Wieringen wil weer zichtbaar worden

Wieringen wil weer eiland worden. Het voormalige waddeneiland in de kop van Noord-Holland overweegt een meer te graven op de grens met de polder Wieringermeer....

door Marc van den Broek

Bij de oude Wieringer visser Maarten ten Bokkel hangt het verleden aan de muur. Op een vergeelde kaart in zijn huis in Oosterland is Wieringen nog een eiland. Een bult keileem, stevige resten uit de ijstijd, in de Waddenzee gelegen, met overal vervaarlijke geulen en stromen.

Op het gemeentehuis in Hippolytushoef, vijf kilometer verder, hangt de toekomst van Wieringen. Aan de zuidkant van het eiland is een honderden meters breed meer getekend. Wieringen wordt weer een eiland, deels ten koste van een klein stukje zuiderbuur, de grote polder Wieringermeer.

Dirk Burghart en Pieter Kooij van de lokale VVV, voorstander van het plan, dromen ervan dat de automobilisten Wieringen over het water zien liggen. De VVV propageert Wieringen momenteel als 'het geheime eiland'; je ziet het immers niet. Als het meer er straks ligt, is die kwalificatie overbodig geworden.

Visser Ten Bokkel schudt het hoofd over de ambitieuze plannen met Wieringen. 'Flauwekul. Het kan toch niet weer een eiland worden.' Voor hem hoeft het niet. In de jaren twintig kwamen mensen uit Groningen en Friesland om mee te helpen met de Zuiderzeewerken, die het lot van Wieringen als eiland bezegelden. 'Het was goed dat er andere mensen op het eiland kwamen. Iedereen was familie van elkaar. Mijn vader zei: ''Er wonen nergens in Nederland zoveel idioten en er zijn nergens zoveel zelfmoorden als op Wieringen''.'

Toch willen VVV, gemeente, provincie en waterschap de oude situatie enigszins in ere herstellen. Tot 1924 was Wieringen een eiland. Daarna werd het opgenomen in de Zuiderzeeplannen van ingenieur Lely: de aanleg van vijf grote polders in de Zuiderzee, nu het IJsselmeer. Eerst werd de kleine Afsluitdijk gebouwd die het eiland verbond met het vasteland van Noord-Holland. Daarna volgden de dijk naar Medemblik en de Afsluitdijk naar Friesland.

In 1930 viel de eerste grote polder droog, de Wieringermeer. Wieringen was eiland af en wordt sindsdien door de rest van Nederland op een hoop gegooid met de polder aan de zuidkant met bijna dezelfde naam. Dit tot ergernis van de inwoners, die benadrukken dat ze op een heus eiland wonen met een historie die teruggaat tot de negende eeuw. De Vikingen stichtten er destijds een nederzetting. De Wieringermeer daarentegen heeft een historie van hooguit zeventig jaar.

Een fietstocht maakt het verschil tussen de twee duidelijk. Op Wieringen zijn de wegen bochtig, de kerken oud. Het landschap is golvend. Het hoogste punt bij Westerland torent vijftien meter boven de polder uit. De wegen zijn omzoomd met hagen van meidoorn. In de polder is het minder spannend. De huizen zijn nieuw, de wegen langs een liniaal getrokken en de akkers en weilanden vlak.

Wieringen heeft de oppepper hard nodig. Er is nauwelijks werk. De landbouw zit in het slop en de visserij, de traditionele inkomstenbron, levert niet meer zoveel op als vroeger. Toerisme is het enige dat rest. Andere eilanden varen er wel bij. Het Noord-Hollandse waddeneiland Texel haalt 60 procent van zijn inkomsten uit het toerisme.

'Op Wieringen is dat maar een paar procent', zegt burgemeester J. Baas. Niet dat de gemeente de kant van Texel op wil. 'Dat kan niet. Weet je waarom niet? Simpel, we hebben geen strand en duinen, zoals de waddeneilanden.'

Het eilandbestuur wil kwaliteitstoerisme: wandelen, fietsen, mensen die een paar dagen blijven. Baas: 'Voor de hoofdvakantie is Wieringen geen bestemming. We kunnen niet verwachten dat mensen hier drie weken logeren.'

Het nieuwe meer moet Wieringen de noodzakelijke duw geven. In de ogen van veel toeristen is een eiland een aantrekkelijkere vakantiebestemming dan het vasteland. In de praktijk zal moeten blijken of dat klopt. Er zijn echte voordelen, zeggen Baas en wethouder T. Beneker. De pleziervaart doet tot nu toe Wieringen niet aan. Veel noordelijker dan Medemblik komen de meeste varende vakantiegangers niet. Beneker: 'Je kunt bij Wieringen niet veel kanten op, alleen naar de Waddenzee, maar dat is voor veel schippers iets te veel van het goede.' Het nieuwe meer moet de pleziervaart een blauwe route langs Wieringen door Noord-Holland bieden.

De laatste jaren heeft de provincie last van veel regen. In 1994 en in 1998 was de situatie kritiek en dreigde een dijk door te breken. Grotere gemalen bouwen is een oplossing, maar het nieuwe meer is een fraaie berging voor het regenwater. 'Dit argument is er de laatste jaren bijgekomen. Een meevaller', geeft Baas eerlijk toe.

Behalve het eilandgevoel gooit het gemeentebestuur nog een wapen in de strijd om bezoekers te lokken: de Vikingen. Dit volk had in de negende eeuw een nederzetting op Wieringen, waarschijnlijk de enige op het grondgebied van wat nu Nederland is. De vondst van een zilverschat in 1995 toont die nederzetting aan. De burgemeester heeft een nieuwtje. Er is een tweede Vikingschat gevonden, de details volgen.

De VVV haakt gretig in op het thema en heeft over het eiland een Vikingfietsroute van ongeveer dertig kilometer uitgezet. Van Vikingen of resten daarvan is niet veel te zien. In het Huis van de Aarde in Den Oever ligt een replica van het Vikingzilver. De tekst bij de route vertelt iets over de Noormannen.

Mocht dit niet genoeg zijn, dan heeft de gemeente nog een derde troef achter de hand: de Poort van Holland. Op het punt waar de Afsluitdijk bij Den Oever Noord-Holland raakt, staat een standbeeld van Lely. De plaats is merkwaardig: de middenberm van de snelweg. Daar moet een boog over de snelweg komen met aan weerszijden twee torens van ongeveer veertig meter hoog. De gemeente heeft onlangs de opdracht gegeven de plannen uit te werken.

De Vikingschat verhuist dan naar de torens, de Waddenvereniging krijgt ruimte voor een expositie over de Waddenzee en als het lukt, komt er buiten een replica van een Vikingschip. De afbeelding van zo'n schip staat al in het logo van de plaatselijke VVV-afdeling. De burgemeester ziet de torens graag komen: 'Een expositie binnen over de Wadden en Wieringen terwijl de bezoeker vanuit de toren naar de Wadden en het eiland kan kijken. Prachtig toch.'

Zo ver is het nog niet. De Wieringers lopen niet echt warm voor de toeristische sprong voorwaarts. Voorzitter Jaap Lont van de Historische Vereniging Wieringen vindt de aanleg van een meer, mits breed genoeg, een leuk idee, maar kent niemand die er echt iets in ziet. 'Het leeft niet echt. Er heerst het gevoel: eerst zien en dan geloven.'

De torens wil hij niet. 'Er is al een toren op de punt waar de Afsluitdijk in 1932 werd gesloten. Dat is een paar kilometer verderop. Meer torens erbij is een beetje te veel van het goede.'

Principiëler zijn de bezwaren van buurgemeente Wieringermeer. Tegen een smal meertje, niet meer dan een veredelde sloot, bestaat geen bezwaar, maar een groot randmeer zoals Wieringen wil, nee. De bewoners van de polder hebben moeite met de komst van het water. Er leven sentimenten over het onder water zetten van grond. Boer Kommer Klok krijgt het meer bijna voor zijn voordeur. Hij zegt geen moeite te hebben met de plannen mits hij voldoende geld krijgt.

Maar bij Klok leven ook emoties. Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog staken Duitsers de dijk van het IJsselmeer door en stroomde de polder vol. Klok was toen nog een kind. Er vielen geen doden, maar veel huizen stortten in. Hij toont oude prentbriefkaarten waarop de polder onder water staat en de schade te zien is toen de polder weer droog was. Er staan tranen in zijn ogen wanneer hij vertelt over de angst van zijn moeder toen het water kwam.

Ook op Wieringen leeft twijfel. De oude visser Ten Bokkel in Oosterland: 'Meer toeristen? Een toren om uit te kijken. Er valt hier toch helemaal niets te zien?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden