Het eeuwig levenWim Rietdijk (1927-2020)

Wim Rietdijk, de grootste non-conformist van Nederland of zieke geest

Zijn pleidooi voor het euthanaseren van zwaargehandicapten oogstte een storm van kritiek. Wim Rietdijk bleef stoïcijns en nam geen woord terug. 

Wim Rietdijk.Beeld Candide Rietdijk

‘Het is onredelijk en immoreel als er in dit land minder ruimte is voor hoogstaande en begaafde mensen ­omdat er meer ruimte moet zijn voor mongooltjes.’ Met deze stelling schokte cultuurfilosoof, ­natuurkundige en wiskundige Wim Rietdijk in 1999 het land. ‘Het is mijn overtuiging dat er beperking nodig is van de bevolkingsgroei, omdat de natuur niet meer zo selecteert. Het zou zeer aan te bevelen zijn daar kwalitatieve criteria bij te hanteren’, betoogde hij in het boek De holle diamant – Het grote debat over New Age van Parool-journalist Maurits Schmidt.

Heel Nederland viel over hem heen. Zijn ideeën werden ver­werpelijk en weerzinwekkend ­genoemd. Hij werd zelfs beschuldigd van het aanzetten tot massamoord. De Gehandicaptenraad en de Stichting Down Syndroom ­deden aangifte vanwege belediging. PvdA-kamerlid en arts Rob Oudkerk noemde hem in het tv-programma Het Zwarte Schaap ­levensgevaarlijk en een zieke geest. Wim Rietdijk zelf bleef stoïcijns ­onder alle kritiek. ‘Hij werd nooit boos en debatteerde altijd op basis van argumenten’, zegt Marcel van den Boogert, een van zijn vrienden.

Hij nam er ook geen woord van terug. Een geestelijke of lichamelijke handicap was niet alleen een groot lijden voor de persoon zelf, zo zei hij, maar ook voor de directe verzorgers en de maatschappij.

Als gast van Sonja Barend noemde hij het op tv een goed idee om de leeftijd waarop men zwaargehandicapte kinderen kan ‘doen inslapen’ vrij te laten tot 4 jaar. Rietdijk bleef als grootste non-­conformist van denkend Nederland veel gevraagd voor discussies.

In 2011 werden door Jan van Friesland een film en boekje over hem gemaakt met de titel Einsteins God dobbelt niet – In ons leven bestaat geen toeval, een overtuiging die hij stoelde op eigen natuurkundige berekeningen. Drie jaar later trad hij nog op in de serie Dappere denkers in de Balie. Daarna ging zijn gezondheid als gevolg van parkinson achteruit. Rietdijk (weduwnaar, vader van één zoon en vier dochters) overleed 22 april in zijn woonplaats Bloemendaal.

Wat naast alle ophef resteert zijn de belangrijkste boeken: De contra-revolutie tegen de rede, deel 1 (1975) en deel 2 (1977) en zijn internationaal geprezen standaardwerk The Scientifization of Culture uit 1994. Hierdoor kreeg hij de ­reputatie van super-rationalist die meende dat ‘het objectief goede’ door de natuurwetten wordt bepaald. Hij hekelde alle taboes, ook die op het persoonlijke en intieme vlak, die in zijn ogen vooral waren bedoeld om de belangen van het establishment te beschermen.

‘Aanvankelijk stond hij bekend als uitgesproken progressief. Pas veel later werd hij als reactionair weggezet’, aldus Van den Boogert.

Rietdijk werd geboren in Bergen op Zoom. Hij studeerde wis- en ­natuurkunde in Amsterdam, waarna hij eerst ging lesgeven in Rotterdam en vanaf 1968 aan het Lorentz Lyceum in Haarlem.

Van den Boogert ontdekte het werk van Rietdijk begin jaren tachtig. ‘Mijn broer Bob had mij erop gewezen en ik heb zijn boeken meteen gekocht.’ Rietdijk bepleitte een strikt rationele en ­wetenschappelijke aanpak van maatschappelijke problemen Hierbij constateerde hij dat ­irrationele krachten in de ­maatschappij vooruitgang en ­verbetering in de weg staan.

Van den Boogert wijst op de uitzonderlijke positie die Wim Rietdijk heeft ingenomen zowel in het internationale debat over de ­moderne fysica als het actuele ­debat over maatschappelijke vraagstukken dat in de corona­crisis weer wordt gevoerd. Op zijn overlijdensdag verscheen zijn laatste boek: Een tweede Verlichting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden