Wetenschappers claimen stamcellen te maken in slechts 30 minuten

Japanse wetenschappers zeggen een nieuwe en snelle manier te hebben gevonden om stamcellen te ontwikkelen. Een halfuurtje in een zuurbad lijkt genoeg om volwassen cellen te 'resetten' tot nog vormeloze stamcellen, celletjes waaruit alle andere weefseltypes kunnen ontstaan. Deze methode is een stuk efficiënter dan de huidige methode van stamceltherapie die soms maanden duurt en tot een miljoen euro kan kosten.

Een stamcelkolonie van een menselijke huidcel. De kweek van deze cellen kan maanden duren en duizenden honderdduizenden euro's kosten. Beeld epa

Het team testte met de bloedcellen van muizen. Sommige bloedcellen gingen dood bij het blootstellen aan het zuur, maar velen veranderden in stamcellen. De resultaten worden morgen gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

Als de techniek ook in menselijke cellen werkt, zou dat de 'regeneratieve geneeskunde' wel eens definitief op de rails kunnen zetten, denken artsen. Met deze ontdekking zouden artsen de beschikking kunnen krijgen over eindeloos veel 'reserveweefsel' om kapotte harten, breinen of andere organen te repareren.

Internationale experts verwelkomen de Japanse experimenten met een mengeling van opwinding en twijfel. Als het werkelijk zo gemakkelijk is om cellen tot ongespecialiseerde 'stamcellen' om te kneden, zou iedereen al rondlopen met een voorraad jeugdige reserveweefsels. Maar anderen vinden de experimenten te mooi om waar te zijn, en wijzen erop dat het raar is dat ons lichaam niet in stamcellen verandert als we iets zuurs eten of drinken.

'Als dit echt waar is, is dit revolutionair', zegt professor Christine Mummery, hoogleraar Ontwikkelingsbiologie en Hoofd van de afdeling Anatomie en Embryologie aan het LUMC.

Te mooi om waar te zijn

Mummery was vooral verbaasd toen zij het nieuws las over de Japanse wetenschappers. 'Het is redelijk ongeloofwaardig, zelfs te mooi om waar te zijn', zegt Mummery. 'Maar als de Japanners binnen een half uur een bloedcel kunnen omvormen in een stamcel is deze methode een doorbraak in de stamceltechnologie. De nu nog onbetaalbare ontwikkeling van deze soort stamcellen kunnen dan betaalbaar worden.'

Naast Mummery zijn ook andere wetenschappers positief verbaasd over de resultaten. Chris Mason Hoogleraar regeneratieve geneeskunde aan de Universiteit van Londen vertelde de BBC dat 'als het waar is, de techniek niet alleen sneller en goedkoper is, maar ook een stuk veiliger.'

Chinese onderzoekers zijn bezig met een langdurig proces van stamcel kweken. Beeld afp

Embryonale cellen
De stamcellen waar de Japanners mee aan de slag zijn gegaan, zijn niet de omstreden embryonale stamcellen waarmee in een aantal landen niet geëxperimenteerd mag worden omdat embryo's bij dit proces dood gaan.

Vanaf 2006 wordt er met nieuwe stamcellen onderzoek gedaan. Het voordeel van deze stamcellen is dat ze lichaamseigen zijn en daarom niet afgestoten worden. Het nadeel is dat een kweek maanden kan duren en duizenden tot miljoenen euro's kan kosten als het bestemd is voor stamceltherapie bij mensen. Voor veel onderzoekers is dit een onbetaalbare en uitgesloten manier van stamcellen creëren voor patiënten.

Een menselijke embryo. Beeld epa

Met de doorbraak van de wetenschappers kan het tijdrovende en onbetaalbare proces van het kweken van stamcellen verleden tijd zijn. Het onderzoek is dan wel getest op bloedcellen van muizen, maar er is een kans dat cellen van mensen op ongeveer dezelfde manier reageren op een zuurbad.

Vooralsnog verkrijgen artsen stamcellen uit embryo's, uit navelstrengen en door huidcellen om te programmeren met chemicaliën. Maar aan al die methodes kleven nadelen: zo duurt het omprogrammeren van huidcellen weken tot maanden, en geeft het stamcellen waaruit misschien tumoren kunnen groeien.

De Japanners onderzochten hoe muizencellen reageren op stress, vanuit het besef dat plantencellen in een stressvolle omgeving soms opeens 'jeugdig' kunnen worden. Nadat de onderzoekers witte bloedcellen van muizen een halfuur in een licht zuur hadden gedoopt - met een pH-waarde van 5,7 nog lang niet eens zo zuur als wijn of zuurkool - zagen ze hoe de cellen langzaam steeds meer trekjes kregen van stamcellen.

Onderdeel van de muis
Toen de wetenschappers de cellen implanteerden in muizenembryo's, gedroegen ze zich net als gewone embryonale begincellen: ze werden onderdeel van de muis. Ook uit andere tests bleek dat de cellen zich in allerlei opzichten gedragen als 'echte' stamcellen. Een naam voor de nieuwe reservecellen hebben de Japanners al bedacht: STAP-cellen, waarbij STAP staat voor 'stimulus-verkregen pluripotentie' ('stimulus acquired pluripotency').

Wel is er nog veel onderzoek nodig zodat de wetenschappers begrijpen wat er precies gebeurt bij het onderdompelen van de bloedcellen in het zuur. Pas als de wetenschappers dit weten kunnen zij wellicht hetzelfde resultaat bereiken met bloedcellen van mensen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden