Weerbericht voor mogelijke hartpatienten

Steeds meer wordt bekend over genetische oorzaken van hart- en vaatziekten. Het onderzoek hiernaar kan helpen bij het zoeken naar een juiste leefwijze of medicatie....

HART-en vaatziekten, nog immer de belangrijkste doodsoorzaak in de westerse wereld, zijn de afgelopen decennia uit en te na bestudeerd. De processen die eraan ten grondslag liggen, atherosclerose (aderverkalking) en bloedstolselvorming (trombose), zijn door medici en biochemici goed in beeld gebracht. En epidemiologen hebben de belangrijkste risicofactoren opgespoord: roken, hoge bloeddruk, een hoog bloedcholesterolgehalte en overgewicht.

Toch is hiermee het verhaal over hart- en vaatziekten niet af. De kans op een hartinfarct of beroerte is niet voor iedereen met dezelfde risicofactoren precies hetzelfde. Genetische aanleg en gevoeligheid voor omgevingsinvloeden maken het risico groter of juist kleiner.

'Uit epidemiologische studies onder tweelingen is afgeleid dat hart- en vaatziekten voor ongeveer de helft terug zijn te voeren op genetische factoren en voor de rest worden veroorzaakt door omgevingsinvloeden', zegt prof. dr. C. Kluft, bloedstollings-expert bij de afdeling Vaat- en Bindweefsel-onderzoek van TNO Preventie en Gezondheid.

'Maar voor sommigen geldt dat genetische factoren veel belangrijker zijn. Denk aan personen met familiaire hypercholesterolemie, die als gevolg van bepaalde genetische veranderingen van jongs af aan met hoge bloedcholesterolwaarden te kampen hebben. Daardoor ontwikkelen ze ook eerder hart- en vaatziekten.'

Kluft is geïnteresseerd in het samenspel van factoren dat leidt tot hart- en vaatziekten, met name in het definiëren van (sub)groepen in de bevolking die door een speciale combinatie van risicofactoren een verhoogde kans op een hartinfarct of een beroerte lopen. 'Kun je zulke groepen van personen goed in beeld krijgen, dan kun je ook effectiever werken aan het voorkómen van hart- en vaatziekten. Preventieve maatregelen, of bijvoorbeeld het gebruik van medicijnen tegen hoge bloeddruk of een te hoog bloedcholesterol, kunnen dan beter worden toegesneden op degenen voor wie het echt nodig en zinvol is.'

Het onderzoek naar hart- en vaatziekten, dat zich niet zelden op DNA-niveau beweegt, levert de laatste jaren een steeds gedetailleerder beeld op van de genetische factoren die er een rol bij spelen. Neem hyperhomocysteïnemie, een te hoog gehalte in het bloed aan homocysteïne, een stofwisselingsproduct van een essentieel aminozuur. Als door een kleine genetische verandering een bepaald enzym minder goed functioneert, zal de bloedspiegel van homocysteïne stijgen, waardoor tegelijk het risico op hart-en vaatziekten toeneemt.

Kluft: 'Hyperhomocysteïnemie komt in meerdere of mindere mate voor bij 10 tot 20 procent van de bevolking boven de vijftig jaar. Een specifieke genetische mutatie speelt daar een rol in, zodat je langzaamaan kan denken aan DNA-onderzoek naar de aanwezigheid van de mutatie bij groepen met een hoog risico. Maar belangrijker is dat je er ook wat aan kunt doen, namelijk zorgen voor opname van genoeg foliumzuur, een vitamine waarmee het teveel aan homocysteïne in het bloed kan worden weggewerkt.'

Andere genetische mutaties die te maken hebben met hart- en vaatziekten, betreffen bloedstollings-en ontstollingsfactoren zoals de 'weefsel-plasminogeenactivator' (tPA) en de 'plasminogeen-activatorremmer' (PAI-1).

Het vakblad Circulation publiceerde recent een onderzoek daarover van de Erasmus Universiteit en TNO Preventie en Gezondheid onder bewoners van de Rotterdamse wijk Ommoord. Het bleek bijvoorbeeld, dat een specifieke mutatie in het gen voor tPA (een toevoeging van genetisch materiaal aan het gen) het risico op een hartinfarct ongeveer verdubbelt in vergelijking tot personen zonder die mutatie.

Deze risico-verdubbeling staat los van de aan- of afwezigheid van de 'traditionele' risicofactoren voor het hartinfarct. Voor mutaties in het gen voor PAI-1, zo kon bij de onderzochte groep worden vastgesteld, bestaat zo'n onafhankelijk verband niet. Daar geldt dat bepaalde mutaties het risico alleen lijken te verhogen als de betreffende persoon ook rookt.

Voor Kluft betekent het blootleggen van dit soort verbanden dat op termijn kan worden toegewerkt naar een soort 'biologisch weerbericht' voor risico op hart- en vaatziekten. De processen van bloedstolling en bloedontstolling, die elkaar min of meer in evenwicht houden, zijn zeer complex. Er spelen twintig of dertig factoren in mee, die allemaal hun eigen genetische basis hebben.

Welke factoren daarvan de belangrijkste zijn, kan worden uitgezocht aan de hand van bevolkingsonderzoek zoals dat in Ommoord, zegt Kluft. 'Door middel van zulk onderzoek kun je proberen die genetische factoren eruit te vissen die het risico op hart- en vaatziekten het krachtigst vergroten, zeg maar vijf à tien keer.

'Als dat beeld compleet raakt, ontstaat een situatie waarin je door DNA-onderzoek kunt bepalen tot welke subgroep iemand behoort wat betreft zijn risico. Het wordt ook mogelijk therapieën beter aan het individu aan te passen. Nu al is bijvoorbeeld bekend dat mensen met een genetisch bepaalde aanleg voor een dikkere bloedvatwand het beste reageren op medicijnen die het bloedcholesterol omlaag brengen.'

Kluft is ervan overtuigd dat het huidige standaard-onderzoek naar risicofactoren voor hart- en vaatziekten (bloeddrukbepaling, cholesterolmetingen) op termijn wordt aangevuld met DNA-onderzoek naar genetische mutaties die het risico vergroten. 'Men zal veel meer genetische verschillen tussen mensen gaan vinden. Voor de patiënt betekent dit dat hij meer inzicht moet krijgen in het belang van genetische factoren bij hart- en vaatziekten. Hij of zij zal moeten leren daarmee om te gaan door een leefwijze te kiezen die het best past bij het eigen, genetisch vastgelegde risico.'

Gerbrand Feenstra

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden