Wortels

Mijn school was het Haagse St. Janscollege, op het Colijnplein. Het was van de paters van het Heilig Hart. Achter hun naam zetten de paters SCJ, Sacre Coeur de Jésus....

Ronald Plasterk

Pater Duindam gaf aardrijkskunde, pater Van den Bosch gaf weliswaar godsdienst maar praatte met vuur over Marx en zei dat hij twijfelde aan zijn geloof; hij is later pastoor geworden in Soeburg, waar ik met mijn vrienden Luc en Marianne nog eens een sentimental journey naartoe gemaakt heb. 'Als de meidoorn bloeit is het zomer op Walcheren', zei pater Van den Bosch, en ik maakte dat tot kop boven het interview dat ik in de schoolkrant schreef. De schoolkrant heette de Adelaar, en het schoollied zong van hem die 'stijgt zonder dat hij zijn horst vergeet'. Iemand heeft me ooit eens verteld, het was erg geheim, dat de maker van dat heraldische schoollied NSB'er was geweest, dat was te laat ontdekt.

Pater Verberne was conrector, en als je eruit gestuurd werd moest je bij hem een briefje halen, hij was nooit streng. Pater Niekus gaf Nederlands. Hij liet ons zelf de literatuur exploreren. Ik herinner me, het moet in de tweede klas geweest zijn, dat een andere leerling iets vroeg over de Vlaamse schrijver Marnix Gijsen, en dat Niekus zei: 'vraag maar aan Ronald, die kent alles van die man'. We lazen Van den Vos Reynaerde, Max Havelaar.

De meeste leraren waren leken. De bekendste, achteraf, was Hans Janmaat: maatschappijleer. Toen nog KVP. Via hem mocht ik voor de schoolkrant een interview afnemen met KVP-politicus Norbert Schmelzer, die in de duinen woonde. Ik heb nog foto's met Schmelzer, Janmaat en mijzelf.

Ik geloofde toen al niet meer. Zo rond mijn dertiende stopte ik met het zondagse bezoek aan de St. Janskapel. De katholieke kerk was op drift. Ik herinner me dat ik als jongen van dertien op het altaar iets mocht zeggen (elke week deed iemand anders dat). Ik las een stukje voor uit Biecht van een Heiden van Marnix Gijsen, en zei dat ik niet meer geloofde. De mensen in de kapel vonden dat interessant en praatten erover. Ik vroeg hoe ze wisten dat het waar was wat de kerk leerde. Dat weten we niet, zeiden ze. Wat doe je dan hier, vroeg ik, als je toch geen antwoorden krijgt op belangrijke vragen? Ik weet nog dat mijnheer Kakebeeke, die hoofd van de basisschool was en kort daarna zijn snor liet staan en uit de kast is gekomen, antwoordde: 'Ik kom hier om te voorkomen dat ik ophoud die vragen te stellen.' Dat antwoord vond ik toen maf, maar ik heb het dertig jaar onthouden.

Nostalgie. Natuurlijk was het de kerk in 1970, er was geen zweem van onderdrukking. De St. Janskapel was oecumenisch, de priester heette opeens voorganger, en de mis dienst. Ach, het was natuurlijk het begin van het einde van de Heilige Moeder de Kerk. Als je het hellend vlak van de twijfel opgaat, dan glijd je door naar ietsisme, en wordt het verschil met atheïsme onduidelijk.

Ik ben nu atheïst. Godsdienst is aangeleerd gedrag, biologisch en psychologisch verklaarbaar maar als bron van kennis of inzicht totaal willekeurig. Ik dacht altijd dat ik gebeten was op religie, misschien zelfs ietsje gefrustreerd.

Tot ik vorige week in NOVA Ayaan Hirsi Ali zag, die tot ver in haar volwassenheid was blijven geloven en nu stond te kijven met kinderen van elf jaar op het schoolplein ('Waar is jouw God dan? Is het een man of een vrouw?'). Dat is frustratie! Ze vroeg kinderen van de basisschool: 'Wat vinden jullie van homo's en joden?' (Als bij ons thuis iemand het woord homo's had durven gebruiken zou mijn moeder hoofdschuddend gezegd hebben 'not in front of the children'.) De kinderen reageerden heel volwassen, beleefd en verstandig op de infantiele uitdagingen. 'Wat vinden jullie hoger: Allah of de Grondwet?', vroeg het lid van de Staten-Generaal aan kinderen van twaalf. 'Allah', zeiden ze braaf. 'De VVD is het daar niet mee eens', zei het Kamerlid, 'jullie moeten je aanpassen aan de wetten van het land'.

Ik weet zeker dat pater Verberne en pater Niekus gezegd zouden hebben dat ze de Bijbel hoger vonden dan de letter van de wet. En eerlijk gezegd, als iemand mij vraagt wat ik als het puntje bij paaltje komt hoger vindt, de wet of mijn eigen geweten, dan zeg ik beslist: mijn geweten. En als de VVD dat niet goed vindt, dan is dat jammer voor de VVD. De VVD is dan kennelijk niet voldoende geïntegreerd in de Nederlandse samenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden