaal aantal kiesgerechtigden per kiesdistrict over. Dat is normaal hoger, omdat het telproces bij gewone verkiezingen meer tijd kost.

Een stembureau in de gemeente Rotterdam wordt ingericht. Beeld anp

30 miljoen

De gemakkelijke verwerking van de stemmen was ook de reden dat het ministerie van Binnenlandse Zaken minder geld beschikbaars telde voor de organisatie: 30 miljoen euro in plaats van de 42 miljoen voor Tweede Kamerverkiezingen. Voor het raadplegend referendum over de Europese Grondwet in 2005 was destijds 27 miljoen euro nodig. Een speciale commissie heeft bijgehouden hoe de uitgaven zijn verlopen, om daar bij toekomstige referenda van te kunnen leren.

Volgens hoogleraar bestuurskunde Marcel Boogers was die 30 miljoen genoeg om voldoende toegang te garanderen. Het verminderen van het aantal stemhokjes noemt hij onverstandig. Vanwege de opkomstdrempel van 30 procent was de mate waarin stemhokjes worden ingezet volgens hem niet politiek neutraal. 'Al heb je nog zulke goede redenen, overheden laden zo de verdenking op zich dat ze de opkomst zo laag mogelijk willen houden.'

Lees ook

Het Forum voor Democratie spande verschillende rechtszaken aan om meer stemhokjes open te krijgen. In Son en Breugel lukte dat. ‘De democratie heeft gezegevierd'.

Ook de gemeente Oldenzaal werd voor de rechter gesleept, maar daar vingen de eisers bot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.