Winst islamisten in Egypte is westers dilemma

De enorme sprong voorwaarts van de fundamentalistische Moslim Broederschap bij de parlementsverkiezingen in Egypte toont opnieuw aan dat als de deur ook maar op een kier gaat, streng-religieuze partijen de overhand hebben in de Arabische wereld....

De electorale kracht van de religieuze partijen die keer opkeer is bewezen, van Algerije tot de Palestijnse gebieden totIrak, vormt een van de grootste uitdagingen voor de van buitenafaangemoedigde democratisering van de Arabische wereld.Commentatoren uit de regio wijzen er met leedvermaak op dat alsGeorge Bush zo graag het Midden-Oosten wil democratiseren, hijer rekening mee moet houden dat juist zijn grootste vijandengekozen zullen worden.

De Moslim Broederschap in Egypte en in andere Arabischelanden presenteert zich al enige tijd als het acceptabele gezichtvan het islamitisch politiek activisme. In tegenstelling totsommige andere fundamentalistische groepen in Egypte heeft debeweging al jaren geleden openlijk het geweld afgezworen.

Maar dat betekent niet dat het sterk anti-westersegedachtegoed, een basisprincipe van de Broederschap, isafgezwakt. Ook kiezen veel Broeders voor radicalerefundamentalistische groeperingen en zijn de grenzen met dediverse facties die wel geweld plegen, niet altijd evenduidelijk.

Een overname van een Arabisch land door de Moslim Broederswordt dus in het Westen niet wenselijk geacht. Zeker voor deAmerikanen, die Egypte met miljarden dollars aan militaire enciviele hulp steunen, zou het een probleem zijn. Maar ook deEuropese landen zijn niet gebrand op een fundamentalistischbruggenhoofd in de regio, zoals in Algerije bleek in de jarennegentig, toen niemand zich echt druk maakte over deregeringscampagne tegen het Islamitische Reddingsfront.

De regeringen in het Midden-Oosten maken gretig gebruik vanwesterse angst voor het fundamentalisme. Overal geven deautoritaire regimes het buitenland de keuze: wat hebben jullieliever, ons of de fundamentalisten?

Zelfs in Syrië, dat in een confrontatie met deinternationale gemeenschap is verwikkeld, probeert de regeringverdere druk en mogelijke interventie af te wenden door zich alshet enige alternatief voor de Broederschap te presenteren. Debeweging is daar verboden en wordt ernstig onderdrukt, deautoriteiten ontkennen het bestaan van een georganiseerdefundamentalistische oppositie, behalve wanneer ze de bewegingnodig hebben om het buitenland schrik aan te jagen.

De seculiere, progressieve delen van de bevolking hebben ookzeer gemengde gevoelens over de Broeders. Vaak wordt ontkenddat ze een echte bedreiging vormen. 'Onze Broeders zijn nietradicaal', vertelde een Syrische intellectueel onlangs.

Veel andere intellectuelen zijn doodsbenauwd voor defundamentalisten. Een Syrische activist zei onlangs dat hij doorde regering of anders door de fundamentalisten omgebracht zouworden als hij in het land bleef. Hij is een voormaligefundamentalist en weet waar hij het over heeft.

In Egypte heerst de angst voor de fundamentalisten ook sterkonder de op het Westen georiënteerde elite. 'Jullie zijn gek',viel een functionaris van de NDP-partij van president Mubarakonlangs uit. 'Jullie hebben het over de rechten van defundamentalisten, maar als ze aan de macht komen, is dat heteinde van mensen zoals ik, en zijn het jullie grootste vijanden.'

De balans lijkt moeilijk te vinden tussen het aanmoedigenvan democratie en respect voor de mensenrechten, en het besef dateen fundamentalistische dominantie kan ingaan tegen de zogewenste democratisering van de maatschappij. Veel Arabischeregimes spelen daarop in door in te stemmen met hervormingen,maar die op de lange baan te schuiven, 'omdat de bevolking inde democratie geschoold moet worden'.

Het Westen kijkt met verlangen uit naar de 'gematigde islam',die hopelijk bedreven wordt door de zwijgende meerderheid in hetMidden-Oosten. Door niet-gewelddadige fundamentalistische groepenals de Broederschap bij het politieke proces te betrekken, zoudie gematigde islam meer ruimte en legitimiteit krijgen. Ookzouden bewegingen als de Moslim Broederschap omgevormd kunnenworden, naar Turks model, in een soort islamitisch-democratischepartijen, vergelijkbaar met de christen-democraten bij ons.

Dat is momenteel niet meer dan een vrome hoop en in Egypteblijkt opnieuw dat de bevolking niet zit te wachten op het soortislam dat de buitenwereld het beste uitkomt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden