Fotografie Beeldvormers

Wapperende neusvleugels zijn een teken van naderend fysiek geweld

Beeld Mohamad Torokman / Reuters

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: agressie en lichaamstaal

In een artikel over lichaamstaal las ik over bewegende neusvleugels. Heb je ruzie en andermans neusvleugels beginnen te bewegen, te wapperen zeg maar, zodat de neusgaten groter worden, wees dan op je hoede. Wapperende neusvleugels zijn een teken van naderend fysiek geweld. Het is een onbewuste reactie van het lichaam; degene met de breedste neusgaten wordt beschouwd als de sterkste, lichamelijk gezien althans.

Of een van deze ruziënde mannen beschikt over wapperende reukwieken (het was nu al tijd voor een synoniem), kan ik niet goed vaststellen. Toch meen ik aan beide kanten sporen van neusvleugelactie te herkennen. De man links heeft verdacht grote neusgaten en er lopen groeven over zijn neusbrug; die op rechts lijkt sowieso helemaal strak van agressie te staan. Aanleiding voor hun ruzie was de sluiting van een Palestijnse school bij Nablus door de Israëlische autoriteiten op zondag 14 oktober, omdat Palestijnse studenten Israëlische militairen zouden hebben bekogeld. Vervolgens zouden bij protesten door rubberkogels en traangas zeker twaalf Palestijnen gewond zijn geraakt.

Wat daarvan waar is, ik heb geen idee. De ene kant zegt dit, de andere dat. Op deze foto, gemaakt door Mohamad Torokman van Reuters, weten beide mannen het gelijk in elk geval aan hun zijde en ze zijn niet van plan ook maar een duimbreed toe te geven. Als bokkende berggeiten staan ze dicht tegenover elkaar. Ze schreeuwen, hun ogen zijn groot, de wenkbrauwen vormen hoge boogjes. (À propos, ik dacht dat boosheid meestal gepaard ging met gefronste wenkbrauwen. Deze mannen zijn duidelijk ziedend, maar lijken daar tegelijkertijd, vooral de rechter, nogal verbaasd over.)

Volgens het artikel over lichaamstaal reageren mensen doorgaans op drie manieren op agressie: met vrees, vechten of vluchten. Wat de mannen uit Nablus doen is duidelijk: ze kozen de middelste optie, voor zover hier trouwens sprake is van kiezen. Bang lijken ze in elk geval niet te zijn, evenmin ging een van hen ervandoor. Ze gaan de confrontatie aan, nog even en het wordt knokken.

Bij wie van hen ligt mijn sympathie? Ging ik puur op het beeld af, ik zou zeggen: bij de linker man. Dat heeft te maken met de militaire outfit van de rechter; ik heb geen vertrouwen in mensen die een overheidsfunctie bekleden en hun woede niet onder controle kunnen houden. Het komt ook door die vermanende vinger, een neerbuigend gebaar dat vaak wordt ingezet door nimmer aan zichzelf twijfelende, schoolmeesterachtige types.

Maar om eerlijk te zijn is sympathie hier een te groot woord. Ook de onverzettelijke lichaamstaal van de man in gewone burgerkleding roept bij mij irritatie op, of nee: een bijzonder grote vermoeidheid. Niet dat het sluiten van een school, het bekogelen van mensen of het schieten met rubberkogels geen goede redenen zijn om uit je vel te springen, integendeel. Maar foto’s zoals deze komen zowat wekelijks voorbij, al zo lang en zo vaak en in zulke grote getalen dat ze inwisselbaar worden en je ze welhaast kunt zien als symbolen voor het menselijk onvermogen om elkaar te begrijpen. Steeds opnieuw twee mensen die neusvleugelwapperend tegenover elkaar staan; alleen al het oeuvre van fotojournalist Torokman kent talloze van dit soort moedeloos makende foto’s.

Ik groef mijn geheugen af naar beelden die iets anders lieten zien, een andere reactie op agressie, iets onverwachts. En toen dacht ik aan de foto van de Britse Saffiyah Khan, die tijdens een demonstratie in Birmingham op 8 april 2017 oog in oog kwam te staan met Ian Crossland, de kleine boze leider van de ultrarechtse beweging English Defence League.

Beeld Joe Giddens / PA Wire / PA Images

De foto, gemaakt door fotograaf Joe Giddens, ging vorig jaar de hele wereld over en je snapt waarom. Alles aan Khan is cool: haar blik, die tegelijkertijd spottend, uitdagend, verbaasd, nieuwsgierig én mild is, haar relaxte spijkerjasje, en hoe ze daar staat, de handen nonchalant in de zakken van haar broek, terwijl Crossland duidelijk geagiteerd is en zelfs door een agent op afstand moet worden gehouden (op een andere foto balt hij een vuist in Khans richting).

Khan toont geen vrees. Ze slaat niet op de vlucht. Vecht ze terug? Ik denk het, tenzij er nog een vierde manier is om op bewegende neusvleugels te reageren. Volmaakt, of zo. In een boek over lichaamstaal zou deze foto de perfecte illustratie zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.