Wat gebeurt er met organen-op-leeftijd?

Beter/leven

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: wat er gebeurt met organen-op-leeftijd.

Foto Daantje Bons

De oudere mens zakt uit: het vel gaat lubberen, buik en borsten raken slapper, en oogleden gaan hangen. Maar wat gebeurt er aan de binnenkant? Zakken organen-op-leeftijd ook naar beneden? En kan dat kwaad?

De Leidse hoogleraar ouderengeneeskunde Rudi Westendorp komt meteen ter zake: 'Alles gaat hangen, behalve je tandvlees, want dat gaat omhoog.' Organen hangen aan steunweefsel, legt hij uit, dat deels bestaat uit elastische vezels, bundels cellen die door veroudering worden aangetast. Daardoor gaat de rek eruit. Dat organen in het oudere lijf niet 'tot op de schoenen' zakken, is te danken aan de niet-rekbare vezels van collageen, die ook in dat steunweefsel zitten: cellen die zo trekvast zijn als staal en de schade weten te beperken. Westendorp: 'Ik vergelijk het altijd met een veel gebruikte onderbroek.'

Een nier kan gaan zwerven, een maag of milt wat opschuiven, een lever omlaag zakken, maar problemen geeft dat zelden, zegt Roelof-Jan Oostra, hoogleraar anatomie in het AMC. Behalve dan bij oudere vrouwen. Blaas en baarmoeder zijn bij vrouwen met stroken bindweefsel aan het bekken bevestigd en worden ondersteund door de bekkenbodem, een soort hangmat van spieren en vooral bindweefsel. Een bevalling is een aanslag op die bekkenbodem en de gevolgen daarvan openbaren zich vaak op latere leeftijd: als de banden zwak worden en de hangmat de organen niet meer kan stutten, ontstaan verzakkingen, die vaak met een operatie moeten worden verholpen.

Mannen hebben, bij gebrek aan een geboortekanaal, een veel nauwere bekkenuitgang, waardoor organen in die regio nauwelijks kunnen zakken, verduidelijkt hoogleraar andrologische urologie Eric Meuleman (VUmc). De 50-plus man heeft nóg een voordeeltje: zijn buikorganen worden, onder meer door een dalende testosteronspiegel, juist iets minder elastisch, wat de kans op uitzakken verkleint.

In de borstholte is bij man én vrouw het uitzak-risico gering, legt Oostra uit, omdat de organen daar opgesloten zitten. Het hart zit in een zakje en is bevestigd aan allerlei vaten, de longen liggen in een vlies dat vastzit aan het borstwand. En dan worden ze aan de onderkant ook nog eens ondersteund door het middenrif.

Soms ontstaan problemen bij patiënten met longemfyseem, een ziekte waarbij de longblaasjes steeds verder uitzetten. De longen van emfyseempatiënten kunnen daardoor zo groot worden dat ze het middenrif, een koepelvormige spier, plat drukken. De lever en de milt, die daar vlak onder liggen, kunnen dan in de problemen komen, zegt Oostra. De banden waar die organen aan hangen, rekken door de druk van het middenrif op, waardoor ze kunnen gaan zakken. In zeldzame gevallen leidt dat tot ernstige complicaties, als een deel van de dikke darm terecht komt in de nis die de zakkende lever heeft achtergelaten en daar klem komt te zitten. Dan kan een darmafsluiting ontstaan.

Verzakkende organen zijn niet altijd het gevolg van slijtage, zegt Oostra. Er zijn ook mensen die worden geboren met te veel ruimte in de ophangbanden. Naar dat fenomeen is nauwelijks onderzoek gedaan, omdat het zelden klachten geeft. Verzakkende buikorganen werden tot honderd jaar geleden nog wel als een heuse ziekte gezien, vernoemd naar de ontdekker ervan, de Franse arts Glénard. De arts stelde de diagnose door achter de patiënt te gaan staan, zijn armen om diens middel te slaan en de buik op te lichten. Gaf dat verlichting, dan werd nogal eens een buikband voorgeschreven die de binnenboel op zijn plaats moest houden. Met de komst van de röntgenbeelden verdween de ziekte: toen werd duidelijk dat de veelgestelde diagnose niet deugde.

En een hartverzakking dan? Dat is een uitdrukking die niet klopt, zegt Oostra. Bij heftige emoties komen stresshormonen vrij, die je het gevoel kunnen geven dat je hart een stukje valt. Maar een hart kan niet vallen: het wordt omgeven door een vlies dat zo stug is als rubber, een jasje dat het orgaan stevig op zijn plek houdt.

Heeft u ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar beterleven@volkskrant.nl

Meer over