Was die griepprik eigenlijk wel nodig?

De Mexicaanse griep lijkt tot nu toe minder ernstig te zijn geweest dan een gewone griep. Hoe kan dat?..

Michiel van Agtmael, internist-infectioloog in het Amsterdamse VUmc, nam op 13 december voor het laatst een patiënt op met de Mexicaanse griep. Op 22 december had het laboratorium de laatste positieve testuitslag. Organisatorische problemen heeft de griepepidemie in zijn ziekenhuis niet veroorzaakt, zegt Van Agtmael, voorzitter van het medisch team van de pandemiecommissie. Zelfs het verzet onder zorgpersoneel tegen vaccinatie sloeg om.

Nu de epidemie in West-Europa en de Verenigde Staten op zijn retour is, rijst de vraag hoe ernstig die is geweest. Wetenschappers buigen zich over de griepstatistieken: hoeveel ziekenhuisopnamen heeft de pandemie veroorzaakt, hoeveel longontstekingen, hoeveel sterfgevallen? En hoe scoort de Mexicaanse griep vergeleken met de jaarlijkse seizoensgriep?

Onderzoekers van het Australische ministerie van Volksgezondheid publiceerden vorige week in The New England Journal of Medicine enigszins verbaasd een overzicht van de griepwinter in hun land. Voorspeld was dat er duizenden doden zouden vallen, schrijven ze. In werkelijkheid waren het er 190, minder dan in gewone griepseizoenen. Het aantal ziekenhuisopnamen bedroeg 23 per honderdduizend inwoners; problemen in de zorg bleven uit.

Vorige maand constateerde Harvard-hoogleraar epidemiologie Marc Lipsitch dat van de vier pandemieën uit de afgelopen honderd jaar de laatste de mildste is geweest. Lipsitch baseert zich op gegevens van de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC en op de data die in de staten New York en Milwaukee tussen april en juli werden bijgehouden. Afhankelijk van ramingen over het totale aantal zieken komt hij uit op een sterftepercentage van 0,048 procent tot nog zeven à negen keer lager. Daarmee is de Mexicaanse griep hooguit iets meer, of zelfs beduidend minder dodelijk dan de seizoensgriep, waaraan jaarlijks naar schatting 36 duizend Amerikanen overlijden, schrijft hij in PloS Medicine.

De Wereldgezondheidsorganisatie WHO waarschuwt echter op zijn website voor misleidende conclusies.

Het aantal sterfgevallen door de seizoensgriep wordt immers niet bijgehouden. Wetenschappers vergelijken de sterftecijfers in het influenzaseizoen met de cijfers in de rest van het jaar en gaan ervan uit dat de oversterfte het gevolg is van de seizoensgriep. De sterftecijfers van de Mexicaanse griep daarentegen zijn uitsluitend gebaseerd op in het laboratorium bevestigde gevallen en vormen derhalve een grote onderschatting. Tijdgebrek en kosten maken dat er lang niet altijd wordt getest.

Ook hoogleraar virologie Ab Osterhaus (Erasmus MC) is kritisch: zelfs al zou het aantal sterfgevallen vergelijkbaar zijn, dan nog heeft de pandemie veel meer impact, omdat er relatief meer jonge en gezonde mensen sterven. Zo concluderen de Australische onderzoekers in het NEJM dat de gemiddelde leeftijd van de Mexicaanse griepdoden 53 jaar was, tegen 83 jaar in reguliere griepseizoenen.

Ook onderzoek naar de rol van vaccinaties is gecompliceerd, zegt Osterhaus. ‘Het liefst wil je een land als Nederland vergelijken met een land waar niet is gevaccineerd, maar dat is lastig.’ Voor Australië bijvoorbeeld geldt dat de verstedelijking en de leeftijdsopbouw van de bevolking anders zijn, en mogelijk ook de genetische kenmerken van het virus. In Turkije is de registratie van het aantal zieken en sterfgevallen weer niet op orde.

Osterhaus is ervan overtuigd dat de vaccinatiecampagne heeft bijgedragen aan het uitdoven van de epidemie. Van Agtmael is voorzichtiger. Iedere epidemie verloopt volgens dezelfde wiskundige wetmatigheid, legt hij uit: ‘Het is altijd een curve met een stijgend en een dalend been. Het aantal besmettingen stijgt eerst snel, maar naarmate meer mensen antistoffen aanmaken, daalt het aantal zieken en neemt het aantal besmettingen af. We zijn pas eind november gaan vaccineren, terwijl het aantal grieppatiënten begin december al flink begon te dalen.’

Hoe het kan dat Nederland zo’n korte grieppiek heeft beleefd, is hem een raadsel. ‘Dat ligt, denk ik, niet aan de maatregelen die zijn genomen, maar wellicht aan de aard van het virus en de mate van immuniteit bij de bevolking.’

Net als WHO-directeur-generaal Margaret Chan waarschuwt ook Osterhaus ervoor dat het te vroeg is om de Mexicaanse griep als voorbij te beschouwen. In Oost-Europa, Azië en Afrika waart het virus nog hevig rond, en nu de vakantie achter de rug is, kan een opleving niet worden uitgesloten, zegt Osterhaus. ‘Bij andere pandemieën zagen we vaak meerdere pieken, wij hebben nu anderhalve gehad.’

Van Agtmael denkt dat Nederland de Mexicaanse griep niet meer terugziet. ‘Nu er zo massaal is gevaccineerd, maakt een nieuwe golf vermoedelijk weinig kans.’ Een gemuteerd virus zou wel voor problemen kunnen zorgen, maar ook dat risico acht hij gering. Want ook voor mutaties geldt een wetmatigheid, zegt hij: ‘Hoe minder het virus circuleert, des te minder het zich reproduceert en des te kleiner de kans op genetische foutjes.’ Van Agtmael acht het waarschijnlijker dat de gewone wintergriep de komende maanden nog toeslaat en de influenza A-virussen H3N2 en het aloude seizoens-H1N1-virus mensen ziek zullen maken.

En de inhaalronde voor de Mexicaanse griepprik dan, die volgende week staat gepland? Halen die prik, zegt Osterhaus. ‘De duur en de breedte van de bescherming zijn groter na twee vaccinaties. De verwachting is dat het Mexicaanse griepvirus volgende winter terugkeert als seizoensgriep, omdat het dan waarschijnlijk gemuteerd is. Met twee prikken ben je zeker voor langere tijd beschermd, ook tegen de nieuwe varianten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden