Wees humaan, bezuinig op derde wereld

Het kabinet wil 35 miljard bezuinigen en heeft speciale commissies aan het werk gezet. Een aantal specialisten geeft hier een voorzet....

Bezuinigen gaat meestal van au. Toch zijn er beleidsterreinen waar bezuinigingen het lot van miljoenen mensen kunnen verlichten. Ontwikkelingshulp is daar een mooi voorbeeld van. Stel dat ontwikkelingshulp niet bestond. Zouden wij het dan precies zo organiseren als vandaag de dag? Die kans lijkt mij niet groot. De wijze waarop wij de hulp hebben georganiseerd, schaadt namelijk arme landen. Vijf problemen doen zich voor.

In de eerste plaats is er het probleem van de hulpverslaving. Als de Verenigde Naties voor veiligheid zorgen en het Westen zorgt voor onderwijs en gezondheidszorg, wat doen Afrikaanse regeringen dan eigenlijk nog zelf? Een gemiddeld ontwikkelingsland krijgt jaarlijks honderden missies langs die allemaal geld komen brengen, maar steeds weer andere eisen stellen. Hoe kan een regering van zo’n land ooit leren zelfstandig iets voort te brengen? Dit probleem is alleen op te lossen door het hulpbedrag aanzienlijk te verlagen. Ons land geeft echter samen met de Scandinavische landen en Luxemburg twee keer zoveel hulp dan het EU-gemiddelde. Als wij werkelijk zelfredzaamheid willen bevorderen, ontkomen we er niet aan het hulpbedrag te verlagen.

Ten tweede hebben ontwikkelingsgelden helaas een appreciërend effect op de lokale munt en ondermijnen daarom de export van een hulpontvangend land. Dat is zo ongeveer het laatste waar die landen op zitten te wachten. Ook dit probleem vraagt om een verlaging van het hulpbudget.

In de derde plaats heeft hulp een negatief effect op democratisering. Derdewereldlanden kampen met een soort gespiegelde Boston Tea Party. In het 18de-eeuwse Amerika gold no taxation without representation. Derdewereldlanden krijgen zo veel hulpgeld dat er geen enkele prikkel is om belasting te heffen. Het gevolg van het niet heffen van belastingen is dat er ook geen prikkel is te democratiseren. Alleen als ons land de hulp verlaagt, krijgt democratie een kans.

In de vierde plaats is de relatie tussen hulp en groei onduidelijk. Veel hulp leidt niet automatisch tot meer groei. Dit zou een stimulans moeten zijn hulp op een heel andere manier te organiseren.

Ten slotte slagen wij er niet in om met hulp goed bestuur te bevorderen. Derdewereldlanden zijn meestal gesloten samenlevingen. Volgens de Nobelprijswinnaar Douglass North zijn regeringen in die landen meer bezig met geweldbeheersing dan met ontwikkeling. North wijst er ook op dat elementen uit onze open samenleving, als democratie, rechtsstaat en het maatschappelijk middenveld, niet zomaar naar gesloten samenlevingen kunnen worden geëxporteerd. Sterker nog, vaak werkt dat contraproductief. Als men bijvoorbeeld verkiezingen houdt in een land als Afghanistan zonder dat er sterke instituties voorhanden zijn, leidt dit eenvoudigweg tot het grootschalig kopen van stemmen. Goed bestuur laat zich dus eigenlijk niet exporteren.

Ons huidige beleid, maar zeker ook dat van de EU en de Wereldbank, houdt onvoldoende rekening met bovenstaande problemen. Begrotingssteun bestendigt nare regimes en houdt hulpverslaving in stand. Goed bestuur bevorderen, mislukt. En verkiezingen wakkeren corruptie aan.

Moeten we dan de hulp afschaffen, zoals Dambisa Moyo voorstelt? Neen, het is een illusie te denken dat de derde wereld met de huidige kredietcrisis op de kapitaalmarkt voldoende geld zal kunnen lenen voor noodzakelijke investeringen. Wat kunnen we wel doen?

De enige manier om groei te bevorderen, is ons te richten op de private sector. Van charitas is nog nooit iemand rijk geworden. Geef geen hulp meer aan dubieuze regimes, maar probeer in de private sector burgers te helpen met kennis waar ze geld mee kunnen verdienen. In de landbouw valt veel te doen. Reorganiseer derhalve het ministerie van Koenders. Stop met exporteren van goed bestuur en versterking van het maatschappelijke middenveld en concentreer de activiteiten in de private sector.

Vergroot de markttoegang in de EU door een renationalisatie van het EU-landbouwbeleid.

Ngo’s worden vaak geleid door mensen die weinig verstand hebben van de private sector. Evaluaties lappen zij keer op keer aan hun laars. Dwing daarom ngo’s tot hogere efficiëntie door het bestaande subsidiecircus af te schaffen. Betaal alleen nog 20 procent van hun activiteiten op projectbasis en laat ze de rest ophalen op de markt.

Voer onafhankelijke beleidsevaluatie in van alle activiteiten.

Voorkom dat het klimaatbeleid leidt tot een nieuwe miljardenstroom naar ontwikkelingslanden die zij niet kunnen absorberen.

Erken het failliet van de topdown benadering van het Millenium Development Goalsproject. Vervang het door bottom-up onafhankelijk geëvalueerde projecten.

Wees kritisch op plannen als die van Paul Collier om hulp te militariseren. Uit onze eigen geschiedenis weten wij dat oorlog de staat constitueert. Het bevriezen van conflicten in Afrika zou de staatsvorming wel eens ernstig kunnen hinderen. En staatsvorming is precies wat Afrika nodig heeft.

Kortom, als we werkelijk de allerarmsten willen helpen, dienen wij ons op de private sector te richten. Daar komt werkelijk duurzame groei tot stand. En daar zal uiteindelijk een middenklasse opstaan die goed bestuur gaat afdwingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden