Zo is het om meerdere geliefden tegelijk te hebben

'Ik voel juist blijdschap als een partner vertelt dat hij of zij op iemand anders verliefd is'

Polyamorie, oftewel meerdere liefdes tegelijkertijd: voor millennials is het al heel gewoon. Deze polyamoristen vertellen over hun lusten en lasten.

Een groep polyamoristen (die niet allemaal een relatie met elkaar hebben, maar elk hun eigen netwerk hebben). Op de bovenste rij vanaf links Eliza, Chananja, Isabeau, Morten en Leon, en op de onderste rij vanaf links Richard, Joy, baby Liam, Iris en Felix. Foto Erik Smits

Herman Rohrbach (28) is software-ontwikkelaar en woont in Leiden. Hij is al bijna zes jaar samen met lerares Joy van Dongeren (32). Na een paar jaar ging het stel samenwonen en trouwden ze.

Inmiddels woont Herman weer alleen in zijn studio. Joy woont nu namelijk met haar vriend, de Deen Morten Jensen (32), ook software-ontwikkelaar. Samen hebben Joy en Morten drie maanden geleden een zoon gekregen.

Maar Herman en Joy zijn niet uit elkaar; sterker nog, ze zijn gelukkiger dan ooit. Herman datet met twee andere vrouwen. Ook Joy heeft losse contacten. En Morten? Die heeft nog een vaste partner in Denemarken. Herman en Morten zijn gewoon vrienden. Of nou ja, Herman is de peetvader van het zoontje van Joy en Morten: 'Het voelt eerder als familie.'

Wat voor veel mensen vooral ingewikkeld klinkt, is voor het drietal het leven van alledag. Herman, Joy en Morten zijn polyamoreus, ook wel 'poly': ze hebben relaties met meerdere mensen tegelijkertijd. Een relatievorm die normaal lijkt te worden, met name onder millennials.

Een onderzoek uit 2014 van de Amerikaanse sociale wetenschapper Amy C. Moors stelt dat één op de vijf Amerikanen een niet-monogame relatie heeft gehad. De datingsite en app OkCupid, vooral gebruikt door millennials (geboren tussen 1981 en 1997), voegde in januari 2016 een functie toe voor polyamoreuze mensen. Je kunt nu 'aan het daten', 'getrouwd' of 'in een open relatie' toevoegen aan je zoekprofiel. Uit intern onderzoek bleek dat 24 procent van de OkCupid-gebruikers serieuze interesse heeft in groepseks. 42 procent ziet er geen bezwaar in te daten met iemand die een open relatie heeft. Terwijl in 2010 56 procent van de gebruikers een monogame relatie wilde, was dat in 2016 nog maar 44 procent. Dan is er nog Feeld (ook wel 'Tinder voor trio's' genoemd): een app voor mensen die met meerdere mensen tegelijk dates of seks willen. De in 2014 gelanceerde app had in 2016 al 1,8 miljoen gebruikers.

Jongeren zijn steeds vaker 'seksueel fluïde'. Uit recent onderzoek van het Amerikaanse lhbt-onderzoeksbureau Glaad blijkt dat 20 procent van de Amerikaanse millennials zichzelf niet als hetero ziet. En dat terwijl van de 72-plussers maar 5 procent homo, lesbo of biseksueel is. Heteroseksuele relaties zijn dus minder vanzelfsprekend voor millennials. Wellicht wordt een andere norm, monogamie, hierdoor ook vaker in twijfel getrokken.

Tijdschrift Rolling Stone heeft nog een verklaring. Millennials zijn opgevoed door babyboomers, de generatie die volwassen werd tijdens de seksuele revolutie. Babyboomers hebben hun kinderen vrijer opgevoed dan de generaties voor hen: millennials kregen seksuele voorlichting en seks voor het huwelijk was toegestaan. Maar onder babyboomers waren ook de scheidingscijfers hoger dan bij voorgaande generaties. Millennials zijn opgevoed met zowel een vrije seksuele moraal als een vaak niet al te rooskleurig beeld van monogamie.

Inderdaad: ook in de jaren zestig waren open relaties vrij normaal. Toch is er volgens de jonge polyamoristen een belangrijk verschil. Ten tijde van de seksuele revolutie was de boodschap dat seks losgekoppeld moest worden van liefde en voortplanting. Seks is leuk en lekker, was het idee, en moet met iedereen kunnen.

Joy, Morten en Herman daarentegen, zien polyamorie als levensfilosofie en nieuwe gezinsvorm; het is veelomvattender dan 'gewoon' seks hebben met meerdere mensen. Joy: 'Ik denk dat veel mensen de capaciteit hebben om op meerdere mensen tegelijkertijd verliefd te zijn. Maar polyamoreus leven is een weloverwogen beslissing die veel tijd en energie kost.' Dit kan Morten beamen: 'Polyamorie is vrij en tegelijkertijd ontzettend gestructureerd. Er worden overal afspraken over gemaakt, bijvoorbeeld dat je een nieuwe partner eerst moet voorstellen aan een oude partner voordat je met elkaar naar bed gaat.' Polyamoristen zien zichzelf als onderdeel van een beweging, van een groep mensen die monogamie op goede gronden in twijfel trekken.

Polyamorie kan allerlei vormen aannemen. Er kan sprake zijn van een driehoeksverhouding, waarin drie mensen een gelijkwaardige liefdesrelatie met elkaar hebben, of een 'gesloten V', waarin één iemand een relatie heeft met twee mensen en die twee niet met elkaar. Er kunnen groepsrelaties zijn, en deze kunnen weer hiërarchisch zijn (met één primaire partner) of egalitair (met iedereen een gelijke relatie).

Socioloog Rikst Wassenaar, die onderzoek deed naar polyamorie, zegt: 'Vaak begint een polyamoreuze relatie als monogaam. Twee mensen zijn exclusief met elkaar en nemen dan de stap hun relatie te verbreden. Het belangrijkste is dat dit allemaal in overleg gaat: als jij stiekem met anderen naar bed gaat, ben je niet opeens poly. Bij polyamorie zijn alle partijen op de hoogte van de situatie.' Bestaat er dan nog wel zoiets als vreemdgaan, of is alles geoorloofd? Wassenaar: 'Vreemdgaan is de regels schenden.' Deze regels verschillen per persoon, voor sommigen geldt dat je geen seks mag hebben met iemands ex, voor anderen ligt de grens bij familie van je partner. 'Sommige polyamoristen zien het als een geaardheid die net zoals seksuele voorkeur aangeboren is: je kunt ook homo of lesbisch zijn. Anderen zien het als een keuze: een bewust verzet tegen het monogame ideaal.'

'De meest voorkomende misvatting is dat polyamorie alleen om seks draait. Ik ben hartstikke verliefd op mijn twee partners.' Isabeau Jensen (24), student neurolinguïstiek, is voorzitter van de Stichting Polyamorie Nederland. 'Het doel van de stichting is polyamorie bespreekbaarder te maken.' Op hun website polyamorie.nl staan artikelen over polyamorie, een blog, een forum en een polyamorie-agenda. Daarop worden alle evenementen voor polyamoreuzen verzameld, inmiddels al in negen steden. Bijvoorbeeld Non Mono Circle in Amsterdam, Poly High Tea in Leeuwarden en Poly Praat Wellness in Wapenveld.

Zelf is Jensen er drie jaar geleden achter gekomen dat ze polyamoreus was. 'Ik woonde samen met mijn ex toen ik Felix tegenkwam op een borrel. Ik vond hem meteen heel leuk. Toen ik die avond verward thuiskwam heb ik dit met mijn toenmalige partner gedeeld. Hij reageerde in eerste instantie geschrokken, maar zei ook: doet dit af aan je gevoelens voor mij? Toen ik zei van niet, zijn we langzaam gaan experimenteren. Ik begon af te spreken met Felix.' Uiteindelijk ging de oorspronkelijke relatie van Jensen uit, maar Felix bleef haar partner. Ook het besef dat ze polyamoreus was bleef: ze kreeg daarnaast een relatie met Richard, een goede vriend van Felix. Verder datet ze nog met mannen en vrouwen. Felix en Richard, allebei biseksueel, doen dat ook.

De prangende vraag: hoe zit het dan met jaloezie? 'Die is er wel, ja. Het is een illusie dat jaloezie binnen polyamorie niet bestaat. Het wordt wel minder met de tijd. Ik probeer jaloezie te zien als mijn eigen onzekerheid, en niet als iets wat de ander verkeerd doet.' Eigenlijk merkt Jensen dat polyamoreuze relaties haar juist veel rust geven: 'Ik ben niet bang dat mijn partner me verlaat omdat hij iemand tegenkomt die leuker is dan ik. Juist omdat onze relatie niet exclusief is, heb ik minder verlatingsangst.' Soms ervaart ze zelfs het tegenovergestelde van jaloezie, iets wat in de polyamoreuze gemeenschap het 'jalief-gevoel' heet: 'Dan voel ik juist blijdschap als een partner vertelt dat hij of zij op iemand anders verliefd is.'

Dat wil niet zeggen dat het nooit lastig is. 'Toen ik met twee partners naar het kerstdiner kwam, was het wel even wennen voor mijn ouders', zegt Jensen. 'En de hele samenleving is ingericht op het hebben van één vriend of vriendin. Een hypotheek krijgen is onmogelijk, je kan niet trouwen en je kan niet allemaal ouder zijn van één kind.' Toen Jensen in september met haar verhaal in de Telegraaf stond, waren de ruim vijftienhonderd reacties op Facebook vaak negatief. 'Aan één heeft ze niet genoeg, gebrek aan zelfrespect', schreef iemand. 'Definitie van een slet', reageerde een ander. Jensen: 'Dat zie je vaker: als mannen met meerdere vrouwen gaan is het stoer, terwijl vrouwen worden uitgescholden. En als ik vertel dat ik ook een relatie heb met een vrouw is het zogenaamd geil voor de man en worden wij niet serieus genomen. Ik kan het eigenlijk nooit goed doen als poly-vrouw.'

Roos Reijbroek (28), afgestudeerd in genderstudies, coach voor polyamoreuze mensen en zelf ook polyamoreus, herkent dit. Daarom organiseert ze in Utrecht praatgroepen voor niet-monogame mensen, om ervaringen uit te wisselen zonder het gevoel te hebben gestigmatiseerd te worden. 'Hierin gaat het onder andere over hoe je om kunt gaan met de oordelen van anderen. Mensen vragen vaak ongepaste dingen; bijvoorbeeld met wie je allemaal het bed deelt en of iedereen het met elkaar doet. Het beste is om dan reflectie te bieden, door te zeggen: wat zou je ervan vinden als ik jou tot in detail naar je seksleven vraag? Anderen zeggen: 'Polyamorie, dat zou ik écht niet kunnen.' Dan zeg ik: 'Ik heb hetzelfde. Monogamie, ik heb het geprobeerd, maar ik kan het écht niet.''

De eerste keer polyamorie

Het woord 'polyamorie' bestaat sinds 1990, toen de Amerikaanse Morning Glory Zell-Ravenheart in het tijdschrift Green Egg haar liefdesleven beschreef als 'poly-amoreus': een samenvoeging van het Griekse 'poly' (veel) en het Latijnse 'amor' (liefde). Pas echt bekend werd polyamorie in 1997, toen het boek The Ethical Slut van Dossie Easton en Janet Hardy uitkwam. 'Er bestaan in onze monogame samenleving geen regels voor polyamorie', schrijven ze, 'dus moeten we onze eigen regels schrijven.' In 1999 kwam 'polyamory' in de Oxford English Dictionary, met als definitie: de praktijk of het vermogen om meerdere seksuele liefdesrelaties tegelijkertijd te hebben, waar alle partijen van af weten en mee instemmen.

Een leven als 'poly' is iets waarover altijd uitvoerig is nagedacht, geen fase, maar een ontwikkelde relatievorm, onderdeel van de 'deconstructie van de monogame structuur', en dus veel groter en belangwekkender dan persoonlijke bevrediging en een zoektocht naar vrijheid.

Dat het hard werken is, beamen alle polyamoristen. Zoals Reibroek vertelt: 'Je moet continu blijven communiceren met je partners: polyamorie is dubbel de lusten, maar ook dubbel de lasten. Als je net kinderen hebt gekregen of je hebt een nieuwe drukke baan, zou ik terughoudend zijn met het openen van je relatie.'

Ook Joy, Herman en Morten zien de nadelen. Toen Joy zwanger werd van Morten, zou Herman automatisch de vader zijn, omdat Joy en Herman getrouwd waren. Joy: 'We moesten toen scheiden terwijl we dat helemaal niet wilden. Op dat soort momenten voelt het alsof het hele systeem tegen je is.'


Polyamorie woordenboek

Het polyamoureuze leven heeft een eigen vocabulaire. Hieronder de belangrijkste begrippen.

Driehoek een gesloten relatie met drie personen, waarin iedereen een gelijkwaardige relatie met elkaar heeft.

Gesloten V wanneer één iemand een relatie heeft met twee mensen, maar die twee niet met elkaar.

Hiërarchische polyamorie als iemand meerdere partners heeft, maar er wel hiërarchie in aan valt te brengen, één partner kan bijvoorbeeld de primaire partner zijn.

Jalief-gevoel blijdschap ervaren als je partner met iemand anders is, oftewel het tegenovergestelde van jaloezie.

Metamour de partner van je partner (Herman en Morten zijn elkaars metamour).

Monopoly een relatie tussen een monogaam en een polyamoreus persoon.

Polyamorie wanneer iemand meerdere liefdes- en seksuele relaties tegelijkertijd heeft

Polycuul een schematische tekening van hoe polyamoreuze verhoudingen er uit zien; kan de vorm hebben van een molecuul, vandaar de naam.

Polygamie meervoudige huwelijken, vaak traditioneel of religieus van aard.

Relatie-anarchie een groepsrelatie die egalitair is, waar dus geen hiërarchie bestaat.

Roltrap van de traditionele relatie volgens polyamoreuze mensen het monogame ideaal: iemand wordt verliefd, krijgt verkering, gaat samenwonen, trouwen, krijgt kinderen en blijft voor altijd samen met die persoon.

Solopoly als iemand polyamoreus is, maar onafhankelijkheid behoudt, bijvoorbeeld door alleen te wonen.