Waarom helpt koud water of koude frisdrank toch zo goed tegen de dorst?

Beter/leven

Antwoord op lezersvragen over gezondheid, voeding, leefstijl en psyche. Deze week: waarom koud water zo goed helpt tegen dorst.

Beeld Daantje Bons

Een dorstig mens neemt bij voorkeur een koud biertje of een koel glas frisdrank, maar waarom eigenlijk? Wat maakt de combinatie van kou en bubbels zo'n goede dorstlesser? En is zo'n plens koud vocht de beste keus voor een warm lijf?

Het zijn de hersenen die scherp in de gaten houden of ons lichaam vocht nodig heeft en dan een dorstprikkel opwekken. De dorst verdwijnt zodra de metertjes in de hersenen registreren dat het vochttekort is aangevuld waarbij receptoren, een soort antennes in mond en keel, een belangrijke rol spelen. Als we drinken, sturen die receptoren een signaal naar boven. Dat signaal blijkt krachtiger bij koude dranken. Kou, schreven Amerikaanse wetenschappers vorig jaar in PLOS ONE, heeft een scherpere uitwerking op de receptoren, alsof ze licht geïrriteerd raken. Hetzelfde geldt voor koolzuur, concludeerden ze: het prikkelende effect op de receptoren is vergelijkbaar met dat van koud water. Daardoor lijkt de dorst sneller voorbij. Die theorie zou volgens de Amerikanen kunnen verklaren waarom dorstige dieren, bij gebrek aan water, graag aan koud metaal likken.

Nadelen

Maar zo'n koud bubbeldrankje kan ook nadelig zijn. De 98 dorstige proefpersonen uit het Amerikaanse onderzoek dronken van het koude water met koolzuur veel minder dan van water zonder prik op kamertemperatuur. Opmerkelijk genoeg dachten ze zelf dat ze meer vocht hadden genuttigd dan in werkelijkheid. Op een vakantieterras is dat misschien niet zo relevant, zegt Hein Daanen, hoogleraar thermofysiologie aan de Amsterdamse VU, maar voor de duursporter die twee liter vocht per uur verliest of de verpleeghuisbewoner die niet mag uitdrogen, is die kennis van groot belang. 'Als je ijskoud water drinkt, loop je eerder kans op uitdroging omdat je sneller denkt dat je dorst is gelest.'

Voor de vochtbalans mag koud water minder geschikt zijn, voor het regelen van de lichaamstemperatuur is het koelen van de binnenkant wel effectief. Dat wordt het beste duidelijk uit onderzoek bij sporters. Atleten die in de warmte moeten presteren, nemen van tevoren vaak een ijsbad of dragen een ijsvest. De laatste jaren is 'intern voorkoelen' in opkomst, vertelt Daanen, en dat gebeurt vaak met een opmerkelijk product: schaafijs. Australische wetenschappers ontdekten dat geschaafd ijs het lichaam vooraf beter afkoelt dan koud water. Schaafijs slikken we immers niet meteen door maar warmen we even voor in de mond en die fase, waarin het ijs van vast naar vloeibaar gaat, onttrekt nog eens extra warmte aan het lichaam.

Door het lichaam goed voor te koelen, ontstaat een soort koudebuffer, legt Daanen uit. 'Als je een liter schaafijs eet, koelt je lichaamstemperatuur af met een halve graad. De warmte die vervolgens tijdens het sporten vrijkomt, wordt dan eerst gebruikt voor het opwarmen van interne weefsels. Oververhitting wordt op die manier uitgesteld. Het kritische punt, waarop de sporter het moeilijk krijgt door een te hoge lichaamstemperatuur, treedt pas later op.'

Interne koeling

Internationaal onderzoek laat zien dat die interne koeling effect heeft: sporters lopen en fietsen sneller en verder. Wel klinkt overal het advies om eerst te oefenen met dat voorkoelen. Er zijn mensen die van een plens ijswater pijn in de maag krijgen, hoewel mond en slokdarm de drank al voorverwarmen. De oorzaak van die klachten is niet helemaal duidelijk, aldus Daanen.

Er is wel bewijs dat een ander orgaan last kan hebben van een koude dronk: het hart kan soms even op hol slaan. Artsen beschreven in vakblad The American Journal of the medical sciences het verhaal van vader en zoon die na het eten van ijskoud voedsel last kregen van boezem fibrilleren. De slokdarm ligt tegen de boezems aan, een koude drank koelt de wand van de slokdarm en zo ook een stukje van het hart, legt Daanen uit. Dat kan gevolgen hebben voor de elektrische geleiding. Gevaarlijk is dat bijna nooit, zegt hij. Het hart is weliswaar gevoelig voor een verandering van de lichaamstemperatuur, maar herstelt zich meestal snel.

Heeft u ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar beterleven@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.