Interview Ingo Piepers

‘Aan plan B zie je dat de kapers dood moesten’

Het door de Nederlandse overheid gebruikte geweld tegen de treinkapers bij De Punt in 1977 was niet onrechtmatig. Dat bepaalde de rechtbank in Den Haag woensdag. Oud-officier Ingo Piepers is het daar niet mee eens. Volgens hem was het de bedoeling dat de kapers van de trein bij De Punt, in 1977, niet zouden overleven. Hij concludeerde dit na eigen onderzoek

Ingo Piepers, oud-officier bij het Korps Mariniers en gepromoveerd op oorlogsdynamiek. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Op 11 juni 1977 vuurden scherpschutters vijftienduizend pantserpatronen af op de gekaapte sneltrein die stilstond bij het Drentse dorp De Punt. Drie dagen ervoor was het gereedliggende aanvalsplan gewijzigd. Daarin stond nog dat de schutters slechts mochten vuren op schietende kapers die de trein ontvluchtten.

Deze ‘opschaling’ van het aanvalsplan, met een verzwaring van wapens en munitie en verandering van de geweldsinstructie, duidt erop dat de treinkapers dood moesten, zegt oud-marinier Ingo Piepers (56).

Hij voegde zich begin dit jaar, samen met twee andere oud-mariniers, als nieuwe getuige in de treinkapingszaak. Het drietal bevestigt eerdere verklaringen dat de kapers dood moesten op last van de staat. Piepers zegt dat zijn oud-collega, voormalig hoofd operaties van het Korps Mariniers Iman Koeman, hem dat zelf heeft verteld. Koeman ontkende dat vervolgens in De Telegraaf.

Sindsdien verricht Piepers – oud-officier bij het Korps Mariniers en gepromoveerd wetenschapper op het gebied van oorlogsdynamiek – onderzoek naar de wijze waarop de gekaapte trein in 1977 door militairen moest worden ontzet. Zijn conclusie: ‘Met de inzet van massaal en disproportioneel geweld moesten alle kapers worden gedood.’

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

‘De veiligheid van passagiers en mariniers is aan die orgie van geweld ondergeschikt gemaakt.’ Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Waarom zou Koeman ontkennen dat hij dat heeft gezegd?

‘Omdat hij nog steeds werk doet voor Defensie. Hij heeft letterlijk tegen mij gezegd: ‘Ik ga nooit tegen Defensie getuigen.’ Meer mensen weten dat de instructie om te doden er was. Maar er is een loyaliteit bij het Korps Mariniers – ik noem het angst – die afdwingt: je valt Defensie en je collega’s niet af. Veel mensen hangen hun hele identiteit op aan de militaire organisatie. Wat er fout aan is, is dat je loyaliteit ligt bij je eenheid en niet bij de Grondwet waarvoor je de eed hebt afgelegd.’

In het nieuwe aanvalsplan, dat drie dagen voor de treinbestorming werd gewijzigd, werden extreem zware wapens (mitrailleurs) ingezet, is munitie gebruikt die wettelijk was verboden (Hollow Point 5-patronen) en werd de trein, voordat die werd bestormd, 8 minuten lang met pantserdoorborende kogels beschoten op plekken waarvan men wist dat er kapers lagen te slapen. De conclusie dat excessief geweld is toegepast, komt overeen met eerdere bevindingen in deze zaak, zoals de autopsierapporten van de kapers, de geluidsbanden en de getuigenissen van de mariniers.

Piepers: ‘Hier is het leger ingezet tegen de eigen mensen – Molukkers zijn ook Nederlanders – zonder inachtneming van de wettelijke kaders. Echt, dit is bizar. Als een jonge officier in de opleiding dit plan, met die orgie aan geweld, zou indienen, zou het honend worden weggelachen. Het is niet alleen onwettig, maar ook onprofessioneel.’

U zegt dat eruit kan worden afgeleid dat de kapers dood moesten.

‘Dat blijkt niet alleen uit de gewijzigde wapens, munitie, organisatie en geweldsinstructie waarin alle levensbesparende beperkingen zijn weggelaten, maar ook uit het nogal opmerkelijke feit dat in het uitgevoerde plan staat dat de mariniers hun baret moesten dragen. In het oorspronkelijke plan was nog sprake van een helm. Dat betekent dat men er bij voorbaat van uitging dat in de trein geen enkel gevaar meer zou zijn, dus dat alle kapers dood waren. Het plan is niet alleen mislukt – sommige kapers leefden nog – maar in dit plan zijn de veiligheid van passagiers en mariniers ondergeschikt gemaakt aan die orgie van geweld, die ook twee passagiers het leven kostte.’

Volgens de onderzoeker is hier terreur gebruikt door de Nederlandse staat om, na vier gijzelingen af te rekenen met de Molukkers. ‘Dat mag nooit. We leven hier niet in een staat waarbij de regering, als het haar zo uitkomt, haar geweldsmonopolie mag misbruiken om met iemand af te rekenen.’

‘Als toenmalig minister Van Agt over de aanvalsplannen zegt: er was geen alternatief, dan liegt hij.’ Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Die ‘iemand’ bestond uit negen kapers die al drie weken 51 passagiers gijzelden.

‘Natuurlijk is dat niet goed. Maar wat de staat hier heeft gedaan, is net zo fout en strafbaar.’

Piepers wijst erop dat ook Kees Kommer, destijds waarnemend commandant van de scherpschutters, in oktober 2014 in een interview met de geschiedeniswebsite Historiën zei: ‘… omdat we wisten waar die kapers zaten, is er op die compartimenten geschoten met maar één doel: alle gijzelnemers uitschakelen voordat de mariniers de trein in zouden gaan. (…) Dat er nog een paar levend uit zijn gekomen is absoluut een mirakel.’

En in het Dagblad van het Noorden zei Kommer, die inmiddels is overleden, dat hij zich ‘belazerd’ voelde toen jaren na de actie uit geluidsopnamen van onder de trein bleek dat de situatie in de trein, vlak voor de bestorming, ‘niet dreigend’ was: ‘Ons is gezegd dat we moesten ingrijpen omdat de kapers gijzelaars wilden doodschieten. We zijn op het verkeerde been gezet. […] Als wij dit hadden geweten, hadden we de trein misschien niet eens beschoten.’

Oud-minister Van Agt zei zaterdag in De Telegraaf dat ‘de instructie voor deze actie zodanig was dat zo weinig mogelijk mensen het leven zouden laten’.

‘Dat is een pertinente leugen. Ik heb het terrein ter plaatse en foto’s van destijds onderzocht. Er waren legio mogelijkheden – een waterweg, dijken, begroeiing, het spoor zelf – om de trein ongezien te naderen. Bovendien sliepen de kapers, was het nacht, waren de treinramen geblindeerd en zaten onze kikvorsmannen al drie weken – ongezien – onder de trein. Daar komt nog bij dat plan A wél voorzag in ongeziene nadering van de trein, dus men wist dat het kon.’

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Wat was dan de reden waarom plan A is losgelaten voor plan B?

‘Dat staat nergens op schrift, en dat is de hamvraag. Die zou de rechtbank aan oud-minister Van Agt moeten stellen. Als Van Agt zegt: er was geen alternatief, liegt hij. En als Van Agt zou zeggen dat hij verkeerd is voorgelicht door toenmalig majoor Van Den Breemen, die zichzelf de architect van Plan B noemt, heeft Van den Breemen onder ede iets uit te leggen. Maar dan nog is Van Agt verantwoordelijk.’

Piepers noemt het onbegrijpelijk dat Van den Breemen in de treinkapingszaak, net als de officieren die de aanval aanstuurden, buiten beeld blijft. ‘Zij laten de mariniers in de rechtbank de kastanjes voor hen uit het vuur halen.’

Het klinkt bijna of u iets af te rekenen heeft met Van den Breemen.

‘Nee, dat is niet zo. Dit gaat over onze rechtsstaat. Dat is een verworvenheid, gebouwd in vijfhonderd jaar geschiedenis, die ons – gelukkig – democratie heeft gebracht. Maar dat is geen vanzelfsprekendheid. Dat zie je aan de fragiele internationale orde en dat zag ik tijdens mijn missies als commandant naar Bosnië. We hebben allemaal een verantwoordelijkheid om die verworvenheid overeind te houden. Dat vergt onderhoud en vooral: moraal. En nu zijn we zo diep gezakt dat oud-minister Van Agt heeft gefiatteerd dat die Molukkers werden doodgeschoten, om de hele Molukse gemeenschap angst in te boezemen: doe dit nooit weer. Dan hebben we het over het hart van onze rechtsstaat. Hij was toch, in die positie, bij uitstek de man die moest waarborgen dat dit soort dingen níét gebeurt?’

CV Ingo Piepers

1980-1985: Koninklijk Instituut voor de Marine

1985-1995: Operationele functies

1995-1996: Commandant van de Nederlandse bijdrage aan de Rapid Reaction Force in Bosnië; inzet bij Sarajevo

1996-1998: plv en interim Hoofd Operaties bij het Hoofdkwartier Korps Mariniers

1988-1997: Studie bedrijfskunde

1998-2001: Senior manager Operations Airlines op Schiphol

2001 -2003: Operationeel directeur Nederland bij DHL International

2003-2004: Directeur strategie en integratie DHL Benelux

2002: Boek Vechten voor Vrede

2006: Gepromoveerd (UvA) op oorlogsdynamiek

2016: Boek Warning 2020

2016-2018: Voortzetting wetenschappelijk onderzoek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.