'We moeten niet in tram of bus, maar op de fiets'

De fiets moet omhoog in de pikorde van de weggebruikers. Te beginnen in Utrecht. Dat schrijft Ton van Rietbergen.

© ANP

Woensdag stemde de voltallige Utrechtse gemeenteraad in met de aanleg van een tramlijn naar universiteitscentrum De Uithof. Alle politieke partijen inclusief autopartij VVD gingen dus akkoord met iets dat de belastingbetaler veel geld gaat kosten. In het licht van de huidige cultuurbezuinigingen doet dat wat vreemd aan.

Minimaal 300 miljoen euro
Want de gemeenteraad gaat akkoord met de bouw van een voorziening ter waarde van minimaal 300 miljoen euro (meer dan de totale cultuurbezuinigingen) voor iets dat zich met zijn ritten slechts voor 40 procent zal terugverdienen (door de verkoop van vervoerbewijzen). Zelfs dit cijfer is nog geflatteerd omdat de gebruikers van de tram vooral bezitters van de OV studentenkaart zijn. Die OV-studentenkaart kost de belastingbetaler trouwens 700 miljoen per jaar, en het is een publiek geheim dat het vooral de vervoersorganisaties zelf zijn die de kaart in stand willen houden omdat ze zonder deze kaart veel lijnen niet in stand kunnen houden.

Uit onderzoek van André de Vos in OV magazine blijkt in elk geval dat bijna eenderde van de studenten de kaart graag omgezet ziet in cash. Vervoerseconomen zijn al langer tegen de kaart omdat dit een vorm van gedwongen winkelnering is en in de spits tot veel te veel reizigers heeft geleid. Al eerder bleek dat de oorspronkelijke doelstelling om studenten tot het openbaar vervoer te bekeren faliekant is mislukt. Zodra ze werken, schaffen ze massaal een auto aan. Kortom, het wordt tijd voor een trendbreuk in het denken over OV. Immers het openbaar vervoer, door publicist Henk Hofland in Hollands Maandblad ooit terecht een vorm van beschaving genoemd, zit vast in een negatieve spiraal die ook marktwerking niet zal verhelpen.

Het openbaar vervoer is ontstaan in een tijd dat praktisch niemand een auto had maar moet zich nu bewijzen in een tijd waarin vrijwel iedereen over een auto kan beschikken. Dat lukt het OV maar matig want het totale stadsvervoer kent nergens een hogere dekkingsgraad dan 40 procent.

Communicerende vaten
Alleen politici, niet alleen die in Utrecht, denken bijvoorbeeld nog dat auto en het OV communicerende vaten zijn. Dat is, zo blijkt uit veelvuldig onderzoek, echt onzin. Ook de tram zal niet één automobilist uit zijn auto halen. Domweg omdat je bij vervoer in ketens moet denken waar de tram en bus maar een klein onderdeeltje van zijn.

Het mechanisme van de communicerende vaten speelt wel tussen auto en fiets. Beide vervoermiddelen zijn flexibel en bieden vervoer van deur tot deur. Terecht vraagt Frank Kalshoven zich in zijn mijmering van 2 juli af waarom het OV zo zwaar wordt gesubsidieerd en bijvoorbeeld de fiets niet.

Vervoersproblemen oplossen
Als we kijken naar een stad als Utrecht, zou het inzetten van die 300 miljoen voor de aanschaf van een modern witte fietsenplan de vervoersproblemen nagenoeg kunnen oplossen. Om het massale fietsverkeer soepel te verwerken, zou het volledige OV uit de stad kunnen verdwijnen. De busbanen zouden kunnen worden gebruikt om de enorme hoeveelheid fietsers op te vangen.

Daarnaast zou er eindelijk eens werk kunnen worden gemaakt van het afstemmen van verkeerslichten op de fiets, want ook naar De Uithof staan regelmatig vijftig mensen te wachten op 3 mensen, waarbij het verschil slechts is dat de laatsten in een auto of bus zitten.

Voorwaarde is natuurlijk wel dat Utrecht investeert in zijn railinfrastructuur. In dat kader pleit ik al langer voor een ringlijn rondom Utrecht die als een vorm van wiel kan fungeren maar waarbij de spaken middels flexibel fietsverkeer worden verzorgd.

Meer dan luchtfietserij
In het geval van De Uithof zou dit betekenen dat er een lightrail komt in plaats van een tram en dat deze ook wordt doorgetrokken naar station Utrecht Overvecht of De Bilt. Met de huidige ontwikkelingen in de fietstechnologie is dit idee meer dan luchtfietserij.

Utrecht zou door nu de knop volledig om te gooien zich niet alleen van een financiële molensteen en almaar verslechterende luchtkwaliteit ontdoen, het zou ook zijn kans verhogen om startplaats voor de Tour de France te worden.

Ton van Rietbergen is als economisch geograaf verbonden aan de Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden