Zo is het om een maand veganistisch te eten

Het is duidelijk dat de wereld beter af zou zijn met een lagere vleesconsumptie. Maar probeer het zelf maar eens: een maand veganistisch eten.

Beeld Rein Janssen

Op het station in Wageningen sta ik opeens voor een praktisch probleem. Het is half zes, de vijfde dag van mijn maand veganistisch eten, en ik denk te zijn voorbereid op alle obstakels in mijn nieuwe voedingspatroon.

Het plan is op het station in Wageningen een plantaardige maaltijdsalade te kopen in een supermarkt en die ergens op een bankje te verorberen, om daarna naar mijn afspraak te gaan. Maar het Wageningse station heeft geen supermarkt. Er is alleen een snackbar. Natuurlijk, patat zonder mayo is ook zuiver plantaardig, maar de olie waarin die is gebakken misschien weer niet. Geluk bij een ongeluk: de verschaalde frituurlucht op het perron doet me even de eetlust vergaan. Met een rommelende maag vervolg ik mijn weg.

Wie de planeet wil redden, moet kiezen. De veeteelt heeft een flink aandeel in de emissie van broeikasgassen, dus je komt moeilijk weg met één vleesloos dagje per week. Nederlanders aten volgens dierenwelzijnsorganisatie Wakker Dier in 2014 ruim 76 kilo vlees. Minder dan de 80 kilo van tien jaar daarvoor, maar het heilige stuk vlees staat nog onbetwist bovenaan op de culinaire verlanglijst in restaurants, volgens een recent onderzoek van de horecavakbeurs Horecava. Milieuorganisaties blijven hameren op het verder beperken van de veeteelt, zoals vorige maand tijdens de klimaattop in Parijs. Bovendien leidt het houden en doden van wereldwijd meer dan 60 miljard consumptiedieren per jaar (grove schattingen van milieuorganisaties, vissen niet meegeteld) tot veel dierenleed.

Complete kinderboerderij

Hoeveel voeten heeft het in de aarde om alle dierlijk voedsel opzij te zetten, vroeg ik me af; dus ook vis, zuivel, eieren, honing en dierlijke bijproducten zoals gelatine? Met een tijdelijk regime van vegetarisch eten was ik al jaren bekend. The day after 31 december 2010 stelde ik vast dat in de feestmaand een complete kinderboerderij om zeep was geholpen om te voldoen aan de vleesverlangens van mij en mijn huisgenoten. Ga maar na: in de keuken waren rund, kalf, varken, lam, konijn, haas, hert en wild zwijn voorbijgekomen, plus nog wat ronddwarrelend pluimvee. Ik besloot januari vleesloos door te brengen, een regime dat ik sindsdien geregeld heb herhaald. Het leek een kleine stap om een maand lang niet alleen vlees, maar ook vis en dierlijke producten zoals zuivel, eieren en honing van tafel te verbannen.

Toch werd dat een ander verhaal. Welk voedsel mis je het meest, vraag ik aan een veganist-sinds-een-jaar uit mijn kennissenkring. 'Kaas', antwoordt hij, 'en af een toe een zacht gekookt ei'. Van een bitterballetje op z'n tijd is hij ook niet vies, maar met de veganistische versie van de Vegetarische Slager kan hij voorzien in zijn bitterballenbehoefte. Een andere veganist adviseert me eens kritisch door mijn keukenkastjes te lopen. 'Daar vind je nog een paar verrassingen.' Nooit geweten dat biologische chips 'mogelijk sporen van melk' kunnen bevatten. Wat voor 'stremsel' is gebruikt in de groentespread? Dat er in de zoetstof lactitol iets melkachtigs is verwerkt (melkwei) moge blijken uit de naam, maar als die stof het pseudoniem E966 aanneemt, wordt het al moeilijker. E120: rood kleurmiddel met schildluis. E626 oftewel gyanylzuur is een smaakversterker die gemaakt kán zijn van sardientjes (maar meestal van gist). Zoek het maar uit, kortom. In de keuken, op de plaats van de overbodig geworden viswijzer, hangt na een paar dagen al een E-nummerwijzer.

Tekst gaat verder onder foto

Kookboeken

Lisa Steltenpool: De Vegarevolutie (2014), Prometheus/Bert Bakker
Deborah Gray: 500 vegagerechten (2014), Veltman Uitgevers
Mark Bittman: De dikke vegetariër (2009), Karakter Uitgevers
Adele McConnell: Het Vegan Kookboek (2014), Veltman Uitgevers
Bryant Terry: Afro-vegan (2014), Ten Speed Press Groentekoe

Beeld Colourbox

Plezier in koken

Uit de buurtsuper kom ik vaak thuis met nog niet de helft van de benodigde boodschappen, hoofdschuddend over zoveel 'beest' in schijnbaar plantaardige producten. Zelfs onze 'normale' pindakaas moet worden vervangen vanwege een drupje honing. En waar smeer je dat op? In veel broodsoorten is melk of melkpoeder verwerkt. Na twee weken heeft de ecosupermarkt er een vaste klant bij. Daar lachen producenten als Professor Grunschnabel (ijs) en Soyananda (veganistische 'verse kaas') me hartelijk toe met prijzen waarvan je achteroverslaat. De 'kaas' bijvoorbeeld is twee keer zo duur als de dierlijke versie.

Plezier in koken is een voordeel voor de beginnende veganist. Er zijn veganistische kookboeken voor elke smaak, nog los van de boeken van modieuze voedselgoeroes die menen dat een veganistische levensstijl gepaard moet gaan met yoga, chiazaad of prietpraat over wellness. En waarom de veganistische mens geen patat zou eten, is me een raadsel, dus bak ik die zelf in plantaardige olie om hem vervolgens op te peuzelen met ketchup; eierloze mayonaise smaakt niet naar mayonaise. Net als ik denk mijn draai te hebben gevonden in het veganistische universum, komt de grote verrassing. Een collega wijst erop dat veel wijnen en bieren worden geklaard met dierlijk eiwit. In oprechte onnozelheid ga ik dus al weken de fout in.

Nieuwe plantaardige routine

Ben je nog veganist als je wijn drinkt waaraan dierlijk eiwit te pas is gekomen? 'In feite niet', zegt Debby van Velzen van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme. 'Veganisten zijn tegen het exploiteren en doden van dieren voor menselijk gebruik, dus ze dragen ook geen leer of wol.' Maar er is een groot grijs gebied, zegt ze. 'Honderd procent consequent zijn is bijna onmogelijk. Zelfs aan de productie van fietsbanden of plastic tasjes komen soms dierlijke vetten te pas.' Het aantal veganisten in Nederland is volgens een ruwe schatting van 16 duizend in 1995 gegroeid naar ongeveer 50 duizend nu. Vegan is hot. Vorig jaar nam het aantal leden van de vereniging met 60 procent toe, volgens Van Velzen.

Na drie weken heb ik een nieuwe, plantaardige routine ontwikkeld. Het palet aan vleesvervangers, paddestoelen en veganistische producten blijkt smakelijker en gevarieerder dan ik dacht, met als uitzondering producten als veganistische 'knakworstjes' gemaakt van papier-maché. Thuis is het een kwestie van opletten. Buiten de deur valt er nog veel te winnen. Tijdens een etentje met collega's in wat een leuk restaurant heet, krijg ik als voorgerecht een schaaltje olijven dat argeloos wordt leeggesnaaid door borrelende tafelgenoten. Het hoofdgerecht is een bord linzen met liefdeloos neergekwakte pompoen - geen enkele smaakmaker.

Hiertegenover staat een etentje in een door vrijwilligers gedreven veganistisch restaurant waar we voor een paar euro een smakelijke driegangenmaaltijd krijgen. Heeft een beetje restaurant inmiddels een serieus vegetarisch menu, veganisten zijn vaak overgeleverd aan de grillen van de chef, zegt ervaringsdeskundige Van Velzen. Eten bij vrienden gaat nooit zonder waarschuwing vooraf; één keer neem ik mijn eigen maaltijd mee. Nadeel: als beginnend veganist heb je iets uit te leggen en dat eindigt vaak in vermoeiende zwart-witdiscussies: 'Maar je draagt wel leer. Dat klopt dus niet!' Om sociale redenen besloot mijn veganistische kennis zich in zulke gevallen als vegetariër te gedragen. Wel zo gezellig.

Beeld Colourbox

Wereld redden

Maar ben ik echt de wereld aan het redden? Samen met veganisten als Al Gore, Pamela Anderson, Miley Cyrus, Carl Lewis en Marianne Thieme? Ja, meent de invloedrijke Canadese milieuactivist Paul Watson, voormalig Greenpeacekapitein en oprichter van Sea Shepherd, een milieuorganisatie voor het oceaanleven. Watson pleit al jaren voor een economie waarin niet de mens, maar de biodiversiteit centraal staat. In een recent interview met het Duitse Vegan magazine zegt hij: 'De moord op 65 miljard dieren per jaar draagt meer bij aan broeikasgassen dan de hele transportindustrie. De vleesindustrie verbruikt meer water dan elke andere industrie en veroorzaakt enorme vervuiling van het grondwater en dode zones in het zeeleven.'

Wie weten wil hoeveel CO2-uitstoot wordt voorkomen door vegetarisch of veganistisch eten, belandt in een woud van cijfers. Het Planbureau voor de Leefomgeving komt op een percentage van 12 procent voor de bijdrage van veeteelt aan de mondiale broeikasgasemissie. Milieu Centraal zette een aantal onderzoeken naast elkaar en houdt de volgende cijfers aan: twee dagen geen vlees of vis eten bespaart 6,25 procent CO2-uitstoot per persoon bij een gemiddeld menu. Een volledig vegetarisch menu spaart 20 procent uit. Voor veganisten zou een vermindering van 35 procent gelden, maar in dat cijfer zit een grote onzekerheidsmarge.

Pamela Anderson en Paul Watson Beeld AFP

Vrouwvriendelijker

Een onverwachte bijkomstigheid van mijn nieuwe voedingspatroon is dat ik niet alleen diervriendelijker, maar ook vrouwvriendelijker leef. Althans, volgens een zelfbenoemde 'ecopsychoanalytica' die in dezelfde uitgave van het Duitse magazine vermeende seksistische aspecten van vlees eten aan de orde stelt. Ze heeft in het eveneens Duitse kookblad Beef (für Männer mit Geschmack) zinnen gesignaleerd als: 'Krachtig door de nacht, acht recepten voor de mannenvuist' en 'Geluk staat rechtop'. Als Duitse veganistische ecopsychoanalytica word je daar natuurlijk boos over en steek je de beschuldigende vinger uit naar vleeseters als de bron van vrijwel alle kwaad. In Nederland verloopt de discussie relaxter. Nu flexitariërs langzaam maar zeker mainstream worden en vegetariërs geen uitzondering meer zijn, komen ook veganisten vaker in beeld. Ze worden bejegend zoals vegetariërs in de jaren tachtig: als buitenbeentjes, maar niet als verzuurde betweters met een tofucomplex.

Na een maand veganistisch eten - leer en wol heb ik niet verbannen, cosmetica met dierlijke ingrediënten evenmin - ben ik fysiek en financieel niet beter of slechter af dan voor die tijd. De aanschaf van soms prijzige vegaproducten wordt gecompenseerd door het besparen op vlees en vis. Mijn vooraf gemeten bloeddruk, gewicht, bloedwaarden en cholesterol blijken onveranderd, maar, zegt mijn huisarts 'een maand is te kort om het werkelijke effect op je lichaam te meten'. Om diezelfde reden heb ik geen vitamine B12-supplement geslikt, wat veel veganisten wel doen.

En, heb ik iets gemist? Kaas af en toe. Een gebraden kippetje misschien. En romigheid. Zorgeloze, zachte, wolkige, smeltende, lobbige, vette romigheid. Het voelt niet eens als een groot gemis, meer zoals trek in andijviestamppot na een maand Italië. Bij nadere beschouwing blijkt er toch iets voorgoed verdwenen van mijn eettafel. Het is de achteloze vanzelfsprekendheid waarmee ik vleesloze producten verorberde zonder me te realiseren hoeveel 'dier' daar nog aan te pas is gekomen.

Beeld Colourbox
Zelf een print hebben van deze vega-koe? Fotograaf Rein Janssen heeft een beperkte oplage ter beschikking gesteld, speciaal voor het Volkskrant Magazine. Beeld Rein Janssen

Het groentestilleven bij dit artikel is speciaal gemaakt door fotograaf Rein Janssen. Hij is er twee dagen mee bezig geweest. Zou je deze print zelf aan de muur willen hebben? Dat kan, hij is hier te koop.

Kijk voor de making of op de Facebookpagina van Volkskrant Magazine:
facebook.com/volkskrantmagazine.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.