Profiel

Wie Hillary zegt, zegt Monica Lewinsky

Nu de campagne van de Amerikaanse presidentskandidaat Hillary Clinton langzaam op stoom komt, kan het niet anders of heel de wereld zal de naam Monica Lewinsky weer horen. Waarom?

Lewinsky, voorjaar 2015. Beeld NYT

Het is altijd maar weer die 'geschiedenis' - die waaraan ze nooit meer zal ontsnappen. Monica Samille Lewinsky (41) was in 1995 een van de twee hoofdpersonen in wat de Lewinsky-affaire ging heten.

In een essay in het maandblad Vanity Fair beschreef ze vorig jaar een kenmerkend sollicitatiegesprek bij een prestigieus reclamebureau in haar woonplaats Los Angeles: 'Ik zat aan tafel tegenover het personeelshoofd strategie en planning. We praatten. Zij trilde. Dit ging niet goed. Ik probeerde niet van slag te raken. De chef bleef trillen en begon nu ook haar keel te schrapen. Was dat transpiratievocht op haar wenkbrauw? Ineens besefte ik: zíj was nerveus, ze had last van een zenuwtic.'

Een jaar geleden zocht Monica Lewinsky voor het eerst sinds de Lewinsky-affaire zelf opnieuw de publiciteit. Ze schreef een spraakmakend essay voor Vanity Fair waarin ze uiteenzette hoe zij slachtoffer werd van publieke vernedering. Hoer, slet, America's premier blow-job queen - Lewinsky kreeg het allemaal naar haar hoofd geslingerd. Lees hier haar eigen verhaal.

In het artikel constateert Lewinsky gelaten: 'Ik begrijp het. Het moet verontrustend zijn om tegenover 'Die Vrouw' te zitten. Ten overvloede: ik kreeg de baan niet.'

En het kan erger. Een ander veelbelovend sollicitatiegesprek in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2008 nam een bruuske wending. 'Waar het om draait is dit, Monica', zei de bedrijfsvertegenwoordiger: 'Je bent duidelijk een slimme, vriendelijke, jonge vrouw, maar voor ons - en waarschijnlijk voor elke organisatie die drijft op schenkingen en ander overheidsgeld - is het riskant je aan te nemen. We zouden eerst officieel gevrijwaard moeten worden door de Clintons. Er is tenslotte een kans van 25 procent dat Mrs. Clinton de volgende president wordt.' Lewinsky lachte een geforceerde lach. En zei: 'Ik begrijp het.'

Geen normale baan

Ze is gaan inzien dat een normale baan er voor haar waarschijnlijk nooit meer inzit. 'Vanwege mijn 'geschiedenis', waarnaar werkgevers tactisch verwijzen, ben ik nooit 'helemaal geschikt', voor de baan', schrijft de meest vernederde vrouw uit de jaren negentig. 'Ik heb mijn hoofd boven water kunnen houden met mijn eigen projecten, en met leningen van vrienden en familie.'

De eerste stickers voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 zijn al te koop: Monica Lewinsky's Ex-Boyfriend's Wife For President!

Hillary Clinton heeft zich opnieuw kandidaat gesteld en dus duikt de naam Lewinsky onvermijdelijk weer op. De Clintons en Lewinsky zijn voor eeuwig met elkaar verbonden, sinds het presidentiële drama - met die blauwe Gap-jurk in de hoofdrol.

De affaire in het kort

De Lewinsky-affaire speelde in 1995 toen Witte Huis-medewerkster Monica Lewinsky (22) een verhouding had met president Bill Clinton (49). Deze had in een rechtszaak onder ede verklaard geen seksuele relatie met haar te onderhouden. Later zei hij het zo: 'I did not have sexual relations with that woman, Miss Lewinsky.' Leden van de Republikeinse Partij, de oppositie, grepen deze verklaringen aan door Clinton te beschuldigen van meineed. Dit had kunnen leiden tot het afzetten (im-peachment) van de president. Clinton ontkende de meineed omdat er geen sprake was geweest van geslachtsgemeenschap en dus van een 'echte' seksuele relatie. De Senaat verwierp de resolutie tot afzetting en Clinton kon zijn regeerperiode in 1997 op normale wijze beëindigen.

War on women

Senator Rand Paul, een van de vele Republikeinse presidentskandidaten, nam vorig jaar een veelbelovend voorschot op de verkiezingscampagne. Een speerpunt in Democratische campagnes is het vrouwonvriendelijk beleid van de Republikeinen. Senator Paul sloeg terug: 'President Clinton maakte misbruik van een 20-jarig meisje, een stagiaire bij hem op kantoor', zei hij, in een uitzending van NBC. 'Daar is geen enkel excuus voor, en het is roofdiergedrag.' Hij voegde eraan toe dat het lastig is Bill en Hillary los van elkaar te zien. Ofwel: is Hillary aan de macht, dan krijg je Bill er gratis bij. 'En dan hebben zij het lef de Republikeinen te betichten van een war on women?', zei Rand Paul.

Zijn opmerkingen waren niet alleen pijnlijk voor de Clintons. Ze zetten ook Lewinsky weer in de schijnwerpers - waarvoor ze lang zo'n panische angst heeft gehad. Maar ze verschuilt zich niet meer. Het Vanity Fair-essay was de aanzet van haar weer baas te worden over het verhaal van haar leven. 'Sure', schrijft ze, 'Mijn baas heeft me gebruikt, maar over een ding twijfel ik niet: het was een relatie met wederzijdse instemming. Elk 'misbruik' kwam daarna, toen ik het zwarte schaap werd, om zijn positie te beschermen.'

Monica Lewinsky geeft een TED Talk in Vancouver, 2015. Beeld James Duncan Davidson/TED

'That woman'

Sinds Bill Clinton haar wegzette als 'That woman' heeft iedereen een mening over Lewinsky. Maar wie is ze eigenlijk? Iedereen kijkt altijd naar de machtige Clintons, maar wat waren de gevolgen van de affaire voor haar? 'Kunt u zich voorstellen dat een jonge man Monica Lewinsky voorstelt aan zijn ouders en zegt: 'Ik ga trouwen met Monica Lewinsky?', vroeg een befaamde Amerikaanse psycholoog tijdens een Today-uitzending aan de kijkers, eind jaren negentig. Lewinsky zat voor de televisie en begon hysterisch te huilen. 'Ze realiseerde zich, de wanhoop nabij, dat zelfs haar toekomst was afgepakt', volgens de Britse auteur Andrew Morton in zijn biografie Monica's Story (1999).

De bekroonde Morton, die eerder een bestsellerbiografie schreef over Lady Di, raakte bevriend met zijn onderwerp. 'De Monica die ik heb leren kennen, is een slimme, levendige en geestige jonge vrouw die zich er niet onder laat krijgen, ondanks de littekens van haar voortdurende publieke vernedering', schrijft hij in zijn voorwoord.

Scherp en intelligent

Een freelancejournalist van de New York Times die dit jaar de kans kreeg Lewinsky te interviewen (na maanden verwoed mailen, bellen, lunches en diners) typeert de Monica van nu, zo veel moeilijke jaren verder: 'Warm, maar voorzichtig. Open, maar op haar hoede. Sterk, maar breekbaar.' En: 'Ze is aimabel, grappig, zit vol zelfspot. Ze is ook scherp en intelligent, iets wat niet vaak wordt gezien.'

Lewinsky zelf is de eerste om te beamen dat hersens je niet beletten stomme dingen uit te halen. Dit voorjaar kroop ze weer een eindje verder uit haar schulp, tijdens een TED Talk, in het Canadese Vancouver. 'Op mijn 22ste werd ik verliefd op mijn baas, op mijn 24ste ondervond ik de verwoestende gevolgen', begon ze, tegen het publiek. 'Willen degenen die geen fouten hebben gemaakt op hun 22ste hun hand opsteken? Yep, ik dacht het al. Ook onder jullie zitten er een paar die op hun 22ste verliefd zijn geworden op de verkeerde, misschien zelfs hun baas. Het verschil is alleen dat die baas niet de president van de Verenigde Staten was. Natuurlijk, het leven zit vol verrassingen.'

Monica Samille groeit samen met haar jongere broer Michael op in een villa Spaanse stijl, in het elitaire Beverly Hills, als kinderen van de welvarende Joodse oncoloog Bernie Lewinsky en zijn kosmopolitische Joodse vrouw Marcia Vilensky. De jonge Monica blinkt uit in wiskunde, kan goed schrijven en ontwikkelt al snel een liefde voor poëzie. Het belangrijkste cadeau dat Bill Clinton haar later zal geven, is een dichtbundel van Walt Whitman, Leaves of grass. Een vriendin van de familie zegt in de biografie: 'Ik dacht altijd dat Monica degene was die het zou gaan maken. Haar probleem was dat ze niet in de Beverly Hills-mal paste, hoe graag ze ook anderen wilde behagen, erbij wilde horen.' Monica's geliefde tante Debra: 'If she had been very thin and in with the fast crowd she would have been OK. Maar zo zat Monica niet in elkaar.'

Kinderfeestje

Beverly Hills: dat staat voor verwende, blonde, sportieve, gestroomlijnde, ragdunne, hoogbenige meisjes. Zo'n beetje alles wat Lewinsky níét is - op het verwende na, misschien. Als ze een jaar of 9 was, begint het pesten, op haar privéschool in Bel Air, waar de carrière is gelegd van Californische senatoren en congresleden. Monica is stevig en krijgt de bijnaam 'Big Mac'. Tori Spelling, de dochter van Hollywoodmogul Aaron Spelling en nu zelf beroemd actrice, houdt een verjaardagsfeestje in het paleis van haar ouders. Een greep uit de attracties: een optreden van Michael Jackson en een showtje met 's werelds kleinste pony. Iedereen uit Tori's klas is uitgenodigd - behalve Monica.

Opgroeien in deze plek voor uitverkorenen vlakbij LA brengt een 'high sense of entitlement' met zich mee, een gevoel dat alles je toekomt. Het leidt tot ruzies tussen Monica en haar vader, die door zijn kinderen 'Dr. No', wordt genoemd. Joodse families in Beverly Hills vieren grootse Bar Mitzvah's als hun kinderen 13 worden, ze doen nauwelijks onder voor bruiloften. Vader Bernie vindt dat niet passend voor een religieuze viering: hij biedt Monica aan een partijtje in de achtertuin te houden. Monica, die wanhopig graag bij de rest wil horen, reageert furieus. Haar moeder kiest - zoals gewoonlijk - partij voor haar dochter.

Een jonge Monica Lewinsky. Beeld HH/© Sygma/Corbis

Scheiding

'Ik denk niet dat ik een verwend nest ben', zal Monica in 1999 zeggen tegen Morton. 'Maar ik heb bepaalde verwachtingen over wat me toekomt, zowel door mijn opvoeding als door de omgeving waarin ik ben grootgebracht.'

Het echte drama uit Monica's jeugd dient zich toch nog onverwacht aan, in 1987: de scheiding van haar ouders. Een schoolvoorbeeld van hoe je een scheiding níet moet aanpakken. Bernie, al jaren ongelukkig met Marcia, heeft het aangelegd met een verpleegster. Marcia laat de scheidingspapieren op de praktijk bezorgen: 'Divorcepapers!' roept een mannetje, als hij het pakket naar Bernie gooit, alsof het de krant van die ochtend is. Later, tijdens het 'Lewinsky Schandaal', zal het wensenlijstje van Marcia uitlekken. Beverly Hills op zijn best: moeder eist 20 duizend dollar per jaar voor vakanties, maandelijks 720 dollar voor de therapie die het kroost nu ongetwijfeld nodig heeft, nog eens maandelijks 720 dollar voor tennisles voor de twee (die niks hebben met sport), maandelijks 100 dollar kapperskosten voor Monica - en ga maar door. Bernie verweert zich kranig: zijn toekomstige ex heeft hem vlak voor het versturen van de scheidingspapieren nog een bontjas en een Mercedes ontfutseld.

Eten

Monica - die haar hele jeugd de vergeefse hoop heeft gekoesterd dat Bernie en Marcia nog eens gelukkig zouden worden met elkaar - is kapot van de breuk, waarvan ze haar vader de schuld geeft. Ze begint te doen wat ze altijd doet in tijden van crisis: eten. Tja. Lewinsky zit inmiddels op Beverly Hills High School, het decor voor de tiener-soap Beverly Hills 90210, de postcode van the rich and famous. Haar lage zelfbeeld verschrompelt verder. Zoals een vriendin beschrijft: 'Het is een genadeloze plek. Zeer onvriendelijk voor zware mensen.' Een reeks therapiesessies volgt, mét een verblijf in een kliniek voor eetstoornissen en pijnlijke bekentenissen in de zelfhulpgroep 'anonieme overeters'. Lewinsky komt pas tot zichzelf in Portland, Oregon, waar ze een graad behaalt in psychologie. Nuchter Portland, aan de wonderschone, groene noordwestkust van de VS, zo'n beetje de tegenpool van LA. Geen hakken van Manolo Blahnik, maar rubber laarzen. Hier moet Monica voor het eerst van haar leven schoonmaken. De badkamer, van het studentenhuis. In paniek belt ze haar moeder: hoe dat moet.

Na haar afstuderen kan Lewinsky in 1995 een zomerstage volgen op het Witte Huis. Ze zijn tevreden over haar. Monica werkt hard, is consciëntieus en enthousiast. Ze heeft een fotografisch geheugen en kan zich opmerkelijk goed getallen, namen van mensen en data herinneren. Haar stage wordt voortgezet als baan op het Witte Huis - hoewel ze in de media altijd 'de stagiaire' zal blijven heten.

'The full Bill Clinton'

De eerste keer dat Lewinsky de president ontmoet, tijdens een ceremonie, is haar lot bezegeld. 'Hij gaf me the full Bill Clinton', zegt ze in de biografie, over de vurige blik die hij haar toewerpt. Het is de blik van een man die op het Witte Huis een veelberoddelde reputatie geniet als womanizer, in de voetsporen van zijn held J.F. Kennedy. 'Hij kleedde me uit met zijn ogen.' Later vertelt de president haar: 'Ik wist toen dat ik je eens zou kussen.' Vertederd herinnert ze zich de eerste keer dat ze zijn overhemd losknoopt: 'Hij trok zijn buik in. I thought it was the cutest thing.'

Monica, die complexe mix van onzekerheid gecombineerd met dat gevoel dat alles haar toekomt, heeft een uitzonderlijk talent voor rampzalige relaties. Op haar 19de is ze ontmaagd door de getrouwde theatertechnicus Andy Bleiler, verbonden aan Beverly Hills High School. Zijn vrouw is dan net in verwachting. Monica heeft jaren een op-en-af-verhouding met haar eerste liefde. Dat de knappe vrouwenjager dikke Monica sexy vindt, vindt ze ongelooflijk, het boost haar zelfvertrouwen. Bleiler heeft meer jonge vriendinnen, van wie hij er ook nog eentje zwanger maakt.

Stagiaire Lewinsky ontmoet president Clinton in het Witte Huis, 1996. Beeld Getty Images

Persconferentie

Op het hoogtepunt van het Lewinsky-schandaal waagt hij het een persconferentie te geven, met zijn vrouw aan zijn zijde, waarin ze Monica ervan beschuldigen een stalker te zijn. Dit in navolging van het Clintonkamp, dat Lewinsky al heeft afgeschilderd als een stalker, die de president chanteerde om seks af te dwingen. Monica is gebrandmerkt; de de theatertechnicus is in zijn opzet geslaagd: de televisieoptredens leveren het echtpaar zo veel geld op dat ze hun hypotheek ermee kunnen aflossen. Daarna scheiden ze.

Het verraad van Bleiler schokt Lewinsky nog meer dan het verraad van Linda Tripp. Monica leert Tripp kennen als ze onverhoeds wordt overgeplaatst naar het Pentagon, omdat er verdenkingen zijn dat er iets broeit tussen de president en haar. De verbitterde, gescheiden Tripp heeft vroeger op het Witte Huis gewerkt, onder de oude president Bush, en haat de Clintonregering. Ook zij is gedwongen overgeplaatst. Ook zij is vroeger gepest, om haar grote neus, grove bouw en lengte. ('Gus' werd ze genoemd door klasgenoten, naar de basketbalspeler Gus Johnson.) Monica en Linda worden een merkwaardig soort vriendinnen, uit ongeluk. Lewinsky wil wanhopig graag terug naar het Witte Huis. Ze vindt het oneerlijk dat ze haar baan is kwijtgeraakt door de affaire, maar Clinton kan niks toezeggen.

Gefrustreerd neemt Lewinsky haar collega Tripp in vertrouwen, met desastreuze gevolgen. Tripp tipt de conservatieve speciaal aanklager Kenneth Starr, een zeloot die niets te laag acht om Bill Clinton ten val te brengen. Monica is het offerlam. Starr gaat erin met grof geweld: FBI-agenten zetten de 24-jarige klem in een Washingtons winkelcentrum. In een hotelsuite dreigen ze Monica de tapes af te spelen van een lunch met Tripp - waarin die Monica aanmoedigde te vertellen over haar avonturen met de president. Lewinsky wordt door de negen bewapende FBI-mannen voor de keus gesteld. Of 27 jaar de gevangenis in of zelf afluisterapparatuur dragen en haar telefoon laten aftappen, om verder bewijs te verzamelen tegen de president.

Lewinsky arriveert in Washington DC, voordat ze moet getuigen tegen Clinton. Beeld AFP
Lewinsky arriveert bij de arrondissementsrechtbank in New York, 1998. Beeld Getty Images

Hoogverraad

Dit hoogverraad van 'Handsome', haar koosnaam voor Bill, wijst Lewinsky categorisch af, hoezeer ze zelf ook verraden is. Het is het begin van een horrortijd, waarin ze een panische angst koestert om de gevangenis in te gaan, terwijl de media elke miezerigheid uitventen over haar persoonlijk leven. Ze worden gevoed door lekken uit het kantoor van Starr, de geobsedeerde aanklager die in zijn verhoren wel erg hongert naar smakelijke seksuele details. Zoals dat met die sigaar, waarvan iedereen nu nog steeds weet waarover het gaat. Starr roept Monica's familieleden en vrienden op om te getuigen. Hij zet in de verhoren moeder op tegen dochter. Monica moet de intiemste vragen beantwoorden: wie ritste het eerst zijn broek open? Ze slaapt niet meer. Die tijd laat Marcia haar dochter met de deur open douchen, uit angst dat ze zelfmoord zal plegen. Bill Clinton blijft ontkennen ('I did not have sexual relations with that woman') tot hij niet anders meer kan. Een half uur (!) nadat Monica haar beroemde blauwe jurk heeft afgestaan, rapporteren de media erover. FBI-laboratoriumtests tonen ondubbelzinnig dat de draadjes op de jurk het bewijs zijn van een presidentieel hoogtepunt, in The Oval Office. Monica wordt uiteindelijk gevrijwaard van vervolging, miljoenen dollars verder aan advocaatskosten.

Lewinsky wordt getroost door haar vader, Bernard Lewinsky, in Los Angeles, begin februari 1998, nadat ze eerder die dag Washington DC is ontvlucht.

'Ze is niet erg knap'

Nancy Friday, op de vraag hoe de toekomst eruit zal zien voor Lewinsky: 'Ze kan haar mond gaan verhuren.'

Erica Jong: 'Mannen houden van een mond die zo dicht bij macht is geweest.'

Elizabeth Benedict: 'Doe voor me wat je deed voor de president. Doe het.'

pakken Lewinsky zelfs op haar uiterlijk, een dry martini verder:

Katie Roiphe: 'Ik denk dat mensen vooral kwaad zijn over hoe Lewinsky eruitziet. Ik bedoel: ik blijf maar horen dat ze niet erg knap is.'

Erica Jong: 'Mijn mondhygiënist zei dat ze een vergevorderde tandvleesontsteking heeft, in het derde stadium.'

Monica is 24 als ze leest wat deze feministen over haar te vertellen hebben. Afgelopen april bood Erica Jong publiekelijk excuses aan, zeventien jaar na dato. Gelukkig leefde het slachtoffer nog.

De rest van de hoofdrolspelers in het schandaal is niet verkeerd weggekomen, blijkt uit een onderzoek van New York Magazine in 2014. Linda Tripp sleepte 600 duizend dollar schadevergoeding weg bij het ministerie van Defensie, in een onnavolgbare zaak wegens, jawel, privacyschending. Ze onderging plastische chirurgie, is hertrouwd en runt met haar man een winkel in kerstspullen. Kenneth Starr heeft een juridische praktijk, waarvoor hij zaken doet die veel aandacht trekken. Bill Clinton maakt grote kans de man van de nieuwe Amerikaanse president te worden, januari 2017. De eerste First Husband.

Lewinsky in 1999. Beeld AP

De overwinning

Lewinsky is nu 41 jaar, heeft geen echtgenoot, geen kinderen, geen vaste baan, geen carrièrevooruitzichten. 'Hoe voelt het Amerika's belangrijkste pijpkoningin te zijn?', schamperde een student tegen haar begin 2001, tijdens de opnamen van een documentaire. Een paar jaar later dook ze onder in Londen, waar ze afstudeerde in de sociale psychologie, verscholen voor alles en iedereen.

Hoe bevreesd Lewinsky ook is dat ze tijdens de campagne van Hillary opnieuw een 'kwestie' wordt, ze gaat haar leven niet weer 'tien jaar stilzetten', schrijft ze in Vanity Fair. Een essay dat de aanzet is tot een campagne waarin ze anderen wil helpen die publiekelijk worden vertrapt - nu op de stormbaan die internet heet. Haar offensief lijkt te lukken. De afgelopen maanden is ze door tal van organisaties gevraagd te komen spreken over cyberpesten. Lewinsky is nu welkom bij de Oscaruitreiking en de Golden Globes. In een zwarte leren jurk wandelde ze onlangs een New Yorks glamourfeestje binnen: een overwinning op haar geschiedenis. Voor het oog van de wereld heeft ze de schaamte overleefd - of ze ooit nog alleen van zichzelf kan worden?

Lewinsky arriveert in het rood op de Vanity Fair Oscar Party in Beverley Hills, 2015. Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden