Zelfs de Ceausescu's hadden beter verdiend

Twintig jaar geleden werden Nicolae en Elena Ceausescu terechtgesteld na een proces dat weinig om het lijf had. ‘Dit had beter gekund.’..

TARGOVISTE Riant ziet het gebouw er niet uit waar twintig jaar geleden de Roemeense dictator Nicolae Ceausescu en zijn vrouw Elena hun laatste dagen doorbrachten. De gevel zou best een laagje verf kunnen gebruiken, hier en daar is een ruit gesneuveld. Ook binnen maakt de voormalige legerkazerne een verwaarloosde indruk. Alleen de tegelkachels lijken zonder problemen de tand des tijds te hebben doorstaan.

Weliswaar zal het gebouw er twintig jaar geleden, toen het nog dienst deed als hoofdkwartier van het 47ste cavalerieregiment, beter uitgezien hebben, maar dan nog zal het niet hebben kunnen tippen aan de pracht en praal die de Ceausescu’s gewend waren.

De coryfeeën van het Roemeense communisme kwamen hier terecht op 22 december 1989, een dag nadat Nicolae Ceausescu in Boekarest tijdens een toespraak op boegeroep werd getrakteerd. Beelden van de verbouwereerde dictator en zijn vrouw gingen de wereld rond. In de meeste andere Oostbloklanden was het communisme toen al gevallen.

Een dag later zouden de Ceausescu’s halsoverkop per helikopter uit Boekarest wegvluchten. Ver kwamen ze niet. Na een gedwongen landing in de buurt van de stad Targoviste werden ze door de directeur van de fabriek waar ze hun toevlucht hadden gezocht, aan de plaatselijke legercommandant uitgeleverd.

Die liet de protesterende dictator en zijn vrouw opsluiten in het bureau van de stafchef van het 47ste regiment. Pogingen tot omkoping haalden niets uit. Volgens de majoor die de Ceausescu’s onder zijn hoede had, kropen ze ’s nachts dicht tegen elkaar aan.

Drie dagen later, op 25 december, zouden ze in een kamer aan de overkant na een schijnproces ter dood veroordeeld worden.

De Ceausescu’s wisten niet wat hun overkwam, herinnert Dan Voinea zich, die tijdens het proces optrad als militaire aanklager. ‘Pas toen de rechters verdwenen waren en ze door commando’s werden vastgebonden, beseften ze dat hun laatste uur had geslagen.’

Voinea was er getuige van hoe ze door een smalle gang naar een muur aan de achterkant van de kazerne geleid werden. In een oogwenk was alles afgelopen. De machinegeweren begonnen te ratelen nog voordat de camera’s de executie in beeld konden brengen. Iedereen slaakte een zucht van opluchting, herinnert Voinea zich. ‘Alsof je een gifslang de kop hebt ingetrapt.’

Twintig jaar later wordt op diezelfde plaats anders aangekeken tegen de executie van de Ceausescu’s. ‘Niemand verdient zo te sterven’, zegt de woordvoerder van de plaatselijke politie, terwijl hij in de verlaten kazerne de muur laat zien waar de voormalige dictator onder het roepen van ‘Leve de socialistische republiek Roemenië’ aan zijn einde kwam. ‘We hadden het beter kunnen doen.’

Voinea bekent dat het proces niet volgens de regels verliep. Zelf kreeg hij pas bij aankomst in Targoviste te horen waarvoor hij was opgetrommeld. Hij kreeg welgeteld vijf minuten om zijn aanklacht voor te bereiden.

‘Maar’, voegt hij er onmiddellijk aan toe, ‘ik kon niet het leven van duizenden mensen op het spel zetten in de naam van procedures.’ Voinea doelt op de de moordpartijen die de Securitate, de beruchte veiligheidsdienst van Ceausescu, in de dagen voor het proces aanrichtte onder ongewapende betogers. In tegenstelling tot in de rest van het voormalige Oostblok verliep de val van het communisme in Roemenië verre van vreedzaam. Pas na de terechtstelling van de dictator kwam er een einde aan de terreur.

In het Westen, dat Ceausescu jarenlang had geprezen vanwege zijn onafhankelijke politiek ten opzichte van Moskou, stuitte de executie op weinig kritiek. De meeste kranten (waaronder de Volkskrant) vonden evenals Voinea dat de dictator zijn verdiende loon gekregen had.

Toch zit Voinea met een wrang gevoel als hij aan het proces terugdenkt. Diegenen die en petit comité hadden besloten om Ceausescu en zijn vrouw uit de weg te ruimen, waren namelijk zelf niet vrij van schuld. Victor Stanculescu, die als de nieuwe minster van Defensie een hoofdrol speelde tijdens het proces, bleek verantwoordelijk te zijn voor de slachtpartij die het Roemeense leger bij het begin van de revolutie in de stad Timisoara aanrichtte.

Stanculescu, die na het proces tegen de Ceausescu’s symbolisch zijn handen in whisky zou wassen, bleek moeilijker ter verantwoording te roepen dan de ex-dictator. Dat ondervond Voinea toen hij eind jaren negentig de kans kreeg zich als militair aanklager met de gebeurtenissen in Timisoara bezig te houden. Pas in 2007 zou hij er in slagen Stanculescu definitief achter de tralies te krijgen.

Graag had hij ook diegenen ter verantwoording geroepen die achter de terreur in Boekarest zaten, maar dat was te hoog gegrepen. ‘Daarvoor hebben we een Carla del Ponte nodig’, zegt hij, verwijzend naar de Zwitserse jurist die als hoofdaanklager van het Joegoslavië-Tribunaal tientallen oorlogsmisdadigers voor het gerecht wist te brengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden