Wantrouwen en wrok tegen staat regeren

Tussen de ‘verweesden’ in de volkswijken en de politiek, gaapt een gigantische kloof, constateren de onderzoekers met schrik...

Niet zozeer het stevige sentiment tegen buitenlanders dat zijn onderzoekers aantroffen in een aantal volkswijken verraste directeur Hans Boutellier van het Verwey-Jonkerinstituut, maar vooral de grondige afkeer van de overheid. ‘Die staat in dergelijke wijken altijd wel in een negatief daglicht. Wat de regering of gemeente ook doet, goed is het nooit. Maar de mate van afkeer die wij aantroffen vind ik schokkend. De overheid wordt gezien als tegenstander en zelfs als vijand.’

Het in opdracht van Forum, Instituur voor Multiculturele Vraagstukken, verrichte onderzoek Een vreemde in eigen land, dat vanmiddag wordt aangeboden aan VVD-Kamerlid Paul de Krom, is bijzonder lastig geweest. Specifiek gezocht is naar autochtonen die moeite hebben met de multiculturele samenleving. De bewoners van de geselecteerde ‘gemengde wijken’ (Doornakkers in Eindhoven, Sterrenwijk in Utrecht, Blerick-Midden in Venlo en Buytenwegh-De Leyens in Zoetermeer) bleken echter moeilijk aan de praat te krijgen over hun onvrede. De onderzoekers stuitten op een muur van wantrouwen. Boutellier: ‘Zij behoorden, net als politici, beleidsmakers en journalisten, tot een andere wereld. Die staat heel ver van die bewoners af. Die mensen zijn verweesd, ze hebben het gevoel niet te worden gehoord, niet te worden gezien, niet te worden gekend.’

Die andere wereld wordt bevolkt door mensen die bevoorrecht zijn, zowel qua inkomen als qua intellect, en die geen flauw benul hebben hoe ‘jan met de pet’ zijn dagelijks leven inricht en met welke problemen die te maken krijgt. Zo ervaren ze dat. De problemen worden vooral toegeschreven aan de komst van ‘buitenlanders’ in hun wijken. Vaak genoemd worden geluidsoverlast, verloedering van de openbare ruimte, agressieve hangjongeren. Op het terrein van opvoeding, eetgewoonten en seksuele moraal botsen de opvattingen van de wijkbewoners nogal eens met die van de allochtonen.

Omdat de overheid niets begrijpt van hun situatie, wordt er niet naar hen geluisterd en dus niet ingegrepen. Erger nog, voor ‘de buitenlanders’ wordt wel alle mogelijke moeite gedaan. Die worden in hun ogen voorgetrokken.

‘Veel bronnen van tragiek spelen hier een rol’, zegt Boutellier. Hij noemt de individualisering en ontzuiling. ‘Ze zijn los komen te staan van een groter geheel, voelen zich ontheemd. Daar komt nog de consumptiemaatschappij bij. Ze hebben niet de middelen daaraan deel te nemen. Nike-schoenen kunnen zij niet betalen, sommige nieuwkomers wel. De allochtoon is een dankbaar object voor wrok. Als die niet zou bestaan, zouden ze hem hebben uitgevonden.’

Weinig verbazend is er in die wijken veel sympathie voor PVV-leider Geert Wilders. Zoals een bewoner uit Blerick-Midden in het onderzoek zegt: ‘Ik ben Nederlander en die Wilders laat ons niet afglijden. Die gaat niet vertellen dat we eerst met de buitenlanders gaan praten en dan pas vragen aan de Nederlanders of dat goed is. Ik wil geen compromissen sluiten met types die met een hamer voor me staan.’

Toch verwachten weinigen dat Wilders hen uit de brand kan helpen, blijkt uit de interviews. In het Nederlandse politieke systeem is hij immers gedwongen compromissen te sluiten. En dat is onvoldoende. Want een radicaal andere opstelling van de overheid is nodig. Boutellier denkt dat Wilders met zijn boodschap tegen de islam niet echt aansluit bij hun noden. ‘Het zijn geen islamhaters. De religie wordt bijna niet genoemd. Ze hebben het niet over moslims, maar over buitenlanders.’

Een gigantische kloof gaapt tussen de ‘verweesden’ en de politiek. En die is, zo eindigt het onderzoek in mineur, niet gemakkelijk te dichten. Concrete beleidsvoorstellen doen de onderzoekers niet. ‘Om eerlijk te zijn, zouden we het ook niet zo gauw weten’, stellen ze. Boutellier heeft maar één advies: ‘Houd het klein. Een grote bron van ergernis, weten we uit ander onderzoek, is dat allochtone kinderen vaak tot elf uur ’s avonds op straat spelen. Dat is niet goed voor kleine kinderen en verontrust mensen. Maak daar een eind aan. Blijf dicht bij hun leefomgeving.’

Janny Groen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden