Ziek na de pepernoten

Buikgriep is vaak terug te voeren op virussen die vooral in de winter rondwaren. Mogelijk houden ze zich de rest van het jaar schuil in biggen en kalveren....

DE Sint is weer in het land. Voor sommige microbiologen is dat het sein dat ook het buikgriepseizoen weer is begonnen. En dat niet vanwege het suikergoed en de marsepein, de chocoladeletters en de pepernoten, die nu weer en masse worden geconsumeerd. Al zijn pepernoten er wel eens van verdacht een explosie van buikgriep te hebben veroorzaakt.

Twee jaar geleden, op zaterdag 15 november, vierde Oud-Beijerland de intocht van Sinterklaas. De maandag daarop waren de klaslokalen van de twee basisscholen in het dorp opvallend leeg; een kwart van de kinderen lag thuis te bed met klachten als misselijkheid, braken, hoofdpijn, buikkrampen en diarree. Ook op de middelbare scholen en onder volwassenen waren er plotseling veel meer zieken dan normaal.

Voedselvergiftiging als oorzaak lag voor de hand. Maar het epidemiologisch onderzoek sloot dat uit. Onderzoek van de pepernoten door de Keuringsdienst van Waren toonde evenmin aan dat daar iets mee mis was.

Het Laboratorium voor Infectieziektenonderzoek (LIO) van het RIVM in Bilthoven bracht helderheid. In zeven van de tien onderzochte ontlastingsmonsters vonden de onderzoekers een SRSV, een small round structured virus, een erkende verwekker van buikgriep. De pepernoten bleken onschuldig; ze waren niet met SRSV besmet. De LIO-onderzoekers hielden het het daarom maar op dat de samenscholing van grote groepen mensen tijdens de Sinterklaasintocht de verspreiding van het SRS-virus heeft bevorderd.

Het aantonen van SRSV met moderne moleculair-biologische technieken als de polymerase-kettingreactie, is de specialiteit van de medisch microbioloog drs. Jan Vinjé, die komende donderdag aan de Universiteit Utrecht promoveert op een proefschrift over de opsporing en de verspreiding van calicivirussen bij de mens, waar de SRSV's toe behoren. Hij was ook betrokken bij het onderzoek naar de Oud-Beijerlandse buikgriepepidemie.

De calicivirussen werden ruim twintig jaar geleden met elektronenmicroscopische technieken ontdekt als een van de groepen virussen die acute buikgriep veroorzaken. Andere bekende verwekkers van buikgriep zijn bacteriën als Salmonella, Shigella en Campylobacter en virussen zoals het rotavirus en het adenovirus.

Vinjé ontwikkelde de afgelopen jaren bij het LIO nieuwe moleculaire detectietechnieken voor de SRSV's. Daarmee valt nauwkeuriger te achterhalen welk virus de verwekker van een buikgriepexplosie is en waar de bron gezocht moet worden.

Op die manier toonde Vinjé twee jaar geleden aan dat een groot deel van de niet-bacteriële buikgriepexplosies in Nederland door SRSV's worden veroorzaakt, heel vaak zelfs door één bepaald subtype.

Hij vond ook dat buikgriepexplosies seizoensgebonden zijn . SRSV's worden direct overgedragen van mens op mens (zelfs via opgedroogd en verstoven braaksel) of via besmet voedsel of water. Tot voor kort werd aangenomen dat alleen de mens gastheer is van de SRSV's. Maar onderzoek in Japan, en recent door Vinjé in Nederland, toont aan dat ze ook bij kalveren en biggen voorkomen. Of die het dierlijk reservoir zijn voor de SRSV's en of ze van daaruit (ook) de mens bereiken, moet nog nader worden uitgezocht, aldus Vinjé in zijn proefschrift.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden