Zo ging Bouwfonds, volgens geheim plan, naar ABN Amro

Bouwfonds werd geprivatiseerd. De gemeenten kregen niet het onderste uit de kan. ABN Amro, de nieuwe eigenaar, maakte wel een grote klapper....

Uiteindelijk was de wethouder Financiën van de Socialistische Partij (SP) uit Oss als enige tegen de privatisering van het Bouwfonds der Nederlandse Gemeenten. Maar dat kon Henk van Gerven niets schelen: als SP’er was hij uit principe fel gekant tegen de verkoop van het Bouwfonds, waar tot in de jaren tachtig nog 1 mei werd gevierd.

En dus stak Van Gerven een vlammend betoog af op 21 januari 2000 in congrescentrum De Eenhoorn in Amersfoort, waar de vertegenwoordigers van 481 gemeenten bijeen waren om de voorgenomen verkoop van het vastgoedbedrijf aan ABN Amro te bespreken.

Bouwfonds was helemaal geen commercieel miljardenbedrijf, zei hij. Het was een overheidsfonds, na de Tweede Wereldoorlog opgericht om de gewone man te helpen een eigen huis te kopen. Het moest in handen van de gewone mensen blijven, en niet voor miljarden worden verpatst als de koe met de gouden hoorns. De neoliberale gedachte dat de markt beter voor de mensen zou zorgen dan de overheid, die was gevaarlijk.

Nu cashen? Doodzonde, niet doen – zo zei Van Gerven het.

Zijn boodschap viel slecht op de bijeenkomst, waar ‘de geur hing van dure pakken en sigaren’, zo weet de voormalige huisarts – thans Tweede- Kamerlid voor de SP – nog. Vrijwel alle aanwezige burgemeesters en wethouders hadden al besloten dat hun gemeente de aandelen van Bouwfonds zou verkopen aan ABN Amro.

Van Gerven zag er de scepsis in de blik van VVD-coryfee Hans Wiegel, de president-commissaris van het Bouwfonds en de voorzitter van de vergadering. In de ogen van Cees H., de bestuursvoorzitter van Bouwfonds en de man die in de maanden voorafgaand aan de vergadering tientallen gemeenten had bezocht om de verkoop te bepleiten, las hij iets anders. Minachting.

Folklore
Cees H., nu één van de hoofdverdachten in de omvangrijke vastgoedfraudezaak, vond dat er in Oss ‘malloten’ zaten, ‘mensen die er geen flikker verstand van hebben’. Oss verzette zich tegen de privatisering ‘uit folklore’, foeterde de Bouwfondsbaas.

Enkele maanden eerder was het verzet tegen de geplande overname van Bouwfonds veel groter geweest. Gemeenten als Delft, Alphen aan den Rijn en Zaandam hadden een pact gesloten om een hoger bod af te dwingen. Ze vroegen zich openlijk af waarom Bouwfonds zo nadrukkelijk koos voor ABN Amro. ‘We wilden onze aandelen best verkopen’, vertelt de toenmalige wethouder van Delft, Meine Oosten. ‘Maar dan wel tegen een marktconforme prijs.’

Ze vroegen zich vooral af of Bouwfonds niet veel zou meer opbrengen als andere partijen mochten mee bieden. Dat leek een terechte vraag, maar één voor één vielen de tegenstanders af. Sommige gemeenten kregen privébezoek van de altijd charmante – maar thans van grootschalige omkoping en corruptie verdachte – Cees H., die omstandig kon uitleggen dat het bod van ABN Amro het enige en het juiste was. Anderen bonden in toen zij hoorden dat Bouwfonds bij aanhoudende protesten niet verkocht zou worden, waardoor zij vele miljoenen zouden mislopen.

De laatste dwarsliggers werden over de streep getrokken door onderzoeken van accountants van Kempen en later PriceWaterhouseCoopers (PWC). Die concludeerden dat ‘het bod van ABN Amro redelijk en evenwichtig was’. Dat kwam onder andere omdat er geen andere partijen in de markt zouden zijn geweest. ‘Het bestuur van Bouwfonds heeft ons verklaard dat er zowel voor als na de bekendmaking van het bod geen hogere biedingen zijn geweest’, schreven de PWC-onderzoekers in november 1999.

Dat laatste was niet waar, zo blijkt uit gesprekken met betrokkenen en uit documenten die door de Volkskrant zijn ingezien. Vanaf medio jaren negentig hadden diverse binnen- en buitenlandse partijen zich gemeld bij het Bouwfonds.

Geen van de geïnteresseerden was echter zo ver gegaan als ING. Jan Doets, de voorzitter van ING Real Estate, stuurde op 19 januari 1999 vanuit de Verenigde Staten een handgeschreven fax naar het huisadres van Cees H. in Alphen aan den Rijn. Die begon als volgt: ‘Beste Cees, de door mij genoemde presentatie is nog niet geheel klaar, vandaar mijn handgeschreven bullet-points.’ Waarna een gedetailleerde beschrijving volgde van de contouren van ‘Operatie Bravo’, zoals de interne codenaam heette van de voorgenomen fusie tussen ING en het Bouwfonds.

Doets en H. waren het – zo staat in de fax – al eens dat er voor Cees in het nieuwe vastgoedbedrijf een mooie toppositie was weggelegd: ‘Over de personele invulling hebben we elkaar gisteren goed verstaan.’ Ook had Doets rugdekking van de top van ING, schreef hij aan Cees. ‘Hedenochtend heb ik Godfried van de Lugt en Alexander Rinnooy Kan verslag uitgebracht. Zij zijn erg enthousiast en kijken uit naar een reactie jouwerzijds.’

Op 20 april 1999 stapte ING binnen bij het Bouwfonds, waar het een crossmediale presentatie gaf van haar plannen. ING vertelde daar dat de bank dacht aan een bod van ‘14 à 15 maal de nettowinst, oftewel 2,75 miljard gulden’ – zo stond in de vertrouwelijke powerpointpresentatie die bij Bouwfonds werd achtergelaten.

Topman Cees H. toonde zich enthousiast en beloofde ING het bod serieus in overweging te nemen. Maar dat bleek een leugen. In plaats van het bod te melden aan de gemeenten, de aandeelhouders van het bedrijf, nam H. een andere afslag.

Hij belde zijn vastgoeddirecteur Jan van V. De Heemsteedse Van V., die nu bekend is als hoofdverdachte in de vastgoedfraude, kreeg een opmerkelijke opdracht. Hij moest ervoor zorgen dat de vertrouwelijke powerpointpresentatie met alle details van het bod van ING, terecht zou komen bij de topman van de concurrent, ABN Amro-kopstuk Rijkman Groenink.

Van V. aarzelde niet. Bovendien deed zich een goede gelegenheid voor. Hij zou drie dagen later aanwezig zijn bij ‘de divisie jaardag’ waar de duizend belangrijkste mensen van ABN Amro in Central Studios in Utrecht bijeen zouden komen. Daar zou de overdracht van het vertrouwelijke ING-document moeten plaatsvinden.

Toen Van V. die middag aankwam bij het conferentieoord trof hij Rijkman Groenink bij de ingang, samen met Hans ten Cate, toen directeur-generaal bij de bank. Hij gaf ze een hand en overhandigde hun de vertrouwelijke ING-documenten over ‘Operatie Bravo’. Dat Groenink deze geheime informatie op deze dag kreeg doorgespeeld, daarvan leek hij niet vreemd op te kijken.

Misbruik
Met deze simpele handeling van Van V. was het spel gespeeld. ABN Amro, nu tot in detail op de hoogte van de plannen van de laatst overgebleven concurrent, bood kort daarop een bedrag dat 75 miljoen gulden lager lag dan ING – en won de race. ABN Amro kwam met 2,675 miljard tegenover de 2, 75 miljard gulden van ING. Van het tegen elkaar opbieden van concurrenten om de prijs op te drijven, hetgeen in het voordeel zou zijn van de gemeenten, was geen sprake. De verkoop was onderhands geregeld.

De top van ING had het nakijken. Inmiddels heerst bij hen het idee ‘dat vertrouwelijke informatie is misbruikt. Het is zuur voor de gemeenten’, aldus één van hen.

De direct betrokken ING-vastgoedman Jan Doets zegt nu dat hij nooit het idee heeft gehad dat zijn bank een serieuze kandidaat was. ‘Wij zijn alleen maar gebruikt om de prijs naar een bepaald niveau te tillen, waardoor ABN Amro het over kon nemen.’

Dat zijn in vertrouwen gedane bod drie dagen later aan de concurrent werd gegeven, wist Doets niet, en de rest van de ING-top evenmin. ‘Zo werkt het soms in het leven’, zegt Doets met ironie in zijn stem. ’Blijkbaar denkt men zich dit te kunnen permitteren.’

Groenink had de soepele en lucratieve overname die hij zo graag wilde en klom kort daarna op tot bestuursvoorzitter van de bank. Cees H. bleef nog een jaar aan als baas van het Bouwfonds. Hij profiteerde zo van de betere arbeidsvoorwaarden bij ABN Amro en van de speciale ‘aanblijfbonus’ waarover hij zelf met Groenink had overlegd. In 2001 nam hij groots afscheid van Bouwfonds met een aantal commissariaten, een eigen adviesbureau en een koninklijke onderscheiding op zak.

Doorgestoken kaart
Bouwfonds werd tussen 2000 en 2006 in de Raad van Bestuur van ABN Amro aangeduid als ‘een pareltje’. In deze korte tijdsspanne maakte de bank in totaal circa 2,5 miljard euro winst op de koop van het voormalige overheidsbedrijf.

Uiteindelijk werd het opgeknipt, en in delen doorverkocht aan SNS en aan de Rabobank.

Wat overblijft is een enorme kater, zegt SP’er Henk van Gerven inmiddels. Zeker nu hij weet dat ‘het allemaal doorgestoken kaart was’. ‘De gemeenten zijn zeer ernstig benadeeld en zijn miljoenen en misschien wel miljarden misgelopen.’

Hij vindt dat tien jaar na dato de verantwoordelijken voor deze ‘schandalige deal’ alsnog moeten worden vervolgd en berecht. ‘Zij hebben ons voorgelogen, met ondeugdelijke rapporten van accountants erbij gevoegd. Het was gewoon diefstal van de samenleving.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden