Eeuwig LevenJan Schlatmann 1930 - 2021

Zoekende en ruimdenkende priester die zich vijftig jaar geleden al openlijk en gastvrij inzette voor homo’s

Jaap Stam
Jan Schlatmann Beeld
Jan Schlatmann

Wie je ook bent, wat je ook gelooft, geef elkaar de ruimte. Dat was het levensmotto van pastoor Jan Schlatmann. ‘Vijftig jaar geleden al leidde hij aan huis kringgesprekken voor homofielen, zoals ze toen heetten. Dat was heel bevrijdend’, zegt Frans Bossink, geestelijk verzorger van het Spaarne Gasthuis in Haarlem.

Bossink leerde Schlatmann kennen via het Werkverband van Katholieke Homo-Pastores, waarvan Schlatmann een inspirator was en tot zijn dood lid is gebleven. Het verband nam begin dit jaar fel stelling tegen het verbod van het Vaticaan om homohuwelijken in te zegenen. ‘Jan was een heer, die niet de barricaden op ging. Maar hij hoorde tot de generatie ruimdenkende priesters, die zich geroepen wist mensen tot hun recht te laten komen.’

In de traditionele kerk opgegroeid, waarin enkel een passieve rol was weggelegd voor de gelovigen en de pastoor werd aangesproken met ‘meneer pastoor’, was Schlatmann een met zijn parochianen. Hij verwelkomde het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) dat de verwachting wekte dat Rome de luiken zou openzetten en het verplichte priestercelibaat zou worden afgeschaft.

Bossink: ‘Andere tijden, al bleef het voor Jan ook een zoektocht om vorm aan zijn liefdesverlangen te geven zonder zijn parochianen voor het hoofd te stoten. Uiteindelijk heeft hij jarenlang een relatie met een vriend gehad en het overgrote deel van de mensen was juist blij voor hem. Hun moeders zaten geregeld naast elkaar in de kerkbank.’

Schlatmann was de oudste van zeven kinderen, zijn vader stamde uit een textielfamilie, zijn moeder runde het grote gezin. Toen hij als 12-jarige naar het seminarie wilde, waren hun ouders niet blij, zegt zijn jongste broer Tom. Die vonden dat hij eerst naar het lyceum moest, dan zouden ze na een jaar verder kijken. Schlatmann hield vol en ging een jaar later naar het seminarie.

In 1955, op zijn 25ste verjaardag, werd hij tot priester gewijd, de hoogtijdagen van het rijke Roomsche leven. Een stoet ‘bruidjes’ liep voor hem uit toen hij de stampvolle kerk betrad voor zijn eerste heilige mis, een mis met drie heren. Van zijn ooms en tantes kreeg hij een fiets.

Hij was kapelaan in vijf parochies, rector van een instelling voor verstandelijk gehandicapten, moderator-godsdienstleraar aan het Sint Agnes-Lyceum te Leiden en ten slotte pastoor in de Meerburgparochie in Zoeterwoude. In 1995 ging hij met emeritaat.

Aimabel, belangstellend, intelligent en open, zo karakteriseert Bossink Schlatmann. ‘En niet onijdel: hij had altijd een mooi gebruinde teint. Toen ik tien jaar geleden op Gran Canaria was en bij een toeristenkerkje de lijst met voorgangers bekeek, zag ik zijn naam ertussen staan en dacht: daar heb jij dus die mooie kleur vandaan.’

Zijn huishoudelijke hulp memoreerde in het Leidsch Dagblad dat Schlatmann haar aan Toon Hermans deed denken als hij zijn alpinopetje op had. ‘Dan keek ie me aan met zijn guitige oogjes en zongen we: wat ruist er door het struikgewas.’

Bossink: ‘Hij was een exponent van een tijd die helaas voorbij is. Een gereformeerde vriend van mij die bij zijn dominee geen gehoor kreeg, vond de weg naar de gesprekskring bij Jan. Die ervoer hij als weldadig. Je kunt het je nu niet meer voorstellen dat een priester van de rooms-katholieke kerk zich zo openlijk en gastvrij voor homo’s inzet.’

Schlatmann, van wie de fysieke conditie de laatste jaren sterk was afgenomen, overleed 27 oktober op 91-jarige leeftijd aan de gevolgen van een val waarbij hij een heup had gebroken. Een week later is hij bijgezet in het priestergraf op de begraafplaats Willibrord in Oegstgeest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden