Zij moest als 11-jarige trouwen met haar verkrachter - en ze is in de VS niet de enige

Eenmaal volwassen eisen de kindbruiden nu verandering

Tussen 2000 en 2010 trouwden in de Verenigde Staten naar schatting bijna 250 duizend kinderen. Kindhuwelijken komen vooral voor in streng religieuze kringen, maar niet alleen daar.

Sherry Johnson

Ze was 11 jaar toen haar moeder haar vertelde dat ze ging trouwen. De bruidegom was niet alleen negen jaar ouder, hij was ook de man die haar had verkracht en zwanger had gemaakt. Met een bruiloft wilden haar ouders een schandaal in de streng gelovige gemeenschap voorkomen.

Je zou denken dat dit verhaal zich afspeelde in Jemen of Pakistan, maar het gebeurde in de Verenigde Staten, in de sunshine state Florida. De vrouw die het overkwam, heet Sherry Johnson en haar verkrachter was een diaken in de zwaar christelijke kerk die haar familie bezocht. Terugkijkend zegt ze: 'In plaats van dat ze hem handboeien omdeden en naar de gevangenis stuurden, kreeg ik de handboeien om en sloten ze mij op in een huwelijk.'

Johnson is nu 58 en het huwelijk had plaats in 1971, maar kindhuwelijken behoren niet tot het verleden in Amerika: tussen 2000 en 2010 trouwden daar naar schatting bijna 250 duizend kinderen. Texas staat hoog op de ranglijst: meer dan 40 duizend kinderen trouwden daar tussen 2000 en 2014. In Florida trouwden in ongeveer dezelfde periode bijna 16.500 kinderen. Kindhuwelijken waren tot voor kort een verborgen probleem, daarom is cijfermateriaal schaars en incompleet.

'Het zijn bijna allemaal meisjes die met volwassen mannen trouwen', zegt Fraidy Reiss, directeur van Unchained At Last, de organisatie die deze cijfers verzamelde. Hoewel de minimumtrouwleeftijd in de meeste Amerikaanse staten 18 jaar is, worden overal uitzonderingen gemaakt - bijvoorbeeld als de ouders van het kind toestemmen en een rechter permissie geeft.

'Vaak zijn het de ouders die de kinderen tot een huwelijk dwingen', legt Reiss uit. 'Soms is het een kwestie van traditie - de moeders en grootmoeders zijn dan bijvoorbeeld ook heel jong getrouwd. Het kan ook zijn dat een meisje zwanger is en dat de ouders een huwelijk als de enige mogelijkheid zien om de schande ongedaan te maken. Ook spelen economische motieven soms een rol - dan is er sprake van een bruidsschat of zoiets.'

Het probleem komt geregeld voor in streng religieuze gemeenschappen - christenen, joden, hindoes, boeddhisten, moslims - en onder kansarme bevolkingsgroepen. In Republikeinse staten trouwen meer kinderen dan in Democratische.

Het is wonderlijk om te bedenken dat Afghanistan op dit gebied strengere wetgeving heeft dan veel Amerikaanse staten. De Afghaanse wet stelt de minimumtrouwleeftijd voor meisjes op 16, en als de vader toestemming geeft op 15. In de helft van de Amerikaanse staten bestaat er helemaal geen minimumhuwelijksleeftijd als aan de vereisten voor een zogenoemde 'uitzondering' wordt voldaan. Wettelijk gezien zouden daar zelfs kleuters kunnen trouwen.

In Florida, waar Sherry Johnson woont, willen ze daar iets aan doen. De staat is bezig een wet door te voeren die de minimumleeftijd op 18 jaar stelt, met minimale mogelijkheden voor uitzonderingen. En dat is voor een groot deel te danken aan Johnsons persoonlijke inspanningen.

Sherry Johnson

Mazen in de wet

Haar strijd begon rond 2013, toen ze in een barbecuestand in Tallahassee werkte. Een van haar vaste klanten was senator Cynthia Stafford, die niet alleen gek op haar eten was, maar ook luisterde toen Johnson vertelde wat er in haar jeugd was gebeurd.

In 2014 diende Stafford een wetsvoorstel in om kindhuwelijken te beperken, maar de wet haalde het niet. Johnson: 'Dat kwam doordat niemand indertijd het probleem begreep. Mensen dachten: dat kan toch niet gebeuren in Florida? De minimumleeftijd is toch 18, wat is nou het probleem? Maar ze wisten niet dat er mazen in de wet zitten. Een 40-jarige man kan hier wettelijk met een 5-jarig meisje trouwen.'

Sherry Johnson gaf de moed niet op: ze belde onvermoeibaar met politici om haar verhaal te vertellen. Uiteindelijk vond ze gehoor bij twee senatoren, allebei slachtoffers van seksueel geweld, die zich verbonden aan #MeToo: Lizbeth Benacquisto, die op 19-jarige leeftijd slachtoffer werd van een verkrachting, en Lauren Book, die als kind seksueel werd misbruikt. Benacquisto en Book dienden het wetsvoorstel in dat naar alle waarschijnlijkheid deze maand wordt aangenomen.

'We moeten onze kinderen beschermen', zegt Sherry Johnson vanuit haar huiskamer in Tallahassee. Ze is net terug van een gesprek met een senator die ze op het hart heeft gedrukt voor de wet te stemmen. Tijdens het interview rinkelt haar telefoon voortdurend: ze is bezig afspraken te plannen met de procureur-generaal en de gouverneur van Florida.

Op tafel ligt een kopie van Johnsons trouwcertificaat, daarnaast ligt haar trouwfoto. De 11-jarige Sherry draagt een witte jurk die te groot voor haar is en een sluier. Op haar gezicht een waterige glimlach. 'Dat huwelijk maakte een definitief einde aan mijn jeugd', vertelt ze. 'Ik werd van school gestuurd en tegen de tijd dat ik 17 was, had ik zes kinderen. En ik kon onmogelijk ontsnappen. Je mag geen wettelijke documenten ondertekenen als je onder de 18 bent, dus ik kon geen scheiding aanvragen. Zeven jaar lang zat ik vast aan de man die mij seksueel misbruikt had en die daar gewoon mee doorging.'

Zodra ze 18 was, scheidde ze van haar man, maar dat ging niet zo makkelijk. 'Het kostte 75 dollar om een scheiding aan te vragen, maar ik had geen cent. Uiteindelijk kreeg ik het geld van een rechtsbijstandskantoor. De kerk en mijn familie waren niet blij en ze wilden mij zo snel mogelijk weer aan een man koppelen, maar ik kreeg mijn scheiding.

Het trouwbewijs van Sherry Johnson.

'Dat ik op mijn 11de moest trouwen, heeft mijn leven vertraagd. Ik ben nooit aan een opleiding toe gekomen. En het is nog steeds een gevecht om te overleven. Ik heb drie baantjes als ouderenverzorger aangenomen om rond te komen. En dan is er ook nog de pijn en het trauma.'

Naast Florida zijn nog vijf Amerikaanse staten bezig hun huwelijkswetten te veranderen. 'Maar het blijft een taai gevecht', zegt Fraidy Reiss. 'Overal lopen politici rond die een wetswijziging een heel slecht idee vinden.'

Mensenrechtenschending

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken beschouwt kindhuwelijken als een mensenrechtenschending en bestrijdt het fenomeen elders in de wereld door hulporganisaties financieel te steunen. Maar in eigen land vinden talloze conservatieve politici dat als een minderjarig meisje zwanger is, ze hoe dan ook moet trouwen. Abortus of ongehuwd moederschap zijn in hun ogen geen opties.

Reiss: 'Meestal zijn het oudere witte mannen die ons tegenwerken, maar niet altijd. In Maryland zei een vrouwelijke Democratische politicus tegen me: 'Maar gaan de abortuscijfers dan niet omhoog als je kindhuwelijken verbiedt?' Ik was met stomheid geslagen.'

New Jersey stond vorig jaar op het punt om als eerste Amerikaanse staat kindhuwelijken volledig te verbieden. Maar de niet erg populaire, Republikeinse gouverneur Chris Christie verhinderde dat eigenhandig door te weigeren de wet te ondertekenen. In een verklaring stelde hij later dat zo'n wet de 'culturen en tradities van sommige gemeenschappen in New-Jersey zou schenden'.

Ook girl scout Cassandra Levesque, die op haar 17de bij wijze van scoutingproject een campagne tegen kindhuwelijken begon in New Hampshire, ontdekte hoe hardnekkig de weerstand is. De wet in New Hampshire staat toe dat meisjes van 13 en jongens van 14 trouwen als hun ouders dat goed vinden. Het lukte Levesque een politicus te vinden die een voorstel voor een nieuwe wet indiende.

'Ik dacht dat het makkelijk zou zijn om de wet te veranderen, maar dat bleek echt een vergissing', zegt ze. Het argument tegen de wetswijziging dat het meest weerklonk in het Huis van Afgevaardigden van New Hampshire was dat een jongen die op 17-jarige leeftijd het leger in gaat, moet kunnen trouwen zodat zijn echtgenote een weduwenpensioen kan krijgen als hij sneuvelt.

Speciale omstandigheden

Uiteindelijk zorgde de Republikeinse politicus David Bates er niet alleen voor dat het wetsvoorstel sneuvelde, maar ook dat het de komende jaren niet opnieuw kon worden ingediend. Bates gaf toe dat 13 jaar erg jong is voor een huwelijk, maar hij vond dat een minderjarige onder speciale omstandigheden, zoals een zwangerschap, toch moest kunnen trouwen. Tegen een lokale televisiezender zei hij: 'Ze vragen wetgevers om een wet in te trekken die al honderd jaar bestaat en nooit problemen heeft opgeleverd, op basis van een verzoek van een minderjarige die een padvinderijproject doet.'

In haar bescheiden kantoortje in New Jersey lacht Fraidy Reiss (43) smalend. 'Hij had niet eens in de gaten dat hij zichzelf met die opmerking volkomen voor gek zette', zegt ze. 'Hij vindt een 17-jarige oud genoeg om te trouwen, maar niet oud genoeg om iets over de wetgeving te zeggen. Ik vind die manier van denken angstaanjagend.'

Ze legt uit hoe schadelijk kindhuwelijken kunnen zijn. Amerikaans onderzoek wees uit dat meisjes die voor hun 18de trouwen 50 procent meer kans hebben de middelbare school niet af te maken, en een hoger risico lopen om in armoede te moeten leven of slachtoffer te worden van huiselijk geweld. Reiss: 'Echt, kindhuwelijken zijn nergens goed voor.'

Zelf groeide ze op in een ultraorthodoxe joodse gemeenschap in New York en werd door haar ouders gedwongen te trouwen toen ze 19 was. 'Ik had geluk: ik was geen kind, maar een tiener', zegt ze op sarcastische toon. 'Ik kende de bruidegom nauwelijks en een week na de bruiloft begon hij mij te slaan. Ik wist niet hoe ik aan deze situatie moest ontsnappen, want in die gemeenschap mogen vrouwen geen scheiding aanvragen. Ik mocht geen voorbehoedsmiddelen gebruiken en was verplicht seks met mijn man te hebben, dus er kwamen al heel snel kinderen. Je mag als vrouw ook niet werken en geen bankrekening openen. Ik had geen opleiding en was bovendien doodsbang gemaakt voor de niet-joodse buitenwereld. Ik wist niet waar ik naartoe moest. Ik zat vijftien jaar gevangen in dit huwelijk.'

Twee kindbruiden uit Jemen. Ze trouwden op 6-jarige leeftijd. In theorie is dit in de VS ook mogelijk. Foto afp

In die vijftien jaar kreeg Reiss het wel voor elkaar dat ze een opleiding journalistiek mocht volgen. Ze legde ook de pruik af die voor ultraorthodoxe vrouwen verplicht is. Toen haar man op een gegeven moment zo gewelddadig werd dat ze vreesde voor haar leven en dat van haar twee dochters, keerde ze de gemeenschap definitief de rug toe. 'Het was een zaak van leven of dood. Ik had geen keus. Mijn familie verklaarde me dood. Maar ik vroeg een scheiding voor de wet aan, kreeg de volledige voogdij over de kinderen en bouwde een nieuw leven op. In 2011 kocht ik een huis, dat was een mijlpaal, ik was zo blij. Maar ik dacht ook: ik heb het gered, ik heb de overkant bereikt, maar er zijn nog zoveel vrouwen die vastzitten.'

Praktische hulp

Vervolgens richtte ze Unchained At Last op, allereerst om praktische hulp te bieden aan slachtoffers van huwelijksdwang. 'Maar toen er telefoontjes bleven binnenkomen van meisjes onder de 18, begreep ik dat kindhuwelijken een reëel probleem zijn in Amerika en dat we daar ook iets tegen moesten doen.' In 2015 schreef ze er een spraakmakend opiniestuk over voor The New York Times. Pas toen kwam de discussie op gang.

Volgens Reiss is het 'extreem ironisch' dat zoveel staten kindhuwelijken toestaan als de ouders het goed vinden of als het meisje zwanger is. 'Vaak is het meisje zwanger vanwege seksueel misbruik en dwingen de ouders het kind te trouwen om een schandaal te voorkomen, zoals bij Sherry Johnson. Als een volwassen man seks heeft met een minderjarig meisje wordt dat in veel Amerikaanse staten beschouwd als verkrachting. Statutory rape heet dat. Maar als de dader met zijn slachtoffer trouwt, kan hij gewoon doorgaan haar te misbruiken. Dus de wet beschermt het kind totaal niet. Ik ken meisjes die openlijk stonden te snikken tijdens de huwelijksvoltrekking, maar de ambtenaar van de burgerlijke stand besteedde er geen aandacht aan. Eén meisje vertelde mij dat de ambtenaar tegen haar zei: Waarom huil je? Dit moet de mooiste dag van je leven zijn.'

Fraidy Reiss

Het aantal kindhuwelijken is nu weliswaar aan het dalen in Amerika, zegt Reiss, maar wat haar betreft lang niet snel genoeg. Haar organisatie is nog steeds veel tijd kwijt aan hulp bieden bij ontsnappingen. Sommige vrouwen worden opgesloten door hun ouders om hen te dwingen akkoord te gaan met een huwelijk, anderen worden door hun echtgenoot gevangen gehouden. Samen met de vrouw in kwestie, die soms fluisterend vanuit een kast moet bellen, bedenkt het team van Unchained een ontsnappingsstrategie. Het komt meestal hierop neer: op een moment waarop de vrouw even alleen wordt gelaten, komt het team haar halen en zorgt dat ze onderdak krijgt in een opvanghuis. Soms is het tijdstip van de ontsnapping lang van tevoren gepland, soms belt een slachtoffer plotseling op omdat zich een kans voordoet en is het haastwerk. De politie wordt nooit ingeschakeld. 'Die heeft te weinig kennis van zaken om de zaak goed in te schatten en dat werkt averechts', zegt Reiss.

Voor slachtoffers die met hun (aanstaande) echtgenoot of familie een vliegreis moeten maken, is er de 'spijkertruc'. De vrouw verstopt een spijker in haar beha zodat het alarm van de beveiligingspoort op het vliegveld afgaat en ze apart wordt genomen. Vervolgens vertelt ze de douanebeambte dat ze slachtoffer van mensenhandel is.

Maar hulpverlening aan meisjes die jonger dan 18 zijn, is erg moeilijk. Omdat het minderjarigen zijn, riskeert Unchained een proces wegens ontvoering. En net als in Nederland, zijn ook in de Verenigde Staten weinig opvanghuizen voor minderjarige slachtoffers van partnergeweld. Soms moet een minderjarige cliënt helemaal naar de andere kant van Amerika worden begeleid omdat er nergens anders opvangplek is.

Reiss: 'We krijgen telefoontjes van meisjes die om hulp smeken en die moeten we dan vertellen dat we maar beperkt kunnen helpen. Bijna alle kinderen die zich tot ons wenden, hebben een zelfmoordpoging gedaan. Daar lig ik 's nachts wakker van. Er moet iets veranderen.'

Grooming

Niet alle kindbruiden komen uit religieuze gemeenschappen of kansarme bevolkingsgroepen. Donna Pollard (34) groeide op een in een witte, niet-religieuze middenklassefamilie in Kentucky en toch trouwde ze toen ze 16 was. De bruidegom was bijna vijftien jaar ouder dan zij.

'Ik ontmoette hem toen ik 14 was en door een moeilijke periode ging. Mijn vader was kort geleden overleden en mijn moeder mishandelde mij', vertelt ze. 'Ik zat een aantal maanden in een inrichting voor jongeren met gedragsproblemen. Hij was mijn psychologische hulpverlener en hij deed net alsof ik hem kon vertrouwen, maar in werkelijkheid was hij me aan het groomen. Hij overtuigde me ervan dat we verliefd waren en hij zei: als we trouwen zodra je 16 bent, dan ben je helemaal vrij en kan je moeder geen controle meer over je uitoefenen. Dus ik dacht dat ik mijn leven in eigen hand nam toen ik daarin meeging.'

Haar moeder gaf meteen toestemming. Ze vond het geen probleem dat haar dochter op haar 16de met een veel oudere man trouwde, integendeel. 'Ze moedigde het aan', legt Pollard uit. 'Ze was blij dat ze van me af was.'

Ze vertelt dat ze zich 'heel ongemakkelijk' voelde tijdens de huwelijksvoltrekking. 'De ambtenaar van de burgerlijke stand keek niet eens op van haar computer. Ze vroeg alleen: 'wie is de minderjarige?' Ze keek niet of het wel goed met me ging, of ik misschien iets nodig had. De bruidegom was 30 jaar, maar niemand zette er vraagtekens bij dat hij zo veel ouder was. Dat gebrek aan empathie kwam keihard aan bij mij. Het begon bij mij te dagen dat iets niet klopte, maar ik had niet genoeg zelfvertrouwen om mijn mond open te trekken en te zeggen: ik weet niet of ik dit wel echt wil laten doorgaan. Ik vertrouwde mijn eigen oordeel niet. Ik was een tiener die het moeilijk had.'

Toen ze eenmaal was getrouwd, ging ze van school om te gaan werken in een kruidenierszaak voor het minimumloon. Ze was al snel de kostwinner, want haar man stopte met werken. 'Hij begon me te slaan en seksueel uit te buiten. Hij wilde dat ik meisjes van mijn leeftijd naar huis zou brengen zodat hij seks met hen kon hebben. Op mijn 18de verjaardag nam hij me mee naar een stripclub. Ik was hoogzwanger en ik voelde me zo misplaatst daar, zo opgelaten. Kort na de geboorte van onze dochter dwong hij me als stripper te werken in die club. En ik ging ermee akkoord. Omdat ik mijn eigenwaarde alleen nog ontleende aan de momenten dat ik hem tevreden stelde. Hij controleerde alles wat ik deed.'

Ontvlucht

Pollard ontvluchtte haar huwelijk op haar 19de, nadat haar man haar keel had dichtgeknepen waar hun dochtertje bij was. 'Toen realiseerde ik me dat zij geweld normaal zou gaan vinden als ik niets deed. Dat gaf me de moed om weg te gaan. Als ik terugkijk, zie ik dat dit huwelijk verwoestend is geweest voor mijn ontwikkeling. Ik was heel goed op school en ik had een beurs gewonnen voor mijn schrijfprestaties. Ik had creative writing kunnen gaan studeren met royale studiefinanciering, maar in plaats daarvan eindigde ik in een stripclub.'

Na haar scheiding ging Pollard terug naar school en studeerde summa cum laude af in business administration. Ze werkt nu als manager in de gezondheidszorg en heeft een organisatie opgezet die mensen ondersteunt die seksueel zijn uitgebuit.

'Ik geef workshops aan slachtoffers die hun ervaringen willen delen', vertelt ze. 'Dat doe ik omdat ik als geen ander weet dat je pas kunt beginnen met verwerken als je gaat praten.'

Ze voert ook actie voor een wetswijziging in de staat Kentucky, die hoog op de ranglijst staat van staten met veel kindhuwelijken. 'Er is nu een wetsvoorstel, maar er zitten nog steeds mazen in. Pas als de minimumleeftijd 18 is, zonder uitzondering, ben ik tevreden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.