Grote drukte bij een Vierdaagse feest vrijdag in Nijmegen. De feesten trokken deze week zo'n 1,5 miljoen bezoekers.
Grote drukte bij een Vierdaagse feest vrijdag in Nijmegen. De feesten trokken deze week zo'n 1,5 miljoen bezoekers. © Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Festivalisering' stuit op grens: Nederland wordt te klein voor zo veel festivals

Geklaag vertroebelt positieve kanten

Amsterdam verscherpt de geluidsnormen, Rotterdam kondigt een vergunningstop af en het Rode Kruis slaat alarm. Deze zomer lijkt de 'festivalisering' op een grens te stuiten. Is de limiet bereikt?

Een foodtruck-festival of een groot dancefeest: in Rotterdam komen ze er deze zomer niet meer in. De gemeente kondigde onlangs een vergunningstop aan voor alle grote evenementen tot half september. De politie kan het extra werk simpelweg niet aan.

Amsterdam kwam deze week met strengere geluidsnormen voor evenementen. Een deel van de festivals moet vanaf volgend jaar de volumeknop omlaag draaien - of de stad uit.

Een deel van de festivals moet vanaf volgend jaar de volumeknop omlaag draaien - of de stad uit

In Breda werd deze maand een motie aangenomen tegen de geluidsoverlast. Centrumbewoners klagen over 'misselijkmakende' bassen en ramen die kapot trillen door lawaaiige optredens. En Nijmegen slibt deze week dicht door de pakweg 1,5 miljoen bezoekers van de Vierdaagsefeesten. Volgend jaar wordt een verkeersplan ingevoerd met een treintje dat moet garanderen dat binnenstadbewoners ondanks het feestgedruis toch op hun werk kunnen komen.

Na jaren groei lijkt de festivalisering van Nederland deze zomer op een grens te stuiten. Exemplarisch is de wanhoopskreet van het Rode Kruis maandag: er dreigt een tekort van duizend vrijwilligers om op alle evenementen eerste hulp te verlenen.

Festivals in Nederland (tekst gaat verder na kaart)

Is de festivallimiet bereikt?

Doordat festivals al om elf uur sluiten, lopen festivalbezoekers rond drie uur 's middags al dronken of met pillen op door een woonwijk

'Er is zeker iets aan de hand', zegt Martijn Mulder, hoofddocent en onderzoeker Leisure en Stad aan de Hogeschool Rotterdam. Niet alleen groeide het aantal festivals fors - onderzoeksbureau Respons telde vorig jaar 934 festivals, tegen 708 in 2012. Volgens Mulder is er nog een reden dat het begint te schuren: de verdichting van steden. 'Rotterdam was bijvoorbeeld altijd relatief ruim. Maar locaties waar je vijftien jaar geleden nog massale feesten kon houden, zijn nu volgebouwd.' Er zijn meer mensen in de stedelijke ruimte, dus is er sneller overlast.

Dat het uitgaansleven is verlegd van discotheken en clubs naar festivals, betekent ook een verschuiving van een nacht- naar een dagcultuur: op openluchtfestivals moet vaak rond elf uur 's avonds de muziek uit. Mulder: 'Dat heeft tot gevolg dat festivalbezoekers rond drie uur 's middags al dronken of met pillen op door een woonwijk struinen of door de Albert Heijn, waar buurtbewoners hun zaterdagboodschappen doen.'

Die confrontatie leidt sneller tot klachten. 'Maar het cliché van de chagrijnige 70-plusser die zeurt over geluidsoverlast, klopt volgens mij niet altijd', zegt Mulder. 'Ik merk ook dat jongere mensen die zelf graag een festival bezoeken soms vinden dat de grens is bereikt.'

Uit de cijfers blijkt dat vooral het aantal kleine en middelgrote festivals groeit. De eerste fase van festivalisering die tien jaar geleden inzette, zegt Mulder, betrof vooral mega-dance-evenementen. 'Die worden vaak gehouden op afgelegen terreinen. Onderzoeken laten nu zien dat bezoekers vooral behoefte hebben aan kleinschaliger ervaringen op bijzondere plekken. Er is een grote toename van festivals met bezoekersaantallen tot een paar duizend mensen. Die vind je vaker in de stad.'

Positieve kanten

Dat leidt niet alleen tot discussie in de Randstad, maar ook in provinciesteden als Breda en Leeuwarden. Afgelopen week stond een groep omwonenden van recreatiegebied De Groene Ster in Leeuwarden voor de vierde keer in de rechtbank vanwege de overlast door festivals als Welcome to the village, dat daar dit weekeinde plaatsvindt.

Martin Groters, hoofd van de opleiding vrijetijdsmanagement aan Hogeschool Stenden, denkt dat festivalorganisatoren nog meer rekening moeten gaan houden met omwonenden. 'Soms scheelt het al heel wat voor de geluidsoverlast als je het podium draait. Je kunt ook weerstand wegnemen door omwonenden uit te nodigen op het terrein voor een drankje, de dag voor het festival.'

Het geklaag vertroebelt soms het zicht op de positieve effecten die festivals ook hebben. 'Mensen komen samen en hebben een leuke tijd, het levert banen op en er vindt talentontwikkeling plaats', somt Mirik Milan Gelders, nachtburgemeester van Amsterdam, de voordelen op. Vorig jaar verzamelde hij 12 duizend handtekeningen met een petitie vóór festivals. Tegenover een kleine groep luidruchtige klagers staat een grotere groep festivalliefhebbers die te weinig wordt gehoord, meent Gelders.

Het geklaag vertroebelt soms het zicht op de positieve effecten die festivals ook hebben

Die zwijgende massa hoeft zich geen zorgen te maken: volgens deskundigen is Nederland nog lang niet uitgefeest op festivals. Misschien is het op sommige plekken te vol, maar dan worden er wel weer nieuwe locaties gevonden, zegt Groters. 'Want de behoefte aan samenzijn met gelijkgestemden is in deze tijd van maatschappelijke onrust gewoon heel groot. Op een festival dompel je je even onder in een minimaatschappij.'

De totaalervaring die een festival biedt, met muziek, eten, zien en gezien worden, verschaft bezoekers een identiteit. Groters: 'Je draagt de kleding die bij het type festival hoort, deelt de foto's op Instagram. 'Ik bezoek een festival, dus ik ben', zou je kunnen zeggen.'

In een samenleving waar de concentratiespanne afneemt en veranderingen snel gaan, voorzien festivals in de behoefte aan een steeds wisselend feestdecor. Wie dit weekeinde duurzaam vermaak wil, gaat naar Welcome to the village in Leeuwarden, wie in is voor lome reggae kan naar Rastaplas in Zoetermeer en in Amsterdam is er Vestival voor hiphopfans en Over het IJ voor theaterliefhebbers.

'Juist doordat festivals flexibel kunnen inspelen op de vraag, zie ik niet gebeuren dat er snel een einde aan komt', zegt onderzoeker Mulder. 'Misschien dat mensen op een gegeven moment moe zijn van het foodtruck-festival en dat er dan een hype ontstaat rond een andere festivalvorm. Maar het festival als fenomeen blijft voorlopig bestaan.'