PostuumKATHERINE JOHNSON (1918 - 2020)

Zonder de briljante wiskundige Katherine Johnson had er nooit iemand op de maan gestaan

Samen met andere zwarte vrouwelijke wiskundigen speelde ze een belangrijke rol in Amerika’s ruimtevaartprogramma. Maar Katherine Johnson was decennialang onbekend bij de Amerikanen. Een boek en een film, Hidden Figures, waren er in 2016 voor nodig om Amerika te laten zien wat de bijdrage was van Johnson en haar zwarte collega-rekenaars. Maandag stierf zij, 101 jaar oud.

Katherine Johnson aan het werk in het NASA Langley Research Center in 1962. Beeld EPA

Johnson, die met de hand ingewikkelde berekeningen maakte van onder andere de baan van ruimtecapsules, was betrokken bij de eerste bemande Amerikaanse ruimtevlucht in 1961. Het jaar daarop rekende ze nog eens na of astronaut John Glenn veilig zijn ruimtevlucht om de aarde kon maken. Maar haar belangrijkste werk vond ze de calculaties die nodig waren voor de missie van de Apollo 11, de raket waarmee de eerste mensen op de maan landden .

De topman van ruimtevaartorganisatie Nasa, Jim Bridenstine, noemde Johnson ‘een Amerikaanse held wier pionierswerk nooit zal worden vergeten’. President Obama, die de wiskundige in 2015 Amerika’s hoogste onderscheiding uitreikte, prees haar  uitvoerig. ‘Zij weigerde zich te laten inperken door de verwachtingen die de samenleving van haar had vanwege haar geslacht en ras’, aldus Obama. De man die de Nasa toen leidde, Charles Bolden, noemde Johnson zelfs ‘een van de grootste breinen die onze organisatie of ons land ooit heeft meegemaakt’.

En dan te bedenken dat Johnson, geboren in het plaatsje White Sulphur Springs, opgroeide in een tijd waarin het niet vanzelfsprekend was dat zwarte Amerikanen, en helemaal zwarte vrouwen, een hoge opleiding genoten. Johnson groeide op in West-Virginia, een staat waarin de segregatie bepaalde tot hoe hoog de zwarte bevolking kon stijgen op de maatschappelijke ladder. Het was aan haar vader, een landbouwer, te danken dat de jonge Katherine naar de middelbare school ging en zelfs de universiteit.

Katherine Johnson. Beeld EPA

Talent voor rekenen

Haar wiskundeknobbel viel op en Johnson ging na haar afstuderen als lerares werken. Weinigen hadden toen kunnen bevroedden dat Johnson, die ook haar handen vol had aan het gezinsleven, ooit een belangrijke rol zou spelen bij Amerika’s ruimtevaartprogramma. In 1953 werd ze, samen met andere zwarte vrouwen die uitblonken in wiskunde, aangenomen bij Nasa om berekeningen te maken van onder andere testvluchten en banen van ruimtecapsules.

Computers waren er toen nauwelijks. Gescheiden van hun witte collega’s probeerden Johnson en de andere zwarte vrouwen hun bijdrage te leveren aan de ruimtestrijd die was uitgebroken tussen de VS en de Sovjet-Unie. Tekenend voor het respect dat Johnson en haar collega’s begin jaren zestig met hun nauwkeurige rekenwerk hadden verworven, was dat Glenn in 1962 haar hulp inriep.

De legendarische astronaut en latere presidentskandidaat twijfelde of zijn vlucht met de Friendship 7 wel goed zou verlopen. Hij vertrouwde de computerberekening niet. ‘Breng dat meisje’, zei de astronaut tegen de Nasa-technici. ‘Als zij zegt dat het klopt, dan ben ik klaar om te gaan.’ De vlucht verliep succesvol. Johnson zou nog meewerken aan het Space Shuttle-programma, tot ze in 1986 met pensioen ging. ‘Computers met rokken’, zo noemde ze ooit haarzelf en haar collega’s.

Hoewel de film goed in beeld bracht in welke moeilijke omstandigheden ze moest werken, voelde ze zich nooit minder dan haar witte medewerkers. ‘Ik heb nooit een minderwaardigheidsgevoel gehad’, zei Johnson in 2010 in een interview. ‘Ik was net zo goed als ieder ander, maar ook weer niet beter.’

Lees ook

Deze zwarte vrouwen hielpen NASA getallen te kraken
Katherine Johnson was een van de vrouwen die eind jaren vijftig ingewikkelde berekeningen maakten bij NASA — en aan wie de film Hidden Figures in 2017 een ode bracht. Wie waren deze vrouwen in werkelijkheid?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden