Die ene patiënt Tropenarts Adriaan Groen

We stonden verstijfd van afschuw, in het besef van de gruwelijke dood waaraan dit kind was ontkomen

Medische experts over de patiënt die hun kijk op het vak veranderde. Deze week:  tropenarts Adriaan Groen (70).

Beeld Tzenko Stoyanov

‘Vanuit haar dorp was ze met een ossenkar naar het ziekenhuis gebracht. Ze had geprobeerd om thuis haar kind te baren, met hulp van de lokale vroedvrouw, maar de bevalling was vastgelopen. Tussen haar benen hing een bleek armpje en een lus van de navelstreng. Ze had ruim tien uur over de reis gedaan.

‘Samen met mijn jonge Nederlandse collega-arts bevoelde ik de navelstreng, de slagader klopte niet. We luisterden met een houten toeter naar de harttonen, vroegen de verpleegkundige van de verloskamer erbij, maar we hoorden alle drie niets. Van de Doptone, een apparaat waarmee harttonen van een baby kunnen worden versterkt, ontbrak de batterij. Het echo-apparaat was al maanden stuk, een nieuw exemplaar was onderweg.

‘Een keizersnee bracht een groot risico op een ernstige infectie met zich mee. Ik moest dan immers dat armpje, vol stof en andere viezigheid, via de geopende buik naar binnen halen. Een geïnfecteerde baarmoeder zou onvruchtbaarheid en zelfs de dood van de moeder tot gevolg kunnen hebben. Ik besefte dat er maar een oplossing was, een ingreep die ik elke keer weer weerzinwekkend vond om te doen en waarvan de beschrijving te erg is voor woorden. Het komt erop neer dat het ongeboren kind zo moest worden verminkt dat het alsnog naar buiten kon worden getrokken. Als arts in Tanzania deed ik het met enige regelmaat. Ik ging er altijd bij vloeken. Een enkele keer kwam een verpleegkundige achteraf vertellen dat het een jongen of een meisje was geweest.

‘Vlak voor de ingreep voelden we nog een laatste keer om te kijken of er voldoende ruimte was voor onze instrumenten. Ik weet niet waarom we toen aarzelden. We ontsmetten het armpje en de navelstreng zo goed mogelijk en besloten om toch een keizersnede te doen. Toen voltrok zich een scène die ik nooit meer zal vergeten. Het kind dat we tevoorschijn haalden, maakte een kort, snikkend geluid en begon daarna uit alle macht te krijsen. In de operatiekamer vermengde het kindergehuil zich met kreten van verbazing, vrolijk gelach en uitbundige lofzangen op de almachtige God. Wij, de twee artsen, stonden verstijfd van afschuw, in het volle besef van de gruwelijke dood waaraan dit kind ternauwernood was ontkomen. Pas na de laatste hechting stopten onze handen met trillen.

‘Altijd blijven luisteren naar je innerlijke stem, dat is wat ik toen heb geleerd. De geneeskunde kent steeds meer protocollen, en die hebben hun nut bewezen, maar vlak daarbij je gevoel niet uit. Sinds die januaridag in 2003 heb ik die vreselijke ingreep nooit meer gedaan, en dat komt door deze ene moeder en haar baby.

‘Een kind verminken zodat het geboren kan worden, dat doen wij in de westerse wereld al sinds tijden niet meer. Door wat ik heb meegemaakt ben ik ervan overtuigd geraakt dat we met onze geneeskunde in lage-inkomenslanden geen dingen moeten doen die hier in onbruik zijn geraakt. Armoede is geen argument om een andere standaard van medisch handelen te hanteren. Medisch personeel in die landen denkt er inmiddels precies zo over. Sinds Afrikaanse artsen en verpleegkundigen weten dat de ingreep hier allang niet meer gangbaar is, stuit die op forse tegenstand.

‘Veel ziekenhuizen in Afrika hebben nu de beschikking over betere antibiotica, het risico op infecties is verminderd, vrijwel iedereen geeft tegenwoordig de voorkeur aan een keizersnede. Verminking van een ongeboren kind zou alleen nog mogen gebeuren als artsen werkelijk met de rug tegen de muur staan en het leven van de moeder in gevaar is. En dan pas als een echo echt de volledige zekerheid biedt dat het kind niet meer leeft.

‘De moeder is nog een week in ons ziekenhuis gebleven om te herstellen. Daarna is ze weer naar haar dorp gegaan, achter op de fiets met de baby in haar armen. We hebben haar nooit verteld aan welk lot haar kind is ontsnapt.’

Tropenarts Adriaan Groen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.