Wat is de zin van het leven? Zo reageerde u, de lezer: ‘Leef of je het eeuwige leven hebt, maar besef steeds dat het morgen al voorbij kan zijn’

Wat is de zin van het leven? Volkskrant-lezers schreven hun visie op naar aanleiding van het verhaal ‘Even Dood’ van Fokke Obbema en zijn interviewserie met dezelfde hoofdvraag. Obbema was onder de indruk van de diversiteit van de reacties. Om aan te geven hoe gevarieerd er over de zin van ons bestaan wordt gedacht, maakte hij onderstaande selectie.

Portret van de 17de-eeuwse filosoof Spinoza. Beeld Getty Images

Maandag publiceren we een nieuwe aflevering van de interviewserie van Fokke Obbema. Hij spreekt met theoloog Claartje Kruijff: ‘In onze tijd ligt de nadruk sterk op autonomie en zelfredzaamheid. Daardoor zijn we het leven ook zo gaan ervaren: je moet het zelf goed doen, zelf alles voor elkaar boksen.’

Het Godsbeeld van Spinoza

De kathedralen zijn overal leeg. Ja, toeristen en kunstliefhebbers komen hier nog, maar de gelovigen hebben Gods huis verlaten. Dat komt door de Kerk, maar ook door de wetenschap. De evolutietheorie heeft aan deze leegloop bijgedragen. Mensen menen dat de evolutie geen richting heeft, geen pijl, omdat het een 'blind' proces is. Daarom denken ze ook dat het leven zinloos is, geen doel heeft en God niet bestaat. Echter, de evolutie werkt niet als blind toeval, maar als de gerichte filtering van ongerichte variaties, als Darwins cijferslot dat klikt.

Is de God van Spinoza niet bij uitstek de God voor de 21e-eeuwse mens? Als we de natuur God noemen dan geloven we niet langer in een persoonlijke God die ons leven bestuurt. Lost dat ook niet het probleem op van Gods verantwoordelijkheid voor al het kwaad in de wereld? Het probleem dat Karel van het Reve ‘de ongelooflijke slechtheid van het opperwezen’ noemde. Is de God van Spinoza niet het antwoord op de vraag van atheïsten, van Herman Philipse tot Richard Dawkins? Zij die zich afvragen in welke God geloven degenen die in God geloven én in de evolutietheorie.

Als we de natuur God noemen, drukt dat dan niet het allesomvattende mysterie van de natuur uit? Het idee dat wij de natuur waarvan wij deel uitmaken, nooit helemaal zullen kunnen begrijpen, omdat we er middenin staan en ons mensen de ‘God’s eye view’ niet gegeven is. Is Spinoza’s concept niet dé manier om het wonderbaarlijke te verwoorden? Het sacrale, het respect en de eerbied voor moeder natuur die bij de 21e-eeuwse mens, de homo economicus, zo node wordt gemist.

Frans Saris, fysicus

Sinds ik niet meer geloof in de wrekende God geloof (meegekregen in mijn jeugd in oud-gereformeerde kring), ben ik de onmetelijke angst voor de dood kwijt. In mijn spannende en hectische leven heb ik ook geen tijd genomen hierover na te denken. Ik niet in een bepaalde zin van het leven, zoals Jan Wolkers al zei: als je sterft wordt je weer mest voor de plantjes. Ik geloof dat de mens, net als het dier, een heel klein schakeltje is in de evolutie, niet meer dan dat. Wat ons van de ( meeste) dieren onderscheidt is het vermogen tot abstractie: wij weten dat we sterfelijk zijn en dat is geen prettig vooruitzicht voor de meesten. Vandaar alle godsdiensten die allen een bepaalde zingeving zoeken, om te ontkomen aan de zinloosheid van het bestaan. Maar in de evolutie is het leven zelf zinvol, als schakeltje. Wij geven zelf zin aan ons persoonlijke leven door dingen te doen die ons bevredigen, door onze fantasieën na te jagen. Zoals ik nu een schip aan het restaureren ben waarmee ik volgend jaar met mijn geliefde hoop te gaan zeilen. En die hoop doet leven en geeft mijn leven nu zin.

Het enige schrikbeeld voor mij is dat met het ouder worden het lichaam af gaat breken, zoals een schip roest en eenmaal in elkaar zakt. Helaas zorgt het calvinisme ervoor dat we meestal niet zelf de beslissing mogen nemen om het wrak te doen zinken. Wat dat betreft lijkt me een dood in de slaap een zegen als het lichaam niet meer de mogelijkheid geeft om je dromen, hoe klein dan ook (want ze passen zich wel aan zie ik bij andere ouderen) niet meer te kunnen leven.

Piet Bestebroer (77)

Het leven als feest

Vragen naar de zin van het leven is in wezen onzin, aangezien ‘zin’ en ‘onzin’ puur menselijke begrippen verwoorden die in de natuur niet relevant zijn. In de natuur gebeurt alles binnen de grenzen van de natuurwetten volgens het toevalsprincipe en dat zonder de vraagstelling of iets zinvol dan wel zinloos is. Deze begrippen zijn uitsluitend voor ons mensen van belang. Strikt genomen is alles dat eindigt zinloos. Voortbordurend op deze constatering is dus ook het eindigende leven van elke individuele mens, ja zelfs van de gehele mensheid, volkomen zinloos.

Hoe lang men ook door denkt, hoeveel generaties men ook denkbeeldig verder gaat, steeds stuit men weer op de eindigheid en dus op de zinloosheid. Dit alles wil evenwel niet zeggen dat dan elk individueel menselijk leven, of dat van de mensheid als geheel, ook zonder waarde is. Of dat het verstoken is van enig tijdgebonden nut.

Wij levende wezens zijn nu eenmaal typisch wezens van het moment, wezens van het heden. Het verleden is voorbij en leeft nog slechts in onze herinneringen voort. De toekomst, hoe rooskleurig ook, is er nog niet. Wat voor ons alléén telt is het nu! Dit zeer beperkte heden kunnen we evenwel gelukkig en waardevol doorbrengen.

Het is met het leven als met een feest. Hoe mooi en gezellig een feest ook is, eenmaal voorbij blijft alleen de herinnering over. In absolutie zin dus een volslagen zinloos iets zo'n feest, maar daarom nog niet waardeloos! We hebben die beperkte tijd immers aangenaam doorgebracht en daarin ligt voor ons mensen nu juist het waardevolle van een dergelijk gebeuren. Met ons gehele leven is het niet veel anders.

Leef in het heden! Tracht nú datgene te doen wat het eigen bestaan en dat van anderen kan veraangenamen. Daarin ligt het waardevolle van het leven verborgen en niet in het dromen over een leven in een mogelijk hiernamaals. Leef of je het eeuwige leven hebt, maar besef steeds dat het morgen al voorbij kan zijn.

Gerhard Elferink, Rhenen

Gemoedsrust

Wat betreft de zin van het leven moet naar mijn mening een onderscheid tussen natuur en cultuur worden gemaakt. Geboren worden en sterven spelen zich in de natuur af. De natuur heeft geen zin. Je kunt je alleen afvragen hoe de natuur functioneert. Het ziet ernaar uit dat de kosmos in ons mensen tot zelfbewustzijn komt. Dat roept twee vragen op: Hoe functioneert ons bewustzijn? En is de aarde de enige plaats in het heelal waar zich menselijk leven ontwikkelt? Het laatste is heel moeilijk voorstelbaar. Wellicht zullen wij op geen van deze beide vragen ooit het antwoord vinden.

Alleen op het gebied van de cultuur kunnen mensen ergens zin aan geven, ook aan dat wat geen zin heeft: geboren worden en sterven. Dit gebeurt in de godsdiensten en lijkt de gemoedsrust te bevorderen.

Walther Micke, Moerkapelle

Valpartij

Waartoe zijn we op aarde? 'Om gelukkig te zijn' zegt m'n man die dit vanuit zijn katholieke achtergrond mee heeft gekregen. 'Om een steentje bij te dragen' zeg ik die dit vanuit mijn calvinistische achtergrond meekreeg. Beiden zijn wij niet gelovig en hebben wij onze jeugdherinneringen aan kerk en misdienaar/zondagsschool lang achter ons gelaten.

Ik heb het verhaal van Fokke achter elkaar doorgelezen en was er heel erg ontroerd door. Ik heb m'n eigen 'bijna dood ervaring' bijna 29 jaar geleden ervaren. In een complex in aanbouw liep ik op trap zonder leuning en groette iemand. Daardoor stapte ik naast de trap en viel 3 meter op een betonnen vloer naar beneden. Heel veel geluk heb ik gehad, ik had inderdaad dood kunnen vallen of m'n nek kunnen breken, en nu is het beperkt gebleven tot enigszins gehandicapt lopen.

Na zoiets meegemaakt te hebben ben ik veel meer gaan beseffen hoe belangrijk de mensen in je leven zijn waarvan je houd. Ik had de neiging om altijd door te rennen want ben van wereldverbeteraar als jonge vrouw altijd wereldveranderaar gebleven en wil altijd iets doen om daar samen met anderen aan te werken. Dat doe ik nog steeds, als vrijwilliger, maar ik houd meer rekening met mijn geliefden dan vroeger, want ik had er immers niet meer kunnen zijn en hadden ze dan wel geweten hoeveel ik van hen houd? Ook ben ik niet meer bang voor de dood al hoop ik dat hij natuurlijk nog lang niet aanklopt.

Hilda Passchier (69)

Laatste dag

Het klinkt misschien te simpel om waar te zijn en zeer kort door de bocht: Ik denk dat je je niet moet afvragen wat de zin van het leven is (daar kom je m.i. toch niet uit), maar dat je de dingen moet doen die nodig zijn om in leven te blijven (o.a. boodschappen doen, eten, slapen, jezelf verzorgen, aan anderen denken etc) en verder iedere dag te leven (en genieten) alsof het één van je laatste dagen is. Ik heb er goede ervaringen mee.

Willem Bouhof

We zijn liefde

Je hoort zo vaak dat mensen veranderen met hun kijk op het leven nádat er iets vreselijk is gebeurd. Maar waarom niet nu al hierbij stil staan? Zoveel mensen die in de ratrace meegaan, ze overleven in plaats van dat zij hun leven écht leven. Ze laten zich leiden door de waan van de dag, door de wensen en verlangens van anderen, van hun werkgevers, vrienden, buren en partners. Leiden wordt daardoor soms lijden.

Hoe mooi zou het zijn wanneer mensen zich weer bewust zouden zijn van hun eigen passie, drijfveren en verlangens, zodat ze hun eigen leven zouden kunnen gaan leiden. Vol passie, hun hart volgend, in plaats van zoals velen omdat het nu eenmaal moet en zich volledig op het weekend richten. Twee van de zeven dagen…van stress zou dan geen sprake meer zijn, omdat ze doen waar hun passie ligt. Omdat ze iets doen, omdat ze dat wíllen doen in plaats van moeten.

Op dat punt kom je volgens mij, door bewust te zijn van je leven. En dus ook bij de dood. Want waarom overkomt jou wat jou overkomt en niet een ander? Is het een willekeur of zit er een soort grotere kracht achter? Het Universum? God? Liefde? Bestaat toeval of liggen onze grote lijnen van ons leven al vast?

We zijn hier denk ik niet voor niets, niet voor niets in dit gezin, in dit land, op dit moment. Dat is een bewuste keus, hoe moeilijk die soms ook is. Wanneer je je bewust bent, dat alles een reden heeft, kun je in plaats van denken “Waarom overkomt mij dit?” ook denken: “Wat kan ik hieruit leren?”. Je stapt uit je slachtofferrol en gaat kijken vanuit een ander gezichtspunt.

Het leven houdt niet op bij de dood. Het gaat verder en heeft daardoor veel meer zin dan dat het alleen om dit leven gaat. Omdat je weet dat je ook hierna weer verder gaat, kun je juist ook in dit leven heel bewust jouw leven leven. In het hier & nu. Want dat is waar het om draait. Niet vroeger of straks, maar nu. En het allerbelangrijkste dat steeds weer terugkomt, is Liefde. Liefde is alles waar het om draait. Het heeft niets met een godsdienst te maken. Godsdienst gaat nu (bijna) alleen nog maar over macht. Nee, het gaat om Liefde.

De Universele Liefde. Wat we allemaal zijn. En dat klinkt misschien zweverig, maar is het juist niet. Juist door dat heel intens te gaan voelen, zul je merken dat je dichterbij jezelf komt. Je dan als vanzelf keuzes zult maken die bij jou passen. Dan zul je merken dat inderdaad niets voor niets gebeurt. Dat alles een dieperliggende betekenis heeft en dat alles en iedereen verbonden is met elkaar.

En juist door dat alles te kunnen voelen, zul je met beide benen op de grond moeten staan. Stevig gegrond, geworteld. Wanneer je namelijk niet gegrond bent, ga je inderdaad zweven. Vooral dus “de mensen die veel in hun hoofd zitten”, alles vanuit hun hoofd willen beredeneren, zweven. Zij staan niet met beide benen op de grond en dus ook niet goed in contact met hun hart. Ze kunnen niet bij hun gevoel komen. Maar vooral ook niet bij hun Zijn. Bij wie ze daadwerkelijk zijn. Eckhart Tolle zei het al: Geloof niet alles wat je zelf denkt.

Mijn wens is dat veel meer mensen hier mee bekend raken. Zodat er minder angst voor de dood is, met daaraan gekoppeld ook angst voor het leven. Veel mensen hebben dat. Daarom durven ze niet volmondig ja te zeggen en bij hun gevoel te komen. Dat de spiritualiteit in de zweefhoek zit, helpt daar niet aan mee helaas. Ik hoop dat ik als nuchtere Fries hierin een verschil kan maken, zodat het leven voor zoveel meer mensen fijn en lichter mag worden.

Het leven mag gevierd worden. Met al haar ups en downs.

Joke Nauta

Niet afvragen

Met het artikel over je ‘even dood zijn’ geef je zin aan jouw leven en ook aan dat van anderen. Daarmee is eigenlijk alles gezegd. Onze daden in het nu geven niet alleen vorm aan ons eigen bestaan, maar ook inhoud en (soms) richting aan de toekomst. Dat geldt voor jezelf én voor anderen. Ik ben historicus en relateer mijn eigen bestaan voornamelijk aan het verleden. Daar ligt mijn belangstelling. Of mijn eigen bestaan daarmee zin heeft (krijgt is niet aan de orde; ik ben van 1949) weet ik niet en me dat afvragen doe ik maar niet meer.

Loes Peeperkorn

In ons hart

Wil je echt antwoorden vinden, of alleen maar lezenswaardige artikelen schrijven (lees verstrooiing bieden)?

Als het leven echt eindig is dan heeft het ook geen zin om te zoeken naar diepere zin. Die is er dan niet. Een hedonistisch bestaan en ons zelf een goede plek proberen te verwerven, misschien ook nog wel voor onze directe naasten, dat is dan niet zo gek. Waarom liefde voor de naasten hebben, waarom een geweten? We worden immers toch niet aan het eind afgerekend? Er is toch niet zoiets als een hiernamaals? Leef er dus lekker op los zonder bezwaar.

Er is echter wel een diepere zin maar die ligt in ons hart verborgen - een kern van een Mens die wij eigenlijk behoren te zijn. Niet te leven als een dier vanuit onze eigen begeerten en verlangens en eigen wil, ons ego. De mens is een tweevoudig wezen: tijdelijk en eindig, maar tevens met een kern van een eeuwigheidsbewustzijn. Dat is het mysterie Mens en een inzicht dat in de eeuwen die achter ons liggen is weggelogen. Feitelijk gaat iedere religie over deze roep van terugkeer naar dit Vaderland, Nirwana, Koninkrijk Gods, het Niets, Tao/Dao, of welke namen er nog meer voor zijn.

Als je vraagt naar de zin van het leven, dan hoop ik dat je niet bedoelt het relatief onbeduidende leventje van meneer X en mevrouw Y, waar er al zoveel van zijn. Levens die allemaal op elkaar lijken, waar niemand het een aantal jaren nadat de stof is vergaan het nog over heeft. Maak van je hard geen moordkuil, zuiver je hart van lagere begeerten opdat het denken met het hart de leidraad mag worden voor je leven, je nieuwe leven, een onopvallend/bescheiden leven naar het ik, maar een groots ontwaken naar het andere in je, de nieuwe ziel. De kennis van de 2 natuurorden, een dialectische aardse wereld die geregeerd wordt door tegenstellingen en daarmee nooit vrede kent, en een wereld van het Absolute Zijn, het Algoede, het Ene, deze kennis is tegenwoordig weggemoffeld door wat zich religie noemt en wetenschap. Jezus zei: Mijn volk (dat wil zegen diegenen die werkelijke wijsheid en Liefde zoeken), gaan verloren omdat ze geen kennis bezitten. Het gemis dus van het juiste inzicht. De gedachte dat wij reeds mens zijn, terwijl wij nog Mens moeten worden. Berusting is het gevolg, terwijl zoeken een innerlijke onrust is en kans biedt om de steen der wijzen te vinden. De parel ligt verborgen in ons eigen hart, maar waar zoeken we hem? Vaak elders, in anderen die we op een voetstuk plaatsen. In geleerden die mooi schrijven, of goeroes die mooi spreken, maar uiteindelijk, bij de dood staan we nog steeds met lege handen.… Tot we beseffen dat niets en niemand ons kan helpen, ons inkeren in onszelf en dan juist onze hogere roeping vinden. Want hij die klopt (aan zijn hart) die zal worden opengedaan. De mens is namelijk een potentiele God. Wil je weten waar je deze wijsheid vindt. In willekeurige volgorde: Goethe, Aldous Huxley, Jan Anker Larsen, Spinoza, Eckehart, Pythagoras, Plato, Socrates, Jacob Böhme, Ghandi, in essentie in alle religies, Erich Fromm, Herman Hesse (mn Sidharta), Tolstoi, en deze namen zijn niet limitatief. Wie zoekt zal ze zeker vinden.

Ronald Geesing

Relativeer je leven

Ooit noemde ik mezelf een christen. Ik kom uit een gelovig gezin en ging zondags twee keer naar de kerk. Ik was extreem ‘hongerig’ naar God. Ik heb in veel christelijke kringen rondgekeken. Ik raakte teleurgesteld. De herhaling, de voorspelbare samenkomsten, ik vond het zo saai. En ik vroeg me te vaak af: 'Zou God zich ook vervelen?' Sinds een aantal jaren ga ik niet meer naar de kerk. En raak ik geen bijbel meer aan. Tegenwoordig voel ik me dankbaar als ik heb gesport. Als ik besef dat ik in dit land mag wonen, waar toch ook veel dingen goed (lijken) te gaan. Als ik besef dat er uitdagende tijden aankomen voor mijn kinderen en misschien ook wel voor mijzelf. Wat ben ik nieuwsgierig naar de robots, wat ben ik benieuwd naar wat onze plek als mens in dit geheel zal zijn. Zal het goed gaan of zal het voor ons als mensheid ‘verkeerd’ aflopen? Het is voor mij bizar dat we in een paar honderd jaar als mensen zo ''vooruit'' zijn gekomen. Alhoewel? Oorlogen, ruzies, mijn eigen ego. God, wat zou ik blij zijn als we daar eens een keer vanaf zouden zijn. En tegelijkertijd geeft mij het besef van de ruimte aan tijd ook zin. Het besef dat over een paar honderd jaar niemand nog van mij weet. Niemand mij zich herinnert. Dat de mensen zich dan over andere problemen druk maken dan die ik nu zelf heb. Dat relativeert zo mijn serieusheid, de ernst en de stress van mijn bestaan.

Nico A. Belo

Dylan

In een essay, dat ik lang geleden schreef naar aanleiding van het overlijden van mijn grootmoeder, kwam ik tot de conclusie dat de zin (betekenis) van haar leven, paradoxaal gezien, in de eerste plaats niet door haarzelf ervaren werd, maar gelegen is in de betekenis die haar leven voor ander(en) heeft gehad. Bob Dylan zong in zijn religieuze tijd ‘You're gonna have to serve somebody’, waarbij ‘somebody’ zowel God als de duivel kunnen zijn, en ‘What can I do for You’, waarbij het om God alleen gaat. We hoeven nu alleen nog maar in zijn teksten ‘somebody’ en ‘You’ te vertalen in ‘de ander’ om een middel te hebben om het doelloze leven zin te geven, er voor de ander zijn.

Fred Rohde

Zingeving als oerbehoefte

“Waartoe zijn wij op aarde”? was de vraag in de catechismus en het antwoord: “Wij zijn op aarde om God te dienen en daardoor hier en in het hiernamaals gelukkig te zijn”. Dit leerde ik op mijn lagere school in de vijftiger jaren. Tijden veranderen en opvattingen nog veel meer. God en het hiernamaals verdwenen en echt geluk (niet het geluk dat je kunt meten tussen 1 en 10) lijkt een illusie. Boeken als: “Wees blij dat het leven geen zin heeft” (J.v.Heerden, 1991) en “Is alles geoorloofd als God niet bestaat” (A.v Dantzig, 1995) illustreren een belangrijke omslag in denken.

Is er dan helemaal geen doel in het leven? Misschien wel, maar dan heel basaal, biologisch. Wat is het doel van een koe (pars pro toto = alle levende wezens, ook planten)? Ten eerste: in leven blijven en ten tweede nakomelingen krijgen (de soort in stand houden). Dat geldt ook voor de mens. Probleem is dat de mens een bewustzijn, een geest heeft, in staat tot nadenken. Op grond hiervan kan de mens een denkwereld met allerlei constructies scheppen met vergaande consequenties, onze hele beschaving berust hierop. Hier hoort bij dat hij niet kan verkroppen dat het helemaal afgelopen is na de kennelijk onvermijdelijke dood en daarom een ‘oplossing’bedenkt: een God, een ziel, een hiernamaals, een eeuwig leven, straf en beloning na de dood. Het idee dat het na de dood niet helemaal afgelopen kan zijn, kan heel goed berusten op wensdenken of menselijke arrogantie.

Ook al is er misschien niet meer doel dan zelfbehoud en soortbehoud, dat betekent nog niet dat de mens geen waarde kan geven aan zijn leven: in liefde, in de maatschappij, in kunst of wetenschap, met alle mentale constructies van dien. Zou de mens kunnen leven met deze conclusie? Zelfs vóórdat de “enige echte Goden” (Jodendom, Christendom, Islam) zich hadden geopenbaard “deden” mensen – heidenen! - al in geloof en kennelijk is dat een oerbehoefte. Het betekent geenszins dat het leven daarom zin’ heeft.

Dick Busman

Moreel kompas

Het einde is voor mij niets meer of minder dan slechts het einde. Sommigen hebben een seconde of wat de tijd te reflecteren op dat wat er voor lag, voor anderen is er gewoon niets meer. Wat doet dit met de kwaliteit van dat wat er voor ligt? Hoe zorg je dat wat je nu doet, opbouwt naar een mooi slot? Of moet je daar nu juist niet mee bezig zijn, het slot?

Een goede vriend van mij is zeer gelovig. Voor hem is het einde een nieuw en zalig begin, vooropgesteld dat hij zich als zwaar gereformeerde in het aanschijns God goed heeft gedragen. Voor hem is de dood of het slotakkoord een vredig terugkijken en een overgang naar het eeuwige leven. Op mijn stelling dat ik de laatste seconde van mijn leven verdrietig zou zijn omdat ik mijn meisjes niet meer zou meemaken, stelde hij dat je dat verdriet hopelijk al achter je gelaten hebt. Het duurde even voordat ik dat begreep maar het is denk ik een aanvaarden van het goed doen of gedaan hebben in het NU en daar met een glimlach naar kijken.

Voor mij is dit besef nog niet leidend in mijn leven. Ik doe mijn best mijn ergernis en boosheid over vermeend onrecht in te dammen maar merk dat dit moeizaam gaat. Het overvalt mij steeds weer. Aan de andere kant merk ik dat de langzaam toenemende rust in mijn leven een positief effect heeft op het gedrag van mijn dochters en mijn relatie met hen. Het betaalt zich wel degelijk terug, ook in het nu en ik hoef dus niet te wachten op die laatste seconde. Wanneer die ook moge komen.

Dus zonder telkens de gedachte aan de dood op te roepen zoals Montaigne suggereert, kunnen wij evengoed streven naar een mooi en volledig leven. In de grote en vooral de kleine dingen die we doen. Het eigen moreel kompas is daarbij belangrijk, minder dan het maatschappelijke hoewel ik voor mijzelf hoop dat die twee redelijk oplijnen. Maar ons aller perspectief is anders en wat in Nederland niet aanvaardbaar is, is in Kenia, onze huidige woonplaats, misschien gemeengoed of omgekeerd.

Ronald Berkhuizen

Zin

Zonder hechting kan ik niet leven

Zonder verlies ga ik niet dood

Wat me bindt wordt me gegeven

Zo vanzelfsprekend als dagelijks brood

Ik ben als een munt met een blanco bedrag

Mijn antwoord op het leven zal de waarde bepalen

Mijn liefde, mijn hartstocht en al mijn gedrag

Zullen mijn menszijn in woorden vertalen.

En wat ik meeneem, ik weet niet waarheen,

Spiegelt wat ik loslaat en wat verdween.

Margreet van der Linden-Osinga

Zoektocht

In de beginjaren van mijn beroepsleven heb ik vijf jaar gevaren als stuurman. Als ik dan in de Middellandse Zee naar die sterrenpracht keek, dan wist ik gewoon dat er een God moest zijn (niet in de laatste plaats door mijn christelijke opvoeding).

Ik trouwde op 28-jarige leeftijd en kreeg zeven kinderen. Ik leefde mijn leven, vrij, vrolijk en enthousiast, en wars van regels. We gingen trouw naar de kerk, maar ik leefde er niet echt naar, zondags één ding, door de weeks een ander.

Op 57-jarige leeftijd begon ik na te denken over het leven en ging vervolgens op zoek. In de christelijke wereld, dat wel, en daar was het dat God mijn hart raakte.

Er kwam een innerlijk vrede en rust in mij, geen zelfveroordeling, schaamte of schuldgevoelens meer. De Bijbel werd een open boek (dat dacht ik tenminste) en mijn geloof in God werd definitief bevestigd, mijn identiteit lag vast.

Ging verder op zoek, bezocht andere kerken, ging van conferentie naar conferentie en op één daarvan raakt God mijn hart op nieuw. Maar nu intens, ik was vier weken compleet van de kaart, kon nauwelijks werken, pas na drie maanden functioneerde ik weer normaal. Ik had een overweldigende goddelijke aanraking gehad, God had mij overspoeld met zijn liefde…Geen natuurlijke, menselijke liefde, maar een bovennatuurlijke liefde, die nooit meer weggaat.

Vanaf die tijd beleefde ik mijn geloof intenser, veranderde van kerkrichting, van strak reformatorisch naar blij en vrolijk evangelisch. Deed aan veel kerkelijke activiteiten mee en begon enthousiast met straatevangelisatie. Kwam in aanraking met de Maranatha-beweging, een beweging die sterk op Israël, eindtijd en een spoedige wederkomst van Jezus is gericht.

Helemaal in de ban Israël en de wederkomst van Jezus ben ik samen met vrouw en vrienden met een christelijke reisvereniging naar Israël geweest. En daar vielen mij de schellen van de ogen, daar zag ik dingen gebeuren die ik echt niet kon rijmen met de Bijbel. Besloot verder op zoek te gaan en kwam in aanraking met het Preterisme, een nieuwe beweging onder de (Amerikaanse) christenen. Preterisme is een opvatting binnen het christendom waarbij de profetieën over de eindtijd, onder andere uit het Bijbelboek Openbaring, niet over de toekomst gaan, maar reeds in het verleden vervuld zijn. Een beweging die zeker niet geliefd is in de christelijke wereld en beschouwd wordt als een ernstige dwaalleer…

Ik moest dan ook de evangelische gemeente waar ik bij aangesloten was verlaten.

Kwam helemaal in de ban van deze beweging -een uitleg waar ik vroeger vraagtekens bij had, kwam nu tot leven, de bijbel in complete harmonie. In Nederland waren nog weinig preteristen en ik besloot dat daar verandering in moest komen en richtte een paar websites op met bijbelstudies over de diverse onderwerpen m.b.t. eindtijd, Israël en wederkomst. Deze groepering is inmiddels groeiende (veelal jongeren) en inmiddels is er een levendige Facebook-groep en vindt binnenkort de eerste “andere eindtijdconferentie” plaats, waar ik zelf één van de sprekers ben. Het Preterisme is voor mij niet het eindstation, er zijn nog steeds bijbelteksten die vragen oproepen. Op het ogenblik gaat mijn interesse uit naar het universalisme. Deze “doctrine” gaat ervan uit dat alle mensen uiteindelijk gered zullen worden, dat wil zeggen verzoend zullen worden met God. En eerlijk gezegd, daar neig ik steeds toe.

De onbegrensde, oneindige, onvoorwaardelijke liefde van God die alles en iedereen uiteindelijk naar zich toe trekt. En dat allemaal door Jezus die zei: ‘Kijk naar mij, want als je mij gezien hebt, heb je God gezien’. Geen religie, geen doctrines, geen regels, alleen maar Jezus.

Is het leven zinvol? Jazeker, want als je Gods liefde ervaren hebt, is je leven nooit meer hetzelfde. Want één van de merkwaardige eigenschappen van die bovennatuurlijke liefde is, dat het zichzelf niet zoekt. Je leven is dus niet meer op jezelf gericht, maar op een ander. Dan kan je, hoe klein of ogenschijnlijk onbelangrijk ook, iets voor een ander betekenen. Want wie liefde doet, liefde ontmoet. Met als resultaat een geweldige levensdrive.

Anne Salomons

De bijbel

Alleen de Bijbel geeft antwoord op de vragen waar wij vandaan komen, waartoe wij op aarde zijn en waar wij heengaan. Daar kan men het mee oneens zijn, maar die antwoorden zijn er wel. Je schrijft: "Een bevredigde verklaring ontbreekt en zal er vermoedelijk ook wel nooit komen." Dat is waar en niet waar. Voor Gods kinderen - daarmee bedoel ik diegenen die een geloofsband hebben met de drie-enige God, zoals Hij Zich openbaart in de Bijbel - zijn er zaken in hun leven die zij niet verstaan, echter zij weten en ervaren dat hun Heere weet wat goed voor hen is en dat geeft een diepe troost. En in de eeuwigheid zullen zij verstaan waarom God met hen die weg ging. Dat is geen doekje voor het bloeden, maar geeft aanbidding voor Jezus Christus Die de dood gedood heeft in Zijn dood op Golgotha op Goede Vrijdag. Die troost omvat de wetenschap dat Hij je draagt in geweten en ongeweten wegen. Met al je zonde en tekortkomingen. Dat geeft een zoete droefheid, een diepe gelatenheid, een stille simpelheid en vrede. Daarom is geestelijke manipulatie zo afschuwelijk. In het licht van het bovenstaande geldt dat Gods kind denkt aan de dood in het licht van het verzoenend lijden en sterven en opstanding van de Zoon van God. Gods kind sterft niet, maar gaat slapen om zijn ogen op te slaan in de eeuwige heerlijkheid.

Ton Ouwerkerk (voormalig predikant en theoloog)

Waartoe zijn wij op aarde? 

De cathechismus had daar een duidelijk antwoord op, waar Wim Sonneveld (Michel van der Plas?) gelukkig een humoristische draai aan wist te geven. Want je moet er toch niet aan denken dat er ècht een bedoeling schuilt achter ons bestaan op deze planeet. Als kind worstelde ik al met die vraag: wat is die bedoeling dan? Mij is ongevraagd het leven "geschonken", maar de gebruiksaanwijzing zat niet in de cadeauverpakking. Oké, de goeien gaan naar de hemel en de slechterikken naar de hel, maar hoe zit het met het grensgebied tussen die twee? Het heeft me veel tijd en energie gekost om die vraag uiteindelijk van me af te gooien.

In het studentenhuis waar ik woonde kwam ook een keer "de zin van het leven" ter sprake. Een huisgenoot zei: "O, daar kan ik kort over zijn: zoveel mogelijk genieten!" Dat leek me wel èrg kort door de bocht. Zoveel te genieten viel er niet, vond ik toen (jaren '70). Ik was meer van "Is that all there is?" Daarbij kon ik destijds, vanuit mijn calvinistische achtergrond, 'genieten' nog niet los zien van consumentisme, materialisme, hedonisme en andere verwerpelijke -ismen.

Pas op mijn 39e werd ik vader. Ik hoefde niet langer te zoeken naar de zin van het leven: die zat aan tafel met een slab voor, deed zijn mond open (als je geluk had) en daar moest dan eten in. Bij een relatie hoorde het krijgen van kinderen - pil of niet - want je moet toch iets te doen hebben samen? Nu ben ik 69 en denk ik het te weten. Wat is het leven zonder liefde? Denk de liefde weg en we leven in een tranendal. De liefde is ècht een cadeautje. We weten niet waar het vandaan komt, maar zelf dieren hebben het.

Kees Henselmans, Naarden.

Even dood: leven na een hartstilstand - Fokke Obbema 
Vorig jaar ging ik plotseling even dood. Om precies te zijn was het op zaterdag 1 april, om een uur of één 's nachts. Na een week avonddiensten op de redactie van de Volkskrant lag ik diep in slaap. Een dag eerder had ik nog 70 kilometer op mijn racefiets afgelegd, met een aardig gemiddelde. Op 54-jarige leeftijd zag ik dat als een indicatie van mijn goede gezondheid. Nooit gerookt, een matig drinker, geen overgewicht, dagelijks gezond eten en enkele keren per week sporten - wat kon mij gebeuren?

De zin van het leven
Fokke Obbema beschreef hoe hij ‘even doodging’.Lees hier enkele reacties van lezers op zijn verhaal.

Spiritueel leraar Jan Geurtz: ‘Ons leven is straks totaal weg, mooi hoor’
Fokke Obbema gaat in de reeks Zin van het leven op zoek naar antwoorden op die aloude vraag: waartoe zijn wij op aarde? In deze eerste aflevering spreekt hij met Jan Geurtz, kenner van het Tibetaans boeddhisme. ‘Waar zit de ‘ik’? In het lichaam? In gedachten? Een emotie?’

‘Aan het einde is er geen oké-sticker’
Filosoof Sanneke de Haan kan niks met de vraag: wat is de zin van het bestaan? ‘De vraag klopt niet, ze is misleidend.’ Maar hoe valt het leven dan te duiden? vraagt Fokke Obbema zich af. 

Podcast het Volkskrantgeluid: Hoe moet je verder als je even dood bent geweest?
Fokke Obbema verwerkte zijn aanvaring met de dood door hem op te schrijven, tot zijn eigen verbazing werd dat een onderzoekend, journalistiek stuk. Gijs Groenteman praat met hem over zijn ervaring en over zijn nieuwe interviewreeks over de zin van het leven in het Volkskrantgeluid.

REAGEREN
Journalist Fokke Obbema kreeg op 1 april 2017 een hartstilstand. Ruim een jaar later gaat hij in een reeks interviews op zoek naar de zin van het leven. Wilt u uw eigen verhaal hierover met de Volkskrant delen: zinvanhetleven@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.