Hoe klinkt het als je de oceaan een muziekstuk laat componeren?
©

Hoe klinkt het als je de oceaan een muziekstuk laat componeren?

Soms totale chaos, soms verstilling: de romantiek van de oceaan is nu te horen. Want een componist is in zee gegaan met een oceanograaf.

Hoe klinkt een oceaan? En klinkt, zeg, de Atlantische anders dan de Stille Oceaan? De jonge componist Stef Veldhuis (25) wil de oceanen laten horen. Nee, niet door microfoons uit bootjes te hangen en geluiden op te nemen, maar door composities te maken op basis van de gegevens van drieduizend sondes, die overal ter wereld in het water dobberen.

De data over zoutgehalte en temperatuur, die door dit enorme netwerk van drijvende boeien wordt verzameld, wordt normaal gesproken gebruikt voor voorspellingen over het weer en het klimaat. Nu vormen deze gegevens de basis voor muzikale elementen zoals ritme, toonhoogte, duur en dynamiek. Tijdens een symposium over oceanografie van de Universiteit Utrecht, vanmiddag in Gasthuis Leeuwenbergh in Utrecht, brengt een strijkkwartet van conservatoriumstudenten Music by Oceans in première.

Door te luisteren kan iets veel beter doordringen dan wanneer je naar iets kijkt

Louter een artistieke uiting is het niet, want de composities hebben ook een doel: inzichtelijk maken hoe plekken in de oceanen van elkaar verschillen. 'Normaal gesproken doen we dat met grafieken', legt oceanograaf Erik van Sebille (36) uit, 'maar door te luisteren kan iets veel beter tot je doordringen dan wanneer je naar iets kijkt. Met behulp van Stef proberen we ingewikkelde patronen herkenbaar te maken.'

Acht stukken heeft Veldhuis gemaakt. Sommige zijn lang, sommige zijn kort. Elk is gebaseerd op de informatie van een van de sondes. Van Sebille, die zelf onderzoek doet naar de wijze waarop plastic wordt getransporteerd door oceaanstromen, zal steeds iets vertellen over de plek in de oceaan. Vervolgens verklaart Veldhuis hoe hij de data heeft omgezet in noten en wordt de muziek gespeeld.

Soms kwam er iets uit wat totaal niet klonk, maar om zo'n compositie weg te laten?

Hoe de componist te werk is gegaan? 'De uiterste temperaturen verbond ik de ene keer aan een laagste en hoogste noot, de andere keer koos ik ervoor ze te verbinden aan dynamiek: dan is -5 graden Celsius bijvoorbeeld pianissimo en 15 graden fortissimo. Ik heb ook verschillende toonladders gebruikt. Componeren is in dit geval een moeilijke term, omdat ik niet de volledige controle had over het materiaal.' En hoe het dan klinkt? 'Soms hoor je totale chaos, een dode kakofonie, soms verstilling', zegt Veldhuis. 'Soms kwam er iets uit wat totaal niet klonk, maar om zo'n compositie weg te laten? Dat zou valsspelen zijn geweest. Ik gaf me over aan de natuur.'

Van Sebille hoorde opnamen van repetities. 'Voor de gewone bezoekers gaat het om de romantiek van de oceaan. Die zit nog steeds vol raadsels; er moeten nog veel stromingen zijn die we nog niet in kaart hebben gebracht. Maar mijn doel is ook om collega-wetenschappers te inspireren.'

Zelf oceaanmuziek maken kan ook. Na afloop van het symposium (18.00 uur) komt een website online (musicbyoceans.org) waarop je als componist met de data aan de slag kunt.

Music by Oceans wordt dinsdag om 15.00 uur uitgevoerd in Gasthuis Leeuwenbergh, Utrecht.