We trouwen steeds liever gratis, en daar zijn gemeenten niet blij mee

Een trend in de trouwbranche: een snelle krabbel op het stadhuis en dan uitpakken met het huwelijksfeest. Gemeenten zijn verplicht om gratis trouwmomenten aan te bieden, maar kunnen amper aan de vraag voldoen.

Jeffrey en Francis op het moment dat de ringen worden omgedaan. Beeld Guus Dubbelman

Jeffrey Ummels pakt met kleine oogjes de hand van zijn aanstaande vrouw vast. Gisteravond kreeg hij ineens de zenuwen - zag ie zichzelf zitten, met een ring om zijn vinger. Hij had al uit voorzorg bedacht dat hij beter bij zijn ouders kon slapen. En toen de spanning hem te veel werd, is hij naar een wokrestaurant gereden om er in zijn eentje te gaan eten. Even zijn kop leegmaken. Die paar biertjes die hij bij een vriend thuis dronk, hielpen ook bij het ontspannen.

Vandaag trouwt Ummels zijn vriendin Francis. Op het stadhuis van Nieuwegein, recht tegenover de MediaMarkt. Ze trouwen deze dinsdagochtend voor nop, zoals steeds meer Nederlanders. Zij in een nagelwitte jurk, hij in zijn mooiste blauwe overhemd.

De klok heeft net tien uur geslagen als trouwambtenaar Ingrid van der Raaij het stel voorgaat naar spreekkamer 112. 'Spreekkamer 1-1-2', merkt iemand op vanuit het stoetje familieleden en getuigen. 'Dat kan alleen maar geluk brengen.'

Eigenlijk wilden Francis en Jeffey helemaal niet trouwen. Een geregistreerd partnerschap leek ze voorlopig wel genoeg, trouwen kon altijd nog. Bijvoorbeeld als er straks kinderen zijn. Maar toen ze meer en meer fantaseerden over het grote feest dat er sowieso zou komen, begon het toch te kriebelen.

Beeld Guus Dubbelman

De verhuizer en de administratief medewerkster steken hun spaargeld liever in het feest waarmee ze vier dagen later hun verbondenheid opluisteren. In Breukelen moet over vier dagen het dak eraf. 'Er komt een dj, een zanger. We verwachten honderd man', zegt Jeffrey. Zijn ogen glinsteren.

Dus kiezen ze ervoor dat het belangrijkste moment uit hun leven wordt bekrachtigd in een spreekkamer van zo'n drie bij vier meter, met een dertien-in-een-dozijnschilderij aan de muur en een bureau met daarop een computerscherm en een rode tafellamp. 'Francis en Jeffrey hebben aangegeven een korte en simpele ceremonie te willen', begint Van der Raaij. Met vier getuigen en drie man familie puilt de spreekkamer uit.

Geregistreerd partnerschap

Naast de opkomst van het geregistreerde partnerschap - waarvan er volgens het CBS een kwart meer werden gesloten in 2016 dan het jaar ervoor - is er nog een trend waarneembaar in de trouwcijfers: mensen zijn steeds minder bereid veel geld uit te trekken voor de voltrekking van hun huwelijk, merkt de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB).

Liever pakken de paren uit met een groot huwelijksfeest. Dat ze hun krabbel moeten zetten aan de gemeentebalie waar je ook je rijbewijs ophaalt, of in een anonieme spreekkamer zoals Francis en Jeffrey, nemen ze op de koop toe. NVVB-voorzitter Simon Rijsdijk: 'De huwelijksceremonie verplaatst zich steeds meer naar de commerciële markt, met Bekende Nederlanders als Dirk Zeelenberg en Xander de Buisonjé die zich als buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand laten inhuren. Je kunt je afvragen of je de huwelijksceremonie, de plechtigheid met de duiven die worden opgelaten, nog wel bij de overheid moet laten.'

Gemeenten in de knel

Omdat op grond van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens iedereen het recht heeft om te trouwen en een gezin te stichten, moet elke gemeente minstens een gratis trouwmoment per week aanbieden - de gemeenten met meer dan 10 duizend inwoners zelfs twee. Een op de drie huwelijken wordt kosteloos voltrokken. Die opmars brengt gemeenten volgens de NVVB in de knel. Een rondgang langs de honderd grootste gemeenten leert dat deze allerlei maatregelen nemen om het gratis trouwen binnen de perken te houden.

Ze sluiten bijvoorbeeld stellen uit die meer verdienen dan het minimuminkomen. Of eisen dat de aanstaande bruid of bruidegom in de gemeente staat ingeschreven waar hij wil trouwen.

Beeld anp

Van de wet mogen die foefjes allebei niet, al staat de overheid het de gemeenten volgens Rijsdijk 'oogluikend' toe. 'Wij zullen de formateur in een brief ook aandacht vragen voor het gratis trouwen. Een oplossing kan bijvoorbeeld zijn om het afhankelijk te maken van iemands draagkracht.'

Gemeenten zeggen soms niet anders te kunnen dan maatregelen te nemen. In het Zuid-Hollandse Westvoorne bedroeg de wachtlijst om gratis te kunnen trouwen vorig jaar drie maanden, vertelt medewerker burgerzaken Carla Sjoukes. 'De helft van de mensen die hier gratis trouwde, kwam ergens anders vandaan. Ze kwamen vanuit Rotterdam en zelfs Den Haag, dat ligt 55 kilometer verderop. De mensen voor wie het gratis huwelijk was bedoeld, werden er de dupe van.'

Beeld Guus Dubbelman

Honderdeurohuwelijk

Dat sommige gemeenten op hun website de optie voor het gratis trouwen bewust achterwege laten of zo ver mogelijk verstoppen, snappen ze bij de NVVB wel. Rijsdijk: 'Je bent als gemeente verplicht om het gratis huwelijk aan te bieden, maar er staat nergens dat je het actief moet promoten. Dit trekt nu eenmaal een zware wissel op gemeenten.' Het honderdeurohuwelijk dat steeds meer gemeenten aanbieden, moet de grootste druk van de ketel halen.


Het Zeeuwse Sluis besloot dit jaar de ceremonie van een gratis huwelijk noodgedwongen te versoberen. 'Mensen namen hun hele familie mee de spreekkamer in, maar dat paste helemaal niet. Het liep uit de hand', vertelt een woordvoerder. 'Daarom hebben we gezegd: vanaf nu zijn alleen nog het bruidspaar en twee getuigen welkom.'

Ondanks dat ontmoedigingsbeleid laten stellen zich niet snel uit het veld slaan. Niet in Delft, Harderwijk, Terneuzen en Vlissingen, waar de trouwceremonie in vijf minuten wordt afgewerkt. En evenmin in Den Helder, waar de kans bestaat dat je met meerdere paren in dezelfde ruimte trouwt. Alkmaar is ook al streng: er mogen geen ringen worden uitgewisseld en foto's maken is niet de bedoeling.

Beeld Guus Dubbelman

Om negen uur op het gemeentehuis

In Súdwest-Fryslân, de fusiegemeente waarin onder meer Sneek opging, krijg je van de onderzochte gemeenten voor zover bekend het meest waar voor je gratis geld: een ceremonie van twintig minuten, waarbij twintig mensen aanwezig mogen zijn. En er kan op donderdagmiddag uit vier verschillende tijdstippen worden gekozen, terwijl de meeste gemeenten de paren op maandag of dinsdag om negen uur naar het gemeentehuis laten komen. In Delft beginnen ze zelfs om half negen.

In Nieuwegein zitten de twee tijdstippen waarop voor niets kan worden getrouwd - maandag en dinsdag om 10 uur - het hele jaar door vol. Wie er zoal voor het gratis huwelijk kiezen? 'Mensen zoals zij', wijst trouwambtenaar Van der Raaij naar Francis en Jeffrey. 'Overwegend jong dus. En de anderen hebben vaak al een huwelijk achter de rug.'

Voor Francis en Jeffrey is dit hun eerste keer. Als het jawoord eruit is, wrijven de toehoorders het de kersverse bruidegom in: Jef, er is nu echt geen weg meer terug. De zus van Francis heeft dan al de ringen aangereikt in een feestelijk zakje met een kussentje eronder. 'Mooi', zegt Van der Raaij. 'Nu is het nog echt bezegeld ook.'

Binnen tien minuten zit het erop. 'Kort hè', zegt Van der Raaij. Maar Francis - inmiddels Ummels - maalt er niet om. Ze kijkt naar de ring om haar vinger: 'Het was kort, maar goed genoeg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden