Greta Riemersma met haar gezin. ‘Al 25 jaar hoor ik dingen als: ‘Als je een probleem hebt, kijk naar de palmboom die doorbuigt onder de wind. Hij veert altijd terug’’

EssayCultuurverschillen

Waarom mijn Marokkaanse man nog steeds het zonnetje in huis is

Greta Riemersma met haar gezin. ‘Al 25 jaar hoor ik dingen als: ‘Als je een probleem hebt, kijk naar de palmboom die doorbuigt onder de wind. Hij veert altijd terug’’Beeld Ivo van der Bent

Na de afgelopen weken zit de schrik er bij journalist Greta Riemersma flink in. Haar man Saïd is net zo opgewekt als anders. Kwestie van karakter, maar er is meer: Saïd groeide op in Marokko, waar de onzekerheden groter zijn, maar de angsten kleiner. 

Premier Rutte had twee weken geleden de sluiting van de scholen nog niet afgekondigd of ik werd ziek. Zweten, niezen, pijn overal. Voor mij was het duidelijk: ik had corona. Zoals sommige mensen bij een vlekje, kuchje of pijntje meteen denken dat ze K hebben, wist ik zeker dat het C was.

Een dag of vijf lag ik koortsig in bed, overdag slapend, ’s nachts wakker. Vooral de nachten duurden lang, omdat dan alles om mij heen stil was en ik mijn leven bijna in elkaar hoorde storten. Mocht ik weer beter worden, dan zou niets meer hetzelfde zijn. Dat ik niet meer naar de C&A kon, was nog de minst ingrijpende verandering.

Uiteraard was ik niet de enige die moeite had met de nieuwe situatie. Ik zag een stroom filmpjes voorbijkomen met alles wat je binnen vier muren kunt doen. Volwassen mensen reden paard op elkaars rug en draaiden aan de gaspitten van hun fornuis alsof het een dj-set was. Een of andere grapjurk herontdekte de Bee Gees (band van honderd jaar geleden), zodat net als vroeger het nummer Stayin’ Alive door mijn huis schalde.

Bang

De wereld was in de war, maar ik was niet alleen in de war, ik was ook bang. Ik dacht niet direct dat ik doodging, het was vager, het onbestemde gevoel dat ik de grip verloor. Op de vijfde dag van mijn ziekbed hoorde ik Paul Witteman bij De Wereld Draait Door iets dergelijks zeggen. Hij was ‘bevangen door angst’, hoewel hem onduidelijk was waarvoor. ‘Angst heeft geen begin- en eindtekst’, zei hij.

Je hoort er niet veel over, maar ik neem aan dat meer mensen last hebben van deze gemoedstoestand. Daarom wil ik vertellen waardoor ik weer overeind veerde: ik leef 25 jaar samen met Saïd. Hij neemt altijd alles licht op, ook in deze tijden. Natuurlijk ligt dat aan hemzelf, maar ook een beetje aan de niet-westerse cultuur waarin hij opgroeide, de Marokkaanse om precies te zijn.

Yep, ik ga iets positief zeggen over de Marokkaanse cultuur. De wereld gaat na de coronacrisis mogelijk op de schop, lees je steeds vaker, dan mag mijn bijdrage alvast dit piepkleine nieuwe geluidje zijn. Alleen maar wijzen naar alles wat niet deugt buiten het fantastische Westen, een hobby van westerlingen aan de boreale kant van het politieke spectrum, is niet langer houdbaar. Moet je eens in een huwelijk doen.

Greta Riemersma en haar man.

Het noodlot bedwingen

Laat ik beginnen bij het begin, mijn kindertijd. Ik kan me niet anders herinneren dan dat ik bang was: dat tijdens het fikkie stoken mijn halve dorp zou afbranden, dat mijn diefstal van plastic speelgoedgeld zou worden ontdekt, dat een kinderlokker rare dingen met me zou doen. Als mijn ouders ’s avonds weggingen, lag ik wakker tot ik hun auto weer in de straat hoorde.

Pas later zag ik hoe ik vermoedelijk zo was geworden. Mijn moeder was bang. Als klein kind maakte ze tijdens de Tweede Wereldoorlog vaak onverwachte razzia’s mee op de Friese boerderij waar ze opgroeide, terwijl onderduikers naar hun schuilplaatsen vluchtten. Aan de hoeveelheid rode vlekken in de hals van mijn oma zag ze elke keer hoe spannend het was.

En er was nog iets: tijdens haar hele jonge leven had mijn moeder last van Harvey Weinstein-achtige mannen. Een boerenarbeider, een taxichauffeur, een buurman, allemaal deden ze dingen met haar die zij niet wilde. Ze was een mooie vrouw, maar haar schoonheid had een prijs (nog een tip voor de post-coronawereld: graag ook dit mechanisme elimineren).

Mijn moeders reactie bestond uit controle. Ze deed alles om onverwachte gebeurtenissen te voorkomen of achteraf glad te strijken, zeker in de levens van haar drie kinderen. Ze was de liefste moeder van de wereld, maar ook overbezorgd. Shit happens, dat gegeven was moeilijk voor haar. Toen er eens 75 euro van me werd gestolen, zei ze: ‘Ik maak die 75 euro naar je over en we doen net alsof dit niet is gebeurd.’

Ik werd ongeveer zoals mijn moeder, checkte 83 keer of de deur wel op slot zat en sliep op een verlaten camping met een mes naast mijn hoofd. Ter verdediging zeg ik erbij dat mijn moeder en ik misschien wat fanatiek waren, maar dat ons gedrag nu ook weer niet zó abnormaal was in onze omgeving. Zovelen in Nederland proberen het noodlot te bedwingen. Leve het land waarin je je kunt verzekeren voor de tandsteenbehandeling van je kat.

Lichtheid

In 1995 kwam ik Saïd Finani tegen, een vrolijke figuur die tot zijn 15de in Marokko had gewoond, daarna had gezworven door Frankrijk, Amerika en Zweden en in 1989 in Nederland was beland. Hoe hij die reizen had overleefd, was me een raadsel. Hij vertelde dat hij zijn geld verdiende met broodjes verkopen, druiven plukken of gokken in casino’s en als het bijna op was, at hij dagenlang stokbrood met een blikje sardines. Verder zag hij de problemen niet.

Ik was meteen verkocht. Naast een heleboel andere dingen werd ik verliefd op de lichtheid die om hem heen hing, zijn onverwoestbare vertrouwen in een goede afloop, of een slechte afloop, ook dat kon gebeuren, maar zijn vertrouwen überhaupt, in het leven, of God, of hoe je het maar wilde noemen. Hij ging fluitend door de dagen.

Was hij zo geworden doordat hij zonder tegenslag was opgegroeid? Helemaal niet. Ook hij droeg een familiegeschiedenis met zich mee. Zijn vader vocht tijdens de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk tegen de Duitsers, zat in de jaren vijftig in Marokko in het verzet tegen de Franse kolonisator en belandde om die reden in de gevangenis. Saïd werd geboren in een gezin met negen kinderen, van wie er twee stierven. Vaak gingen ze met honger naar bed.

Maar er was één groot verschil met de reactie in mijn familie op ellende: Saïd leerde zich ermee redden, zoals alle Marokkaanse kinderen, nog steeds. ‘Zet een Marokkaans kind in de Sahara en het is binnen een week thuis in Casablanca. Zet een Nederlands kind in de Sahara en het is binnen een week dood’, zegt hij altijd.

Ellende en veerkracht

Marokko is een land zonder sociale voorzieningen met een regime dat onverwachte dingen kan doen. Armoede en onrecht komen sneller dan in Nederland het huis binnenwandelen. Vreselijk, maar het maakt ook inventief en veerkrachtig. En van ouders die alles voor hun kinderen gladstrijken heeft daar niemand gehoord.

Tegelijkertijd leunen Marokkanen op elkaar. Er is geen andere keus. Bij Saïds familie in Kenitra heb ik vaak gezien dat er een pan met eten de deur uitging, bestemd voor een gezin in de straat dat geen inkomen had. Volkomen normaal, hoefde je het niet over te hebben.

In zo’n systeem kún je vertrouwen hebben in het leven, er zijn altijd helpers. Het is grappig: de onzekerheden zijn in Marokko vele malen groter dan in Nederland, maar de angsten vermoedelijk kleiner. Ik ken geen enkele panische Marokkaan.

‘Is je familie dan echt niet bang?’, vroeg ik vorige week aan Saïd, toen we hoorden dat ze in Marokko in een complete lockdown gingen. ‘Nee, geen seconde’, zei hij. Daarvoor hoefde hij niet eens te bellen, hij wist het zo wel. Ze wasten hun handen, sloegen eten in, maar verder namen ze de dingen zoals ze kwamen, wat kon je eraan doen? Ja, doorgaan met leven.

Achteraf kan ik niet bedenken wanneer Saïds lichtheid op mij is overgegaan. Ik weet wel dat ik nu al 25 jaar dingen hoor als: ‘Als je een probleem hebt, kijk naar de palmboom die doorbuigt onder de wind. Hij veert altijd terug en dan geeft hij vrucht. Zoete dadels.’

Na de eerste coronaweek pakte ik mezelf bij elkaar en stapte uit bed. Saïd dacht dat het een griepje was geweest, ik zie ook een terugval in een oud patroon. Het zijn rare tijden, maar ik wil doorgaan met leven.

Lees meer

Laurens Verhagen over zijn gehandicapte zoon: ‘Juist nu willen we ons kwetsbare mannetje bij ons hebben’
Pas na twee jaar vonden Laurens Verhagen en zijn vrouw een huis voor hun gehandicapte zoon Boris (net 20). Elke dag dat hij er woont, was een oefening in loslaten. Maar toen mochten ze hem vanwege de coronamaatregelen niet meer bezoeken.

En toen zat ik hoogzwanger thuis op de bank tijdens een pandemie
Angela Wals is hoogzwanger. ‘Een thuisbevalling is mijn plan, maar ligt de baby verkeerd? Duurt het te lang? Schreeuw ik om een ruggeprik?’ Wat als ze, juist nu, toch naar het ziekenhuis moet?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden